Жақын туыстар мен дос-жолдастарға лауазым беру тәжірибесі

Кіріспе

Билік өкілдерінің достарына сый ретінде лауазымдар тағайындауының практикасы. Кронизм – бұл топтық жақындық пен ықпалды қолдаудың бір түрі, яғни жұмыс орындары мен басқа да артықшылықтарды достарға немесе сенімді серіктестерге, әсіресе саясатта және саясаткерлер мен қолдау көрсеткен ұйымдар арасында тарату. Мысалы, егер біліктілігіне қарамастан, "қарым-қатынасы бар" адамдар билікке тағайындалса, онда кронизм орын алады. Бұл, лайықтылық принципi бойынша тағайындамалар жасалатын меритократияға қарсы келеді. Саяси жағынан алғанда, "кронизм" сөзі заң шығарушы органдардағы дауыстар сияқты жақсылықтарды сатып алу-сату, ұйымдарға көмектесу немесе қанатты сөздерге толы елшіліктерді экзотикалық жерлерге беру сияқты жағдайларды сынайтын мағынада қолданылады.

Этимология

Крони сөзінің алғаш рет 17 ғасырдағы Лондон қаласында пайда болғаны туралы Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде жазылған және ол грек тіліндегі χρόνιος (chronios) сөзінен туындаған деп саналады, бұл сөз "ұзақ мерзімді" деген мағынаны білдіреді.

Алайда, одан да аз ықтимал, бірақ жиі айтылатын дерек – ирландиялық Comh Roghna термині, ол "бірге таңдалған" деп аударылады.

Тұжырымдама

Әсіресе, мемлекеттік қызметкерлер "жақсылыққа" ұшырауға бейім, себебі олар салық төлеушілердің ақшасын жұмсайды. Көптеген демократиялық үкіметтер есеп беру және келісімшарттар жасасуда әкімшілік ашықтықты сақтауға шақырылады, бірақ мемлекеттік қызметке тағайындаудың "жақсылық" екендігінің нақты шегі әдетте белгісіз болады. Жеке секторда "жақсылық" ұйымдарда жиі кездеседі, олар көбінесе "ешкілер клубы" немесе "алтын шеңбер" деп аталады; қайтадан, "жақсылық" пен "байланыс желісі" арасындағы шекараны анықтау қиын. Саясаткерлердің өздерін жоғары білікті көмекшілермен қоршауы және әлеуметтік, іскерлік немесе саяси достықтар құруы, сондай-ақ мемлекеттік келісімшарттарды беруде достарды тағайындауы жиі кездеседі. Шындығында, мұндай достардың кеңесінің арқасында лауазымды тұлға өзінің ықпалды орнын иеленеді; сондықтан, "жақсылықты" көрсету және дәлелдеуге қарағанда түсіну оңай. Саясаткерлер бизнес өкілдерімен, басқа да мүдделі тараптармен, кәсіподақтармен және кәсіби ұйымдармен саяси келісімдерде "пайдалы іс" жасайды, әсіресе саясаткерге сөздері үшін "ақылға қонымды" және тиімді сыйақы төлеу арқылы немесе сайлау науқанына немесе саяси партияға заңды түрде қаржы жұмсау арқылы. "Жақсылық" – жеке ұйымдардағы өзара таныстар арасындағы қарым-қатынастарды сипаттайды, онда бизнес, бизнес ақпараты және әлеуметтік өзара әрекеттесу ықпалды тұлғалар арасында жүзеге асырылады. Бұл "жақсылық капитализмі" деп аталады және ол нарықтық экономиканың принциптерін бұзу болып табылады; дамыған экономикаларда "жақсылық капитализмі" – нарықтық ережелерді бұзу. "Жақсылық капитализмінің" сипатына байланысты, мұндай адал емес бизнес-тәжірибелер көбінесе (бірақ тек қана емес) тиімсіз құқықтық жүйелері бар қоғамдарда кездеседі. Осының салдарынан, үкіметтің заң шығарушы органы бизнесмендер мен олардың үкіметтік "жақсылықтарының" экономиканы жеке мүдделер үшін манипуляциялауына қарсы тұратын және оны түзетуге қабілетті заң кодексін күшіне енгізуді қамтамасыз етуге мүдделі. "Жақсылықтың" экономикалық және әлеуметтік салдары қоғам төлейді. Бұл салдар халықтың көп бөлігі үшін бизнес мүмкіндіктерінің азаюы, нарықтағы бәсекелестіктің төмендеуі, тұтыну тауарларының бағасының өсуі, экономикалық өнімділіктің төмендеуі, тиімсіз бизнес инвестициялық циклдары, зардап шеккен ұйымдардағы мотивацияның төмендеуі және экономикалық өнімділіктің азаюы түрінде көрінеді. 2019 жылдың 9 шілдесінде губернатор Макмастер Оңтүстік Каролина университетінің президентіне дауыс беруге мәжбүрлеуге тырысты, бұл оның сүйікті үміткері Роберт Каслен-младшийге, Вест-Пойнт академиясының бұрынғы суперинтенданты, президенттің сүйіктісі және бұрын ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі лауазымына әкімшілік тарапынан тексерілгеніне көмектесетін еді. Екі аптадан кейін, студенттердің көпшілігінің, түлектердің және ірі демеушілердің наразылығына қарамастан, 2019 жылдың 19 шілдесінде Касленнің кандидатурасына дауыс берілді. Ресей президенті Владимир Путин "кланның басшысы" деп саналады, оның активтері 200 миллиард долларға бағаланады. Клептократия мұрағаты жобасы "клептократиялық стильмен" байланысты ресейлік және украиндық саясаткерлердің тізімін жариялады. АҚШ президенті Дональд Трамп өзінің жеке гольф клубтарының кем дегенде бес мүшесін елшілік сияқты маңызды мемлекеттік лауазымдарға тағайындады. Бұл қазіргі заманғы тарихта президенттің өзінің компаниясына ақша төлеген адамдарды жұмысқа орналастыруының алғашқы жағдайы. Премьер-министр Борис Джонсонның Лордтар палатасына ұсынған кандидатуралары Brexit-тің оның нұсқасын қолдағандықтарына байланысты таңдалды, әдеттегідей, қабілеттеріне немесе қоғамға қызмет етуіне емес (мысалы, Өкілдер палатасының бұрынғы спикері Джон Беркоу Джонсонның Brexit-тің маңызды дауыстарын қабылдауына қарсы жұмыс істегендігіне байланысты ұсыныс алмады). COVID-19 пандемиясы кезінде Ұлыбританияда мемлекеттік келісімшарттарды сатып алу процесі кейбір тараптардан "жақын туысқандық" (жақсылық) деп сынға ұшырады.

Government officials are particularly susceptible to accusations of cronyism, as they spend taxpayers' money. Many democratic governments are encouraged to practice administrative transparency in accounting and contracting, however, there often is no clear delineation of when an appointment to government office is "cronyism". In the private sector, cronyism exists in organizations, often termed "the old boys' club" or "the golden circle"; again, the boundary between cronyism and "networking" is difficult to delineate. It is not unusual for politicians to surround themselves with highly qualified subordinates, and to develop social, business, or political friendships leading to the appointment to office of friends, likewise in granting government contracts. In fact, the counsel of such friends is why the officeholder successfully obtained their powerful position; therefore, cronyism usually is easier to perceive than to demonstrate and prove. Politicians with representatives of business, other special interests, as unions and professional organizations get "crony business" done in political agreements, especially by "reasonable" and lucrative honorariums to the politician for making speeches, or by legal donations to one's election campaign or to one's political party, etc. Cronyism describes relationships existing among mutual acquaintances in private organizations where business, business information, and social interaction are exchanged among influential personnel. This is termed crony capitalism, and is an ethical breach of the principles of the market economy; in advanced economies, crony capitalism is a breach of market regulations. Given crony capitalism's nature, these dishonest business practices are frequently (yet not exclusively) found in societies with ineffective legal systems. Consequently, there is an impetus upon the legislative branch of a government to ensure enforcement of the legal code capable of addressing and redressing private party manipulation of the economy by the involved businessmen and their government cronies. The economic and social costs of cronyism are paid by society. Those costs are in the form of reduced business opportunity for the majority of the population, reduced competition in the market place, inflated consumer goods prices, decreased economic performance, inefficient business investment cycles, reduced motivation in affected organizations, and the diminution of economically productive activity. On July 9, 2019, Governor McMaster would then go on to attempt to force a vote for the President of the University of South Carolina ahead of schedule and for the benefit of his favorite candidate, Robert Caslen Jr., former superintendent of West Point Academy who was favored by President and previously interviewed by the administration for the position of National Security Advisor. Less than two weeks later, in spite of protestation from a majority of the student body, alumni, and major donors, the vote was cast in favor of Caslen on July 19, 2019. The Russian president Vladimir Putin is alleged to be the "head of the clan", whose assets are estimated at $200 billion. A list of Russian and Ukrainian politicians associated with "kleptocratic style" has been published by the Kleptocracy Archives project. U. S. president Donald Trump assigned at least five members of his private golf clubs to choice government jobs such as ambassadorships. This is the first time in modern history that a president has rewarded people with jobs that paid money to his own companies. The nominations of Prime Minister Boris Johnson for the House of Lords were selected based on their support for his version of Brexit, rather than ability or service to the public as is customary (for instance, the previous Speaker of the House of Commons John Bercow did not receive a nomination due to Johnson's perception that he worked against him for getting key Brexit votes through). The process for procurement of government contracts during the COVID 19 pandemic in the United Kingdom has been criticised by some as a "chumocracy" (cronyism).

Үндістан: жоғары командалық мәдениет

Үндістанда ұлттық саяси партиялардың басшылары өздерінің жақын адамдарын партия ішіндегі сайлаулар арқылы емес, тікелей өңірлік басшылар етіп тағайындайды, осылайша аймақтық бөлімшелердің тәуелсіздігіне нұқсан келтіреді. Бұл үрдіс алғаш рет Индира Ганди премьерлік кезінде, кейін оның ізбасары Соня Ганди кезінде, ал қазір Бхаратия Джаната партиясының Моди үкіметі тұсында байқалды. Соңғы жылдары түрлі партиялардың көптеген бас министрлері осылай тағайындалды.