Кіріспе

Жанар майды бір цилиндрде қысылатын дискілерді пайдаланатын және көлденең қарама-қарсы орналасқан қозғалтқыштар.

Қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыш – әрбір цилиндрінде екі басында поршеньі бар, цилиндр қақпағы жоқ поршеньді қозғалтқыш. Бензин және дизельді қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыштар көбінесе кемелер, әскери танктер және зауыттар сияқты ірі масштабты қолдануларда пайдаланылған. Қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыштардың қазіргі өндірушілері – Cummins, Achates Power және Fairbanks Morse Defense (FMDefense).

1880-1930 жылдар аралығы

Алғашқы қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыштардың бірі 1882 жылы жасалған Аткинсон дифференциалдық қозғалтқышы болды, ол краншафттың әрбір айналымында қуаттық соққыны жүзеге асырады (қазіргі заманғы Отто циклы қозғалтқышының әр екінші айналымымен салыстырғанда), бірақ коммерциялық сәттілікке ие болмады. 1898 жылы Хоерде темір зауытында екі тактілі қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыш өндіретін Oechelhäuser орнатылды. Бұл қозғалтқыштың дизайнын лицензия бойынша Германиядағы Deutsche Kraftgas Gesellschaft және Ұлыбританиядағы William Beardmore & Sons сияқты өндірушілер де өндірді. 1901 жылы Канзас-Ситидің теңгерілген газ-бензин қозғалтқыштары бензинмен жұмыс істейтін қозғалтқыштар болды. Алғашқы қарама-қарсы поршеньді автомобиль қозғалтқышын француздық Gobron Brillié компаниясы шамамен 1900 жылы жасады. 1904 жылғы сәуірде Gobron Brillié машинасы, қарама-қарсы поршеньді қозғалтқышпен қозғалған, «Әлемдік рекордтық жылдамдықпен» 150 км/сағ жылдамдығын алғаш рет басып өтті. 1904 жылғы 17 шілдеде Gobron Brillié машинасы ұшу шақырымы үшін алғашқы рет осы көрсеткішті басып өтті. Қозғалтқышта цилиндрлердің бір жағында бір краншафт және қарсы поршень үшін қиылыс басы қолданылды. Тағы бір ерте қарама-қарсы поршеньді автомобиль қозғалтқышы шотландтық Arrol Johnston машинасының құрамында болды, ол алғаш рет 1900 жылғы 10 ат күші бар buckboard-қа орнатылған. Қозғалтқыш 1905 жылғы Олимпиада автошоуында көрсетілген 12-15 ат күші бар машинасының сипаттамасында егжей-тегжейлі сипатталған және суреттелген. Қозғалтқыш төрт тактілі, екі цилиндрлі (әрқайсысында қарама-қарсы поршеньдермен) болды, краншафт төмен орналасқан және поршеньдер екі иілімді краншафтқа қосылған. Алғашқы қарама-қарсы поршеньді дизельді қозғалтқыш Ресейдегі Коломна локомотив зауытында жасалған прототип болды. Дизайнер, Raymond A. Koreyvo, 1907 жылғы 6 қарашада Францияда қозғалтқышты патенттеді және халықаралық көрмелерде көрсетті, бірақ ол өндіріске шықпады. Коломна конструкциясы екі краншафттың тісті дөңгелектер арқылы байланысқан стандартты орналасуын қолданды. 1914 жылы Симпсонның теңгерілген екі тактілі мотоцикл қозғалтқышы цилиндрлердің ортасынан төмен орналасқан бір краншафтты қолданатын және екі поршеньді де рычагтармен байланыстырған тағы бір қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыш болды. Бұл қозғалтқыш картерлік қысымды дизайн болды, бір поршень ауысу портын ашу үшін, ал екіншісі - шығару портын ашу үшін пайдаланылды. Бұл конструкцияның артықшылығы сол кездегі көптеген екі тактілі қозғалтқыштарда қолданылатын поршеньдердің дефлекторлық бөліктерін болдырмау болды. Doxford Engine Works Ұлыбританияда теңіздік қолдану үшін үлкен қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыштарды жасады, алғашқы Doxford қозғалтқышы 1921 жылы кемеге орнатылды. Бұл дизельді қозғалтқышта цилиндрлердің бір жағында бір краншафт және қарсы поршень үшін қиылыс басы қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл қозғалтқыштар P және J сериялары сияқты бірнеше модельдерде өндірілді, ал 1980 жылы Ұлыбританияда Doxford қозғалтқыштарының өндірісі тоқтатылды. Кейінгі қарама-қарсы поршеньді дизельдік қозғалтқыштарға Германияда салынған 1932 жылғы Junkers Jumo 205 авиациялық қозғалтқышы кіреді, ол екі краншафтқа ие болды және 1900-1922 жылдардағы Gobron Brillié қозғалтқыштарына ұқсас конструкцияны қолданбады.

1940-шы жылдардан қазіргі уақытқа дейін

1930 жылдары Германияда жасалған Fairbanks Morse 38 8 1/8 дизельдік қозғалтқышы 1940 және 1950 жылдары АҚШ-тың су асты кемелерінде, ал 1930 жылдардан бері қайықтарда қолданылды. 1944 жылдан бастап локомотивтерде де пайдаланылды. Fairbanks Morse 38 8 1/8-дің ең соңғы (2021 жылдың қараша айындағы) нұсқасы FM 38D 8 1/8 дизельді және екі түрлі отынмен жұмыс істейтін қозғалтқыш болып табылады. Бұл екі тактілі, қарама-қарсы поршеньді қозғалтқыш, аса берік конструкциясын сақтайды және қызмет ету мерзімі 40 жылдан асады. Сонымен қатар, енді газ және сұйық отынды қолдану мүмкіндігі (газ қоры таусылған жағдайда автоматты түрде дизельге ауысу мүмкіндігімен) бар. 1954 жылы шығарылған Commer TS3 үш цилиндрлі дизельді жүк көлігінің қозғалтқыштарында цилиндрлердің ортасынан төмен орналасқан бір коленвал бар, ал екі поршень рычагтар арқылы байланысқан. Сол 1954 жылы әскери қайықтарға арналған Napier Deltic қозғалтқышы да ұсынылды. Ол үш коленвалды, әр бұрышта біреуден пайдаланады, бұл үш қатарлы, екі жақты цилиндрлерді теңқабырлы үшбұрыш тәрізді орналастыруға мүмкіндік береді. Deltic қозғалтқышы British Rail Class 55 және British Rail Class 23 локомотивтерінде, сондай-ақ жылдам күзет қайықтары мен Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің мина тазарту кемелерінде қолданылды. 1962 жылдан бастап Гиббс Mack Trucks компаниясын FDNY супер-помпасын және оның қосымша тендерін жобалауға шақырды. DeLaval Turbine компаниясына көп сатылы центрифугалық сорғыны Napier Deltic T18 37C дизельдік қозғалтқышымен жұмыс істеуі үшін тапсырыс берілді. 1959 жылы Leyland L60 алты цилиндрлі дизельдік қозғалтқышы енгізілді. L60 Ұлыбританияда Chieftain танкысы үшін өндірілді. Volvo компаниясы 2017 жылы патент алды. Diesel Air Dair 100 – бұл екі цилиндрлі дизельдік авиациялық қозғалтқыш, ол Diesel Air Ltd компаниясымен (Олни, Букингемшир) әуе кемелерінде, өздігінен құрастырылатын ұшақтарда және жеңіл ұшақтарда пайдалану үшін жобаланып, өндірілді. 2021 жылдың шілдесінде Cummins компаниясы Америка Құрама Штаттары Армиясынан Advanced Combat Engine (ACE) – модульдік және кеңейтілген дизельдік қозғалтқыш шешімін, қарама-қарсы поршеньді технологияны қолдана отырып, әзірлеуді аяқтау үшін 87 миллион долларлық келісімшарт алды.

Еркін поршеньді қозғалтқыш

Қарсы поршеньдік конструкцияның бір түрі – 1934 жылы патенттелген еркін поршеньді қозғалтқыш. Еркін поршеньді қозғалтқыштарда коленвал болмайды, ал поршеньдер әрбір жанудан кейін жеке цилиндрдегі ауаның қысылуы мен кеңеюі арқылы кері қайтарылады. Алғашқы қолданылуы ауа компрессоры ретінде немесе газ турбинасы үшін газ генераторы ретінде болды.