Кіріспе

Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (MAFF) 1889 жылғы Ауыл шаруашылығы жөніндегі заңға (52 және 53 Vict. c. 30) сәйкес құрылған Ұлыбритания үкіметінің ведомствосы болып табылады және бастапқыда Ауыл шаруашылығы басқармасы деп аталды, содан кейін 1903 жылдан бастап Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы басқармасы, ал 1919 жылдан бастап Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі болып өзгерді. 1955 жылы ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы салаларына британдық азық-түлік өнеркәсібіне қатысты жауапкершілік қосылғанда ол соңғы атауын алды, бұл атау Министрлік 2002 жылы таратылғанға дейін сақталды, оның функциялары Қоршаған орта, азық-түлік және ауылдық жерлер департаментіне (Defra) біріктірілді. Азық-түлік стандарттары агенттігі құрылғанға дейін ол азық-түлік өндірісі мен азық-түлік қауіпсіздігіне жауапты болды, бұл кейбір сарапшылардың пікірінше, мүдделердің қақтығысына алып келді. MAFF ірі қара малдың спонгиформалы энцефалопатиясы (әдетте «қараңғы сиыр ауруы» деп аталады) және 2001 жылы ауыз және тұяқ ауруының таралуына байланысты кеңінен сынға ұшырады. 2001 жылы ол Қоршаған орта, көлік және аймақтар департаментінің (және Ішкі істер министрлігінің бір бөлігімен) біріктіріліп, Қоршаған орта, азық-түлік және ауылдық жерлер департаменті (Defra) құрылды. MAFF 2002 жылдың 27 наурызында, «Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және азық-түлік министрлігін тарату туралы» 2002 жылғы жарлық (SI 2002/794) күшіне енген кезде ресми түрде таратылды.

Өмірбаян

Ауыл шаруашылығы басқармасы, кейіннен Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (МАФФ) болып өзгерген, 1889 жылғы Ауыл шаруашылығы басқармасы туралы заңға сәйкес құрылды. Дегенмен, оған дейін 1793 жылғы 23 тамызда патшалық жарғымен құрылған, ауыл шаруашылығын қолдау және ішкі жақсарту жөніндегі басқарма немесе қоғам болған, ол 1822 жылғы маусымда таратылғанға дейін жұмыс істеді. Оның негізін қалаушылар басқарманың мемлекеттік департаментке айналуын күткенімен, ол пайдалы білім таратумен және егіншілікте жақсартуларды ынталандырумен айналысқан жеке қоғамнан асып кеткен жоқ. Екінші Ауыл шаруашылығы басқармасының (кейіннен МАФФ) маңызды алдындағысы – 1836 жылғы ондық салымын ауыстыру туралы заңға сәйкес 1841 жылы құрылған және Жерді қоршау комиссарлары мен Жеке меншік комиссарларымен біріктіріліп, 1882 жылғы Жерді бекіту туралы заң бойынша Англия мен Уэльс лордтарының комиссарлары болды, олар Ішкі істер министріне бағынышты болды және 1889 жылы жаңа Ауыл шаруашылығы басқармасының Жер департаментіне айналды. Тағы бір алдындағысы – 1865 жылғы маусымда Лондонда ірі қара малдың обасының пайда болуына байланысты Ішкі істер министрлігі құрған Ірі қара малдың обасы департаменті болды. Бұл 1869 жылы Сыртқы кеңестің Ветеринариялық департаменті болып қайта аталды және 1889 жылы жаңа Ауыл шаруашылығы басқармасының құрамына кірді.

Ауыл шаруашылығы басқармасы

1889 жылғы 12 тамызда қабылданған Ауыл шаруашылығы жөніндегі заң ауыл шаруашылығы жөніндегі кеңес құрды және ауыл шаруашылығы мәселелеріне қатысты барлық мемлекеттік жауапкершілікті бір ведомствода біріктірді. Жаңа кеңестің алғашқы төрағасы – құрметті Генри Чаплин, штат құрамы 90 адамды құрады және алғашқы жылдық смета 55 000 фунт стерлинг сомасында бекітілді. 1892 жылдан 1913 жылға дейін кеңестің хатшысы, жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкер, сэр Томас Эллиот болды. 1890 жылы кеңес картографиялық қызметке (орднанс зерттеуіне) жауапкершілікті алды, ал 1903 жылы – Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтарына. Сондай-ақ 1903 жылы Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы жөніндегі 1903 жылғы заң қабылданды, ол балық шаруашылығы саласына қатысты белгілі бір өкілеттіктер мен міндеттерді Сауда кеңесінен ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы кеңесіне беруді көздеді. 1904 жылы кеңес ел бойынша ауыл шаруашылығына арналған құрметті тілшілерді тағайындады, олар аймақтық мәселелер бойынша кеңеспен байланыста болып, фермерлерге кеңес берді. 1911 жылы Шотландиядағы ауыл шаруашылығы мәселелеріне қатысты барлық жауапкершілік, жануарлар денсаулығынан басқа, жаңадан құрылған Шотландияның Ауыл шаруашылығы кеңесіне берілді. Осы арада ел көбінесе импорттық азық-түлікке тәуелді бола бастады. 1914 жылға қарай, өндірілген отандық азық-түлік елдің қажеттілігінің үштен бір бөлігін ғана қамтамасыз етті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс 1914 жылғы 4 тамызда жарияланды. Алғашқы екі жылдағы жақсы егін және азық-түлік импортына кедергі келтірмеу, министрлік бидай, ет және қант сатып алғанына қарамастан, азық-түлік тапшылығына алып келмеді. Бірақ, кейіннен ауыл шаруашылығы жағдайы нашарлады: егін аз болды, картоп өнімділігі төмендеді, шетелдегі егін азайды және кемелер жоғалып кетті. 1916 жылы Роуланд Протеро Ауыл шаруашылығы кеңесінің президенті болып тағайындалды, ол Кабинетте орын алды және азық-түлік өндірісін көтеру мақсатымен жұмыс істеді. 1916 жылғы желтоқсанда «Жаңа министрліктер және хатшылар туралы» заңға сәйкес Азық-түлік министрлігі құрылды және Лорд Девонпорт азық-түлік бақылаушысы болып тағайындалды. Оның міндеті – азық-түлікпен жабдықтауды және оның тұтылуын реттеу, сондай-ақ азық-түлік өндірісін ынталандыру болды. 1917 жылы Ауыл шаруашылығы басқармасы Азық-түлік өндірісі департаментін құрды. Бұл департамент еңбек, жем, тыңайтқыш және техника сияқты ауыл шаруашылығына қажетті ресурстарды ұйымдастырып, таратумен және егін өнімділігін арттырумен айналысты. Фермаларда жұмыс істейтін көптеген ер адамдар әскерге шақырылғандықтан еңбекпен қамтамасыз ету қиындық тудырды. Бірақ Соғыс министрлігі мен басқарма арасындағы ынтымақтастық көктемгі егіс және орақ кезінде көмектесу үшін ер адамдарды босатуға мүмкіндік берді. Сондай-ақ 1917 жылы әскерге шақырылғандардың орнына жұмыс істеу үшін Әйелдердің жер армиясы құрылды. 1917 жылғы «Астық өндірісі туралы» заң бидай мен сұлыға ең төмен бағаны кепілдеді, ауыл шаруашылығы жұмысшыларының ең төмен жалақысын белгіледі және Ауыл шаруашылығы жұмыскерлері жөніндегі кеңес құрды. Бұл шаралар фермерлерге тұрақтылықты қамтамасыз етуді және осы тұрақтылықтың бір бөлігін ауыл шаруашылығы жұмысшыларымен бөлісуді мақсат етті. Мақсаты – отандық азық-түлік өндірісін арттыру және импортқа тәуелділікті азайту еді. 1917 жылғы маусымда Лорд Девонпорт азық-түлік бақылаушысы қызметінен кетіп, оның орнына 1918 жылдың басында ет, қант және майды міндетті түрде нормалауды енгізген Лорд Ронда келді. 1918 жылға қарай азық-түлік тауарларының 94% бақылауда болды. Азық-түлік бақылаушысы барлық қажетті азық-түлік заттарын сатып алды, ал «Астық өндірісі туралы» заң астық бағасын кепілдеді. Министрлікте 8000-нан астам қызметкер жұмыс істеді, олар ел бойынша азық-түлік бақылау комитеттері мен аймақтық комиссарлармен жұмыс істеді. Министрліктің Астық комиссиясы ұн диірмендерін иелігіне алып, нанның пішіні мен салмағын анықтады, сондай-ақ кекс, кремпе және тәтті нан сатуға тыйым салды. Нанға сұлы, арпа және бұршақ қосылды. Бұл шаралар шамамен 10 миллион қап бидайды сақтауға көмектескенімен, барлығы да оны қолдаған жоқ. Ет АҚШ пен Аргентинадан әкелінді, ал 1915 жылғы сәуірден бастап тоңазытқыш жүк кемелері қару-жарақпен жабдықталды. 1917 жылғы қыркүйектен бастап ет бағасы бақылауға алынды, бірақ ет тапшылығы пайда болды. Соғыс кезінде сүт өндірісі шамамен 25%-ға төмендеді, ал қою сүт импорты 49000 тоннадан 128000 тоннаға дейін өсті. Лорд Ронда 1918 жылғы 1 шілдеде қайтыс болды, оның орнына Джон Клайнз, депутат тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтау туралы келісімге 1918 жылғы 11 қарашада қол қойылды. Соғыстан кейін азық-түлік бақылаушысы 1919 жылы қызметінен кетті, ал Азық-түлік министрлігі біртіндеп таратылып, 1921 жылғы 31 наурызда жабылды.

Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі

Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі туралы 1919 жылғы заң (9 және 10 Geo. 5. c. 91) Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы кеңесін таратып, оның орнына Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігін құрды. Жаңа министрлік Кеңестің өкілеттіктерін және соғыс кезінде құрылған Азық-түлік өндірісі департаментінің қалған функцияларын өз мойнына алды. 1919 жылы ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы соғыс аяқталған кездегі деңгейден 25%-ға өсті. 1920 жылғы Ауыл шаруашылығы заңы бидай мен сұлыға 1919 жылғы орташа бағалар негізінде кепілдік берілген баға белгіледі, олар жыл сайын қаралып отыратын болды. Бірақ 1920-ші жылдардың басында бағалар күрт төмендеді, заң күшін жойды, кепілдік берілген бағалар біржолғы төлемдермен алмастырылды, ал үкіметтің дефляциялық саясатының аясында Ауыл шаруашылығы жұмыскерлері жөніндегі кеңес таратылды. 1922 жылға қарай соғыс кезеңіндегі бақылау шараларының барлығы жойылды. Ұлыбританиядағы егіс алқабы 1918 жылғы 49 000 км²-ден 1926 жылға қарай 36 000 км²-ге дейін төмендеді. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне деген бағалар төмендеуін жалғастырды, содан кейін 1929 жылдан кейінгі үш жылдың ішінде 34%-ға құлдырады. Осы кезеңде Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі зиянкестер мен ауруларды бақылау, ауыл шаруашылығы зерттеулері мен білім беру, мал шаруашылығын жақсарту және шағын жер учаскелерін және шаруашылықтарды ұсынумен айналысатын шағын департамент болып қалды. Келесі бірнеше жылда оның жұмыс көлемі артты. 1920-ші жылдардың соңы мен 1930-шы жылдардың басында үкімет отандық ауыл шаруашылығы мен фермерлердің табысын қолдау үшін жаңа шаралар енгізді. Қант қызылшасы, бидай, ірі қара мал, сүт және қой шаруашылығы үшін субсидиялар немесе бағаны сақтандыру схемалары құрылды. 1928 жылғы «Ауыл шаруашылығы өнімдері (сыныптау және сату) туралы» заң өнімдерді стандарттау және қаптауды ілгерілетті, сондай-ақ жұмыртқа, сиыр еті, алма және груша сияқты ішкі өнімдердің сапасын көрсететін «Ұлттық белгі» таңбасын енгізді. 1931 және 1933 жылғы Ауыл шаруашылығы өнімдерін сату туралы заңдар фермерлерді кооперативтік сату бірлестіктеріне біріктіруге тырысты және бекон, шошқа, шұбат, сүт және картоп үшін сату кеңестерін құрды. 1932 жылғы Импорттық баждар туралы заң жеміс-жидектер мен көкөністердің көп бөлігіне тарифтерді, бекон, ветчина және басқа да ет өнімдеріне квоталарды енгізді. 1936 жылы жерді жалға алу ақысы жойылды, шіркеуге өтемақы төленді және 60 жыл ішінде фермерлерден ақша қайтарылды. 1937 жылы топырақтың құнарлылығын арттыру мақсатында ауыл шаруашылығы жерлеріне әк себуге субсидия беру схемасы енгізілді. 1937 жылы Азық-түлік (қорғаныс жоспарлары) департаменті құрылды, ал 1939 жылы соғыс басталғанда ол Азық-түлік министрлігі болып қайта құрылды. 1939 жылғы Төтенше жағдайлар (қорғаныс) туралы заңға сәйкес Ауыл шаруашылығы министріне жерді өңдеу мен басқаруды реттеу, жалға алу шарттарын тоқтату, тіпті жерді иеленуге дейін өкілеттіктер берілді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде осы өкілеттіктердің көп бөлігі округтік соғыс ауыл шаруашылығы атқару комитеттеріне («Соғыс жылдары») берілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы 3 қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс жарияланды. Ұлыбритания азық-түлікпен қамтамасыз етуге жақсы дайындалған күйде соғысқа кірді, бірақ елдің қажеттілігінің 40 пайызынан да аз азық-түлік ішкі өндірісте шығарылды. 8 қыркүйекте Азық-түлік министрлігі құрылды және Уильям Моррисон министр болып тағайындалды. 1940 жылдың мамырында Ғылыми азық-түлік комитеті құрылып, 2000 калориялық негізгі диета белгіленді. Азық-түлік министрлігі азық-түлік өнімдерін сатып алу мен импорттаудың жалғыз өкілі болды, бағаларды реттеді және фермерлерге өнімдері үшін баға мен сату нарығына кепілдік берді. Сүт пен хмелден басқа барлық сауда тақтайшалары тоқтатылды. Әйелдердің ауыл шаруашылығы әскеріне қабылдау 1940 жылы басталды және азық-түлік карточкасы енгізілді. Лорд Вултон Уильям Моррисоннан кейін Азық-түлік министрі қызметін атқарды. 1941 жылы АҚШ-та «Ленд-Лизинг» заңы қабылданды, осы заң бойынша азық-түлік, ауыл шаруашылығы машиналары мен жабдықтары АҚШ-тан Ұлыбританияға жіберілді.

Соғыстан кейінгі кезең

Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігі мен Азық-түлік министрлігі 1955 жылы біріктіріліп, Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және азық-түлік министрлігі құрылды. 1970 жылдары ИРА Уайтхоллдағы Ауыл шаруашылығы министрлігі ғимаратының алдында жарылғыш заттар жарылды.

Анықтамалар мен ескертулер

Синклер, Дж. (1796). Ауыл шаруашылығы басқармасының құрылуы және құрылғаннан кейінгі үш жылдағы дамуы туралы есеп. Лондон: В. Булмер және Co. Форман, С. (1991). Нан мен балық: Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және азық-түлік министрлігінің 1889–1999 жылдардағы суреттелген тарихы. Лондон: MAFF. Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және азық-түлік министрлігін тарату туралы 2002 жылғы жобалық бұйрық бойынша пікірсайыс, Делегацияланған заңнама жөніндегі бесінші тұрақты комитет, 2002 жылғы 22 қаңтар.