Кіріспе
Жақын қашықтықтағы қарумен физикалық қақтығыс. Жақын қашықтықтағы ұрыс (CQC) немесе жақын қашықтықтағы шайқас (CQB) – бірнеше жауынгердің қатысуымен жүзеге асатын, қашықтықтан (әдетте, атыс қаруын қолдана отырып) немесе жақын арадағы ұрыс түрі. Бұл, әскери бөлімшелер, құқық қорғау органдары мен қылмыстық элементтер арасында, сондай-ақ басқа да ұқсас жағдайларда кездесуі мүмкін. Жақын қашықтықтағы ұрыс әдетте, қысқа мерзімді, жоғары қарқынды қақтығыс ретінде сипатталады, ол жақын қашықтықта кенеттен болатын зорлық-зомбылықпен ерекшеленеді. Қазіргі заманғы соғыста жақын қашықтықтағы ұрыс көбінесе екі күштің (әдетте, "шабуылдаушылар" және "қорғаушылар") арасындағы 100 метрге дейінгі қашықтықта, шағын қару қолданылып, жақын арадағы атыстан бастап қолма-қол ұрысқа дейін жүреді. Типик CQC сценарийінде шабуылдаушылар қорғаушылар бақылап отырған жабық аумақты жылдам басып алуға тырысады, ал қорғаушылар көбінесе оңай шегіне алмайды. Достас, жау және бейтарап адамдар жақын арада болуы мүмкін болғандықтан, CQC жылдам шабуыл мен дәл атуды талап етеді. Сондықтан, CQC-ты үнемі жүргізетін бөлімшелер – полицияның тактикалық тобы, терроризмге қарсы күштер, теңіз десанттары, арнайы күштер және коммандос бөлімдері – әдетте, CQC тактикасы бойынша арнайы дайындалады және жабдықталады. Олардың кейбір аспектілері ұқсас болғанымен, CQC қалалық соғыспен толыққанды синоним емес, себебі CQC жеңіл шағын қаруларды қолданатын жаяу әскер тактикасына баса назар аударады, ал қалалық соғыс түрлі қару түрлерін және әлдеқайда кеңірек аумақты қамтиды. Сонымен қатар, CQC тек жабық кеңістіктермен, ғимараттардың ішкі бөлімдерімен немесе тар жерлермен шектелмейді және теориялық тұрғыда кез келген жерде жүзеге асыруы мүмкін, мысалы, ғимараттың ішінде және сыртында, кемеде немесе тығыз жаңбырлы орман ішінде.
Close quarters combat (CQC) or close quarters battle (CQB) is a close combat situation between multiple combatants involving ranged (typically firearm based) or melee combat. It can occur between military units, law enforcement and criminal elements, and in other similar situations. CQB is typically defined as a short duration, high intensity conflict characterized by sudden violence at close range. In modern warfare, close quarters combat usually consists of an engagement between two forces (typically "attackers" and "defenders") of varying size with small arms within a distance of up to 100 meters (110 yards), ranging from close proximity shootouts to hand to hand combat. In the typical CQC scenario, the attackers try a fast takeover of an enclosed area controlled by the defenders, who usually cannot easily withdraw. Because friendly, enemy, and noncombatant personnel can be closely intermingled, CQC demands a rapid assault and precise fire, and units that regularly conduct CQC—such as police tactical units, counterterrorist units, maritime boarding teams, special forces, and commando units—are often specially trained and equipped for CQC tactics. Although they have some overlap, CQC is not synonymous with urban warfare, as CQC emphasizes infantry tactics using light small arms in a small area of operations, as opposed to the combined arms and much larger areas of urban warfare. Additionally, CQC is not solely limited to enclosed areas, structure interiors, or tight spaces, and can theoretically occur anywhere, such as in and around a structure, aboard a ship, or in a dense rainforest.
Тарих
Жақын қашықтықтағы күрес соғыстың басынан бері бар, ол қолға түйісу шайқасы, шатырқазақтар, садақтар және мылтықтар сияқты қашықтықтан қолданылатын қарулардың жақын арада қолданылуы және штыктардың қажеттілігі түрінде көрінеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жақын қашықтықтағы күрес (CQC) окоп соғысының маңызды бөлігі болды, онда жау әскерлері окоптарды басып алуға тырысқанда тар және жақын кеңістікте шайқасты. Қазіргі заманғы жақын қашықтықтағы күрес әдістерінің бастауы Шанхай халықаралық поселенің (1854–1943) полиция күшінің комиссары Уильям Э. Фэрбернге қарызды, ол жаңа әдістерді жасады. 1925 жылғы 30 мамыр қозғалысынан кейін Фэрберн тәртіпсіздіктерді бақылау және қатаң тәртіп сақтау үшін арнайы топ құруға міндеттелді. Әртүрлі жекпе-жек өнерінің сарапшыларынан ең тиімді элементтерді сіңіріп алғаннан кейін, Фэрберн осы өнерлерді "defendu" деп аталатын жекпе-жек өнеріне біріктірді. "Defendu" мақсаты – жалдамалы әскерлер мен жаттығушыларға басқа жекпе-жек өнерімен салыстырғанда оңай оқытылатын, бірақ мүмкіндігінше қатыгезді болу еді. Бұл әдіс атыс дағдыларын, қару қолдану техникаларын және орындықтар мен үстел аяқтары сияқты қолда бар заттарды қару ретінде пайдалануды қамтыды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Фэрберн одақтас арнайы күштерін "defendu" әдісімен оқытуға шақырылды. Осы кезеңде ол әскери мақсаттар үшін "defendu" әдісінің қауіптілігін арттырып, оны "Тыныш өлтіру жақын қашықтықтағы күрес әдісі" деп атады, бұл британдық арнайы күштері үшін стандартты жаттығуға айналды. Ол сондай-ақ CQC жаттығуларына арналған "Қатты бол" атты оқулық жариялады. АҚШ армиясының офицерлері Рекс Апплегейт және Энтони Биддл Фэрберннің әдістерін Шотландиядағы жаттығу орталығында үйреніп, одақтас оперативтік қызметкерлерін Канаданың Онтарио штатындағы X лагерінде оқыту бағдарламасын қабылдады. 1943 жылы Апплегейт өзінің "Өлтір не өлтіріл" атты еңбегін жариялады. Соғыс кезінде жаттығулар британдық коммандостарға, Бірінші арнайы қызмет күштеріне, OSS оперативтік қызметкерлеріне, АҚШ армиясының рейнджерлеріне және теңіз жауынгерлеріне жүргізілді. Кейіннен Еуропалық Unifight, қытайлық саншоу, советтік самбо, израильдік капап және Крав-Мага сияқты басқа да әскери жекпе-жек өнерлері енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұзақ уақыт бойы қалалық соғыс және жақын қашықтықтағы күрес жаяу әскер тактикасында көп өзгеріске ұшырамады. Қазіргі заманғы атыс қаруын қолданатын CQB тактикасы 1970 жылдары 1972 жылғы Мюнхен қырғынынан кейін батыстық контртеррористік арнайы күштер бөлімшелерімен "жақын қашықтықтағы шайқас" ретінде әзірленді. Қырғыннан кейін жаттығудан өткен бөлімшелер, мысалы, Арнайы әуе күштері, Дельта күштері, GSG 9, GIGN және Бірлескен жұмыс тобы 2, жақын арадағы нысандарға жылдам және дәл шабуыл жасау үшін, сондай-ақ өз күштері мен кепілдердің қазасын азайту үшін CQB тактикасын жасады. Бұл CQB тактикасы осы арнайы күштер бөлімшелері арасында бөлісілді, олар тығыз байланыста болды және жиі бірге жаттығулар жасады. CQC операциясын жүргізу алдында, қорғаушылардың қашуына жол бермеу, оларға көмек сұраған кез келген күштің жетіп етуін тоқтату, қорғаушыларды бірнеше бағыттан бақылау және бейтарап адамдардың операция аймағына кіруіне және өртке түсу қаупіне ұшырауына жол бермеу үшін операция аймағының айналасында периметр құрылады. Периметрдің мөлшері жақын маңдағы аумақтан бірнеше қалалық блоктарға дейін жете алады. Алайда, кейбір жағдайларда, мысалы, қалалық соғыс кезінде периметр құру мүмкін болмауы немесе қолда бар уақыт пен күш жеткіліксіз болуы мүмкін. Кейде шабуылдаушылар мен қорғаушылар арасында келіссөздер жүргізілуі мүмкін, мақсаты – қорғаушыларды қарсылық көрсетуді тоқтатуға көндіру, олардың санын өлімге әкелмей азайту, кепілдерді немесе жауынгер емес адамдарды қауіпсіз босату немесе кем дегенде қорғаушыларды тиімсіз жағдайға түсіру. Бұл тактика көбінесе құқық қорғау органдарымен байланысты болғанымен, әскерилер де жауынгер емес адамдар бар аймаққа тап болғанда оны қолдана алады. Мысалы, Әбу Бакр әл Бағдадинің үйіне шабуыл жасағанда, американдық Дельта күштері операторлары үйді қоршап алып, ішіндегілерге араб тілінде шығуға бұйрық берді, нәтижесінде бірқатар жауынгер емес адамдарды үйден шығарып алып, оларды жауынгерлерден бөліп алды.
Таңдау
CQC операциясының мақсаты – қорғаушылар тиімді қарсы әрекет ете алмай тұрып, барлық шабуылдық іс-қимылды аяқтау. Осый күтпегендік элементін қол жеткізу үшін шабуылшылар жасырын қозғалыс пен жасырынуды пайдаланып, қорғаушыларға ескертпестен мүмкіндігінше жақынға жетіп, олар күтпеген сәтте немесе жауынгерлік дайындықтары төмен болғанда (мысалы, тамақтану немесе ұйықтау кезінде) шабуылдай алады. Алаңдату мен назарды аудару, мысалы, петардалар немесе шоқша гранаталар, шабуылшылардан назарды аударып, оларға қарсылықсыз жақындасуға немесе кіруге уақыт береді. Назарды аударудың басқа түрлеріне аймаққа электр қуатын тоқтату, қорғаушылар біреумен (мысалы, келіссөзшімен немесе жетекшімен) сөйлесіп жатқанда кіру, тіпті қорғаушылардың назарын аудару үшін әдейі көзге көрінетін немесе естілетін оқиға жасау (мысалы, ғимараттың өртенуі немесе жол апаттары) жатады. Құқық қорғау органдары күдіктілерге қарсы рейд кезінде, олардың қарсылық көрсетуі күмәнді болғанда немесе нысананың айналасындағы аумақты қамтамасыз ету кезінде (мысалы, мақсатты пәтерге назар аудару үшін тұрғын үй ғимаратын тазалау) әдейі кіруді жиі қолданады. Ал құқық қорғау органдары мен әскерилер динамикалық кіруді жауларды олар әрекет етуге немесе қарсы шабуыл жасауға үлкермес бұрын жеңу үшін немесе уақыт шешімді фактор болғанда (мысалы, террористердің уақыт бомбасын орнатуын тоқтату үшін) жиі пайдаланады. Шабуыл басталғаннан кейін шабуылшылар қорғаушылар не болып жатқанын түсініп, тиімді қорғанысқа дайындалуға немесе қарсы шабуыл жасауға үлкермес бұрын бақылауға алуы керек. Қорғаушылар кейде шабуылдың сәтсіз аяқталуына әкелуі мүмкін жоспарға ие болуы мүмкін, мысалы, кепілдерді өлтіру, бомбаларды жару немесе дәлелдерді жою. Егер олар ұйымдасқан жоспарды орындаса, мысалы, дайындалған бекініске шегіну немесе периметрді бұзу, достардың зардап шегу ықтималдығы артады. Жылдамдыққа жақсы жоспарланған тактика арқылы қол жеткізіледі, мысалы, байқалмай жақындасу, бірнеше кіру нүктелерін пайдалану және жарылғыш құралдарды қолдану. Жылдамдық міндетті түрде жүгіруді білдірмейді, бірақ жауларды жылдам және тиімді жеңіп, міндеттерді орындауды білдіреді.
Іс-әрекеттің зорлық-зомбылығы
Шабуылшылар үшін оқиға орнын бақылауға алып, жағдайды өз қолында ұстау үшін физикалық және психологиялық үстемдікке қол жеткізу және оны сақтап тұру өте маңызды. Шабуылшылардың кіруі, қару-жарағы, жабдықтары, күші және агрессиясы салдарынан туындаған сезімталдық шабуылға ұшырауы қорғаушыларды осылайша басып тастап немесе оларды тоқсырататындай болуы мүмкін, олар қарсылық көрсетпей берілуі мүмкін. Жаулар кейде кепілдердің арасында жасырынуы мүмкін, ал берілген жаулар қарсы күресуі де мүмкін, сондықтан шабуылшылар негізгі іс-қимыл аяқталғаннан кейін де жағдайды бақылауда ұстауы керек. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қолданылып келе жатқан классикалық CQC тактикасы – бөлмеге граната лақтыру, одан кейін оның жарылуынан кейін бөлмеге кіру, осылайша бөлмедегі, тіпті бұрыштардағы жауларды өлтіру, жарақаттау немесе естен шығару. Қалалық соғыс операцияларына жиі қатысатын әскерлер өз жаяу әскерлерінің көпшілігін CQC негіздеріне оқытуы мүмкін, себебі ол ғимаратқа кіру, бөлмені тазалау және гранаталардың түрлі түрлерін қолдану сияқты міндеттерге қатысты. CQC-де оқытылған немесе басқа бөлімшелерді оқыта алатын бөлімшелері бар жеке әскери және қауіпсіздік компанияларының қатарында Blackwater және SCG International Risk компаниялары бар.