Жапон саяхатшысы және либералдық ойшыл Накаэ Чомин

Кіріспе

Жапон саясаткері

Накаэ Чомин (中江兆民) – Мейджи дәуіріндегі Жапониядағы журналист, саяси теоретик және мемлекет қайраткерінің қаламды есімі. Оның нағыз аты – Накаэ Токусуке (中江篤助). Оның ең маңызды еңбегі – француз философы Жан Жак Руссоның теңдік принциптерін Жапонияда кеңінен тарату болды. Осының нәтижесінде Накаэ Жапонияның алғашқы саясатындағы либерализмнің қалыптасуына зор үлес қосты деп есептеледі.

Өмірбаян

Накаэ Кочи қаласында, Тоса доменінде (қазіргі Кочи префектурасы) дүниеге келген. Оның әкесі – асигару, яғни Тосаның Ямаучи кланының қызметіндегі төменгі шенді жаяу әскер. Батыс біліміне ертеден бейімділігін көрсеткен Накаэ домен академиясын бітірген соң, Нагасаки мен Эдода француз және голланд тілдерін оқыды. Кейін ол Жапониядағы француз министрі Леон Роштің аудармашысы болып жұмыс істеді. Мэйдзи қайта жаңғыруынан кейін ол Ивакура миссиясының құрамына алынып, Францияға философия, тарих және француз әдебиетін оқу үшін (Әділет министрлігінің демеуімен) сапар шекті, ол 1871 жылдан 1874 жылға дейін сонда тұрды. Францияда Накаэ Жан Жак Руссоның бірнеше еңбегін жапон тіліне аударды (ең маңыздысы – Руссоның «Әлеуметтік келісім шарты» еңбегі) және Эжен Веронның «Эстетика» атты туындысын. Ол Париждегі Эмиль Аколланың шетелдік студенттерге арналған құқық мектебінде Саионжи Кинмочиге қосылды. Жапонияға оралғаннан кейін Накаэ Генроиннің кіші хатшысы қызметін атқарды. Алайда, жапон үкіметіндегі жемқорлық пен топтасулар оны тез арада көңілі тоқтырып, басқа әдеби және білім беру ісіне берілу үшін отставкаға шықты. 1874 жылы ол жеке француз тілі мектебін ашты. 1881 жылы ол «Шығыс еркін баспасөзі» (東洋自由新聞) атты күнделікті газеттің құрылуына көмектесті, оның арқылы батыс демократиялық идеяларын таратуға тырысты. Бірақ газет республикалық идеяларды және патшаға қарсы сөздерді таратуы үшін билік тарапынан жабылды. Келесі жылы газет Накаэ бас редакторлығымен «Еркін баспасөз» (自由新聞) деген атаумен қайта жанданды. Газет үкіметтегі топтасулар мен жемқорлыққа шабуылдауын жалғастырды, сондай-ақ тең емес шарттарды қайта қарау және сайланған ұлттық жиналыстың тез арада құрылуын талап етті. 1887 жылы Накаэ Мэйдзи олигархиясы туралы сын мақалалар жариялағаны үшін «Қауіпсіздік ережесі» (保安条例) бойынша Токиодан жер аударылды. Ол келесі бірнеше жылды Осакада өткізді, онда «Таң газетін» (東雲新聞) шығарды. Накаэ 1889 жылы Мэйдзи конституциясы қабылданғаннан кейін кешірілді және сол жылдың қазан айында отбасымен Токиоға оралды. 1890 жылғы жалпы сайлауда Накаэ Осаканың 4-ші сайлау округінен Жапония диетасының төменгі палатасына сайланды. Ол Итагакидің «Джиюто» саяси партиясымен және оның мұрагері «Риккен Джиюто» партиясымен одақтасып, партияның ресми органы ретінде «Риккен Джиюто Шинбун» газетін құрды. Алайда, Накаэ көп ұзамай «Джиюто» партиясының бұрынғы Тоса кланының мүшелерінің үстемдігіне және Чосю кланының үстемдігін көретін үкімет саясатына қарсы тұруына көңілі тоқты. Денсаулығына байланысты және алкоголизмге шалдыққандықтан үкіметтен кетіп, Хоккайдоға зейнеткерлікке шықты, онда ол тағы да газет ашты. Ол 1892 жылғы жалпы сайлауда тағы да сайлауға түсіп, қайта сайланғаннан кейін теміржол құрылысын ынталы түрде қолдады. Накаэ 1901 жылы өңеш рагынан қайтыс болғанға дейін кедейлік пен ауруға қарамастан жазуын жалғастырды. Оның қабірі Токиодағы Аояма зиратында орналасқан.

Nakae was born in Kōchi, Tosa Domain (present day Kōchi Prefecture). His father was an ashigaru, or lower ranking foot soldier in the service of the Yamauchi clan of Tosa. Having displayed an early aptitude for Western learning, after studies at the domain academy, Nakae was selected to study French and Dutch at Nagasaki and Edo. Later, he worked as a translator for the French minister to Japan, Léon Roches. After the Meiji Restoration, he was selected as a member of the Iwakura Mission and travelled abroad (under the patronage of the Justice Ministry) to study philosophy, history, and French literature in France, where he lived from 1871 until 1874. While in France, Nakae translated some of the works of Jean Jacques Rousseau into Japanese (most importantly, Rousseau’s "Du contrat social") and Eugène Véron's L'esthétique. He joined Saionji Kinmochi at Emile Acollas' Law School for foreign students in Paris. Upon his return to Japan, Nakae served as a lower ranked secretary of the Genrōin. However, he soon became disenchanted by corruption and factionalism in Japanese government, and resigned to devote himself to other literary and educational activities. In 1874, he established his own French language school. In 1881, he helped to start the daily newspaper, “Oriental Free Press” (東洋自由新聞), through which he propagated Western democratic ideas. The newspaper was soon suppressed by the authorities for propagation of republicanism and lese majesty. The newspaper reemerged as the milder “Free Press” (自由新聞) the following year with Nakae as its chief editor. The newspaper continued to attack factionalism and corruption in government, and to agitate for revision of the unequal treaties and the rapid implementation of an elected national assembly. In 1887, Nakae was sentenced to exile from Tokyo under the 保安条例 for publishing critical articles about the Meiji oligarchy. He spent the next few years in Osaka, where he started the "Newspaper of the Dawn" (東雲新聞). Nakae was pardoned after the promulgation of the Meiji Constitution in 1889, and he and his family moved back to Tokyo in October of that year. During the 1890 General Election, Nakae successfully ran for a seat in the lower house of the Diet of Japan from the Osaka 4th District. He allied with Itagaki’s Jiyūto political party, and its successor, the Rikken Jiyūtō, establishing a newspaper, Rikken Jiyūtō Shinbun, as the party’s official mouthpiece. However, Nakae soon became disenchanted with the domination of the Jiyūtō by members of the former Tosa clan, and its blind opposition to policies of the Chōshū dominated government. He left government for health reasons and for alcoholism, and retired to Hokkaidō, where he again established a newspaper. He ran for office again in the 1892 General Election, and after re election was a strong supporter of railroad development. Nakae continued to write, despite poverty and illness, until his death of esophageal cancer in 1901. His grave is at Aoyama Cemetery, Tokyo.