Кіріспе

1336-1392 жылдар аралығындағы жапон тарихының кезеңі – Нанбоку-чо (南北朝時代, Nanboku chō jidai, "Солтүстік және Оңтүстік сарайлар дәуірі", сондай-ақ Солтүстік және Оңтүстік сарайлар дәуірі) Муромачи (Ашикага) сёгунатының қалыптасу кезеңіне сәйкес келеді. Алғашқы жылдары Киотода Ашикага Такаудзи құрған Солтүстік императорлық сарай және Йошинода Император Го-Дайго құрған Оңтүстік императорлық сарай болды. Екі сарай 50 жыл бойы идеологиялық күреске түсті, нәтижесінде 1392 жылы Оңтүстік сарай Солтүстік сарайға бағынды. Бірақ шындығында Солтүстік сарай Ашикага сёгунатының ықпалында болды және дербестігі шектеулі болды. 1333 жылы Камакура сёгунатының құлауы және 1336 жылы Кенму қалпына келтіруінің сәтсіз аяқталуы жаңа сёгунат үшін заңдылық дағдарысын тудырды. Ақсүйектер мен самурайлардың табысын құраған шоэн жүйесіндегі институционалдық өзгерістер әртүрлі әлеуметтік топтардың мәртебесіне әсер етті. Ашикага сёгунатының құрылуы самурайлардың экономикалық негізін кеңейтіп, ақсүйектердің ықпалын әлсіретті. Дегенмен, бұл үрдіс бұрынғы Камакура бакуфу кезінде басталған еді.

Өмірбаян

Соттар арасындағы азаматтық соғыстың басталуына ықпал еткен негізгі қақтығыстар 1274 және 1281 жылдардағы Жапонияға жасалған моңғол шапқыншылығынан кейін Ходжо кланы мен басқа да жауынгерлік топтар арасындағы күшейіп келе жатқан шиеленіс, сондай-ақ Кенму қалпына келтіруінің сәтсіз аяқталуы болды. Бұл императорлық адалдардың жақтастары мен Ашикага кланының қолдаушылары арасындағы күреске алып келді. Ходжо басшылығымен Камакура режиміне наразылық 13 ғасырдың соңында жауынгерлер арасында пайда болды. Бұл наразылықтың себебі Ходжоның режимдегі басқа жауынгерлік отбасыларға күшті ықпал етуі болды. Моңғол шапқыншылығы Ходжо Токимуне (1268–1284) регенттігі кезіндегі биліктің орталықтандырылуының басты себебіне айналды. Дағдарыс кезінде үш маңызды өзгеріс болды: Ходжоның мемлекеттік кеңеске тағайындалатындары көбейді; Ходжоның жеке отбасылық кеңесі ең маңызды шешім қабылдау органына айналды; және Ходжоның тікелей вассалдары шуго (губернатор) лауазымдарына жиі тағайындала бастады. Бұл Ходжо отбасының мүшелері мен олардың тікелей вассалдарына қолдау көрсетушілердің санын азайтты. 1331 жылы Ходжоға қарсы коалиция құрылғаннан кейін, режимді құлатуға бар болғаны екі жыл кетті. Өнеркәсіптік емес, аграрлық қоғамдардағы байлық жермен байланысты болғандықтан, жер жауынгерлер класының арасындағы наразылықтың басты себебіне айналды. Камакура кезеңінен бастап, шайқастағы жеңіс жермен сыйлықталады. Моңғол шапқыншылығына қарсы жеңіс, шетелдік басқыншылықтың сипатына байланысты, жеңімпаздарға жер берілмейтінін көрсетті. 1333 жылы Камакура бакуфусы жойылғаннан кейін, Киотодағы сарайлық қоғам жауынгерлер класымен бетпе-бет кездесуге дайын болды. Хэйаннан Камакура кезеңіне өту кезінде жауынгерлер сарайлықтардың билігінен азат болды. Камакураның құлауымен императорлық сарай Кенму қалпына келтіру арқылы өзінің билігін қайта орнатуға тырысты. Осыған ұқсас жағдай 19 ғасырдың Мэйдзи қалпына келтіруіне дейін қайталанбады.

Кенму қалпына келтіру: 13331336

1333 жылдың көктемінде император Го Дайго және оның жақтастары император сарайының мәртебесін қайта жаңғыртуды жоспарлады. Император Дайго (901–923 жж.), сотта күшті қарсыластары болмаған және тиімді билік тікелей тақтан жүзеге асырылған кезде өмір сүрген, Го Дайгоның қабылданған аты мен үлгісі болды. Кенму қалпына келтіру – императорлық билікті жауынгерлік тапқа қарсы қайтаруға бағытталған саналы қозғалыс. Бұл қозғалыстың ең көрнекті өкілдері – Моринага ханзадасы мен Китабатакэ Чикафуса. Моринага ханзадасы Го Дайгоның ұлы және Ашикага Такаудзидің басты қарсыласы болды, себебі ол тиімді басқару үшін қажетті қадам ретінде ақсүйектердің әскерилендірілуін жақтады. Моринага Чикафусаның бейнесін сомдады, өйткені соңғысы Киото ақсүйегі болғанмен, әскери қолбасшы да еді. Хитачидегі ұзақ қоршау кезінде (1338–1343) Чикафуса жапон императорлық жүйесінің заңдылығы туралы маңызды еңбек – «Джинно Шотоки» атты туындысын жазды. Бұл туынды кейіннен 19 ғасырдағы Мейдзи реставрациясының идеологиялық негізіне айналды. Алайда, Го Дайгоның императорлық билікті ғана емес, сонымен қатар оның мәдениетін қайта жаңғыртуға деген құштарлығы Кенму қалпына келтіруінің сәтсіз аяқталуына себеп болды. Ол қолданыстан шығып қалған сарай дәстүрлерін қайта жаңғырту мақсатында «Кенму Ненчу Гёдзи» атты трактат жазды. 1336 жылы Такаудзи императорлық сарайға қарсы көтеріліс жасап, жаңа сёгунаттың құрылуын жариялады. Ол жариялағаннан кейін, Китабатакэ Акие басқарылған императорлық әскерлердің Киото маңында оны жеңіске ұшыратқаннан кейін Кюсюге шегінуге мәжбүр болды. Такаудзидің Кенму қалпына келтіруіне жасаған бұл қиянаты оның атын жапон тарихының кейінгі кезеңдерінде қаралап, Нанбоку-чо соғысын ресми түрде бастады. Бұрынғы тарихшылар қалпына келтірудің сәтсіздігіне самурайларға жерлер берудегі тиімсіздікті себеп деп қарастырған. Алайда, қазіргі талдаулар қалпына келтірудің осы жағынан тиімді болғанын көрсетеді. Сондықтан, Такаудзидің көтерілісі және жаңа жауынгерлік режим құруға деген ниеті қалпына келтірудің сәтсіздігіне басты себеп болды. Оның көтерілісі Камакура бакуфу үлгісіндегі жаңа әскери режимді құруды қалаған жауынгерлік тапты ынталандырды. Нанбоку-чо соғысы – императорды билікке қайтаруды жақтаған адалдар мен Камакура үлгісіндегі жаңа әскери режим құруға сенгендер арасындағы идеологиялық күрес болды. Чикафуса қалпына келтіруге жауынгерлердің қатысу қажеттігіне қатысты прагматик көзқарас білдірді, бірақ Чикафуса мен Такаудзи арасындағы айқын дау көп жылдар бойы басшыларды екі лагерьге бөлді. Қалпына келтірудің сәтсіздігі Ашикага сёгунатының құрылуына әкелді.

Ішкі қақтығыстар: 1350-ші жылдар

Такудзи номиналды түрде шогун болды, бірақ елді басқаруға қабілетсіз екенін көрсеткен соң, он жылдан астам уақыт бойы Ашикага Тадаёши оның орнына билік жүргізді. Канно көтерілісі кезінде ағайындылардың арақатынасы нашарлады. Бұл Такудзидің Ко но Моронаоны өзінің шицудзиі (орынбасары) етіп тағайындауынан басталды, бұл Тадаёшидің оны өлтіру әрекетіне әкелді. Оның қастандық жоспары ашылып, 1349 жылы Моронао Тадаёшиді үкіметтен кетуге, басын қырқып, Кейшин есімімен буддалық монах болуға мәжбүр етті. Осы оқиға Муромачи режимін екіге бөлді және бірігуді уақытша тоқтатты. Сырттай, оқиға Такудзидің қолдауымен Тадаёши мен Ко ағайындылары арасындағы жеке күрес сияқты көрінді. Дегенмен, Такудзи мен Тадаёши басқаратын жерлер мен бюрократиялық жүйелердің бөлінуіне байланысты пікірлердің айырмашылығы қақтығыста маңызды рөл атқарды. Бюрократия Такудзи мен Тадаёшидің жеке басқаруында болғандықтан, біртұтас басқару жүйесі құрыла алмады. Такудзи үйдің вассалдарының басшысы болды, сондықтан үйдің вассалдарына қатысты тәртіптік шаралар – қарақшылық және басқа да қылмыстар тергеліп жазаланды. Ол сондай-ақ, лайықты вассалдарға иелік беру және олардың талаптарын қарастыратын сыйлықтар кеңсесін басқарды. Бұл кеңселер режимнің қарсыластары болуы мүмкін жаңа жауынгерлерді қабылдау үшін пайдаланылды. Ал Тадаёши режимнің сот функцияларын бақылайтын Тергеу кеңесіне жетекшілік етті. Басты сот органы – Коадюторлар кеңесі барлық жер даулары мен мұрагерлік дауларын шешетін. Жаңа режимге бюрократтар (бугионин) Ходжо режимі құлағанға дейін қызмет еткендердің қатарынан таңдалды. Олардың оқу-жазу білуі құнды болды, өйткені көптеген жауынгерлерге бұл мүмкін емес еді. Такудзи жаңашылдықты қолдады, ал Тадаёши өткеннің саясатын сақтағысы келген консерватор еді. Әскери жетекші ретінде Такудзи вассалдарды шюго лауазымдарына тағайындады, соғыс даласындағы ерліктері үшін шоэн иеліктерінің жартысын вассалдарына феод ретінде немесе басқарушылыққа берді, бұл Тадаёши тарапынан қарсылық тудырды. Ол сондай-ақ, жерді тікелей бөлуге қарсы болды. Бұл қақтығысқа әкеліп, режимнің қолдауын жоғалтуына себеп болды. Ашикага әулетінің мүшелері арасындағы терең дау-жанжал оппозицияны күшейтті. Тадаёши мен Такудзи екеуі де өз мақсаттарына жету үшін Оңтүстік сарайға формалдық құрмет көрсетті: Тадаёши Ко ағайындыларын жоюды қалады, ал Такудзи Тадаёшиді жеңгісі келді.

Оңтүстік сотының өрлеуі

Бұл оқиға Оңтүстік сарайдың соғыс күшін қайта жандандырды. Бұл жаңадан басталган шабуылдың мүмкін болуына Муромачи режимінен өткендер үлкен үлес қосты. 1352 жылы Камакурадағы Такаудзиге қарсы бағытталған империалистік шабуыл, империалистік көшбасшы Нитта Йосимунеге қолдау көрсеткен Тадаёшидің бұрынғы жақтастарының көп санының арқасында мүмкін болды. 1353 жылы Киотоға қарсы империалистік шабуыл шуго иесі Ямана Токиуджидің қарсы шығуы нәтижесінде мүмкін болды; Тадаёшидің асырап алған ұлы Ашикага Тадафую 1353 және 1354 жылдары Киотоға қарсы империалистік шабуылдар кезінде Оңтүстік сарайының батыс армиясының басшысы болды.

Шүго иелерінің көтерілуі

Шогун Ашикага Такаудзи батыс және орталық Жапонияның түрлі провинцияларындағы shugo иелері ретінде тармақ отбасы мүшелерін тағайындады. Shugo лауазымдарына тағайындалған Ашикага тармағының отбасыларына Хосокава, Ямана, Имагава, Хатакеяма, Ники, Кира, Шиба, Ишидо және Ишики отбасылары кірді. Кейбір жауынгерлер shugo лауазымына тағайындалды. Такудзидің бүлігіне қатысқан, сол кездегі тармақтардың басшылары болған, табысқа жеткен генералдар көбінесе осы лауазыммен марапатталды. Оларды режимге байламаудың құны – олардың қолдауын жоғалту және тәуелсіздіктерін ынталандыру болды. Shugo иелері губернаторлар рөлінде әрекет етті және режим орталығы мен шеткері аймақтар арасында делдалдық қызмет атқарды. Провинция бойынша тағайындалғандықтан, олар самурай үй шаруашылығының қызметкерлерінен гөрі әлдеқайда көп билікке ие болды. 1372 жылдан кейін shugo иелеріне жер иелерінен, дворяндардан және самурайлардан салық (тансен) жинау міндеті жүктелді. Аралық делдал ретінде shugo иелері салықтарды көбейту арқылы пайда тапты. 1370 жылдардан бастап shugo иелеріне жаңа режимге негізделген салықты бақылау міндеті қосылды. Камакура кезеңінен бері жауынгерлік отбасылар басшылық құқықтарымен (сорио) сипатталды, онда тармақ отбасыларына басшылық негізгі отбасы басшысына берілді. Дегенмен, басшылық құқықтары өте тұрақсыз болды, себебі тармақ отбасылары көбінесе өз тәуелсіздіктерін жариялады, әсіресе туыстық байланыстар әлсіреген жаңа буын өкілдері пайда болғанда. Кейбір провинцияларда Ашикага бастапқы shugo отбасыларын ығыстыра алмады: Сасаки, Тогаши (танымал Тогаши Масахика), Такеда және Огасавара орталық провинцияларда, ал Шимазу, Отомо және Шони Кюсюде. Камакура кезеңінде билікті жинақтаған провинциялық отбасылар, мысалы, Нагатоның Учи және Сацуманың Шимазу, өздерінің иелері болды және сондықтан режимге және shugo лауазымдарына аз тәуелді болды. Мори сияқты жергілікті самурай отбасыларының дезертирлігі болды, ал shugo иелері 14 ғасырдың екінші жартысына дейін қауіпті түрде тәуелсіз әрекет етуді жалғастырды. Орталық және батыс провинцияларда жартысына жуығы жаңадан тағайындалғандар еді. Канно оқиғасы кезінде Ашикага басшылығы (сорио) жаңа тағайындалғандармен байланысы осы shugo иелерінің режимге қарсы бүлік шығаруына кедергі жасамады. Шындығында, бұл кезеңде режимнің мәжбүрлеу институттары shugo иелеріне қарағанда нашар болды. Алайда, провинцияларда өздерінің билігін әлі нығайта алмаған кейбір әлсіз shugo иелері режиммен байланыстарын сақтауға мүдделі болды.

Shugo азаматтық функцияларды узурпациялау және shugo uke

Азаматтық губернатор лауазымын шуго біртіндеп иеленді, ол Нанбоку-чо соғысы кезінде иелікке алған самурайлармен және мемлекеттік жерлерде (кокугарио) тұратын самурайлармен вассалдық байланыстар арқылы провинциялық билігін нығайта алды. Шуго иелері Муромачи режимінен берілген белгілі бір заңды міндеттерді атқарды, сонымен қатар феодалдар өз вассалдарын тағайындауға тырысты. Нанбоку-чо соғысы кезінде самурайлар ақсүйектердің жерлерін жиі алып, оларды заңсыз түрде жеке меншікке (чигё) айналдырды. Бұл иелік жүйесінің толық жойылуына әкелді. Шуго иелері де осы кең ауқымды жер басып алуға қатысып, бұрынғы иеліктерді өз бақылауына алды, оларға самурайларды орналастырып, олардың арқасында жерлерін кеңейтті. Бұл жерге жасалған шабуылдар ұсақ самурайлардан бастап кокуджинге дейінгі барлық жер иелері үшін қауіпсіздік мәселесін туғызды, соның салдарынан жергілікті самурайлар шуго иелерімен вассалдық қарым-қатынас орнатуға тырысты, себебі шуго оларға қандай да бір деңгейде жергілікті қауіпсіздікті қамтамасыз ете алатын. Шуго иелері мен кокуджин арасындағы вассалдық байланыс шуго уке (шуго шарты) деп аталды. Бұл ақсүйек иесінің өзінің иелігін басқару жауапкершілігін шугоға беруі, ал оның орнына ел астанасында тұратын иесіне жыл соңында (нэнгу) кепілдік берілген табыс алуы еді. Содан кейін шуго иелері осы иеліктерге басқарушы ретінде вассал самурайларды (хикан) тағайындады. Шуго шарты шуго иелерінің, самурайлардың және ақсүйектердің мүдделерін байланыстырды, бірақ бұл мүдделер теңдігіне негізделмеді. Шарт шуго иелері үшін ең тиімді болды, олар осы құралды жергілікті самурайлармен (кокуджин) вассалдық байланыстарды кеңейту және ақсүйектердің есебінен өз жерлерін кеңейту үшін пайдаланды. Шуго шарты 1340 жылдары пайда болды және біртіндеп кеңінен таралды. Шуго иелері әскери қызмет үшін самурайларға иелік беруге келісті, бірақ ақсүйектер иеліктегі барлық билігінен айырылып, жыл соңындағы (нэнгу) табысының үлесін күтуге мәжбүр болды. Ақсүйектер өз үлесіне кепілдік беру үшін салық инспекторларын (нэнгу дайкан) өте жоғары бағамен жалдады. Ақсүйектердің табысы (бұрыннан кокуджин мен шуго иелерімен төмендетілген) салық инспекторы оның жартысын алғаннан кейін одан әрі азайды. Ақсүйектердің табысының төмендеуі шуго мен самурайлардың төлемдерден бас тартуының нәтижесі болды. Сондықтан ақсүйектер жауынгерлерге қысым көрсету үшін қарыз берушілерді (досо) және бюрократтарды (бугионин) жалдады. Бірақ бұл да тиімсіз болды, себебі жалдамалылар жауынгерлермен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды.

Шуго және мемлекеттік жерлер (кокугарио)

Жақында ғана Муромачи дәуірінде мемлекеттік жерлердің (кокугарьё) тағдыры және шүго иелерінің оларға қол сұғушылықтағы рөлі толыққанды бейнесі анықталмаған еді. Хэйан дәуірінде мемлекеттік жерлер (кокугарьё) жеке меншік жерлерден (сёэн) ерекшеленді, себебі соңғылары мемлекеттік салық салудан босатылған. Жеке меншік жерлердің пайда болуына дейін, барлық жерлер бұрынғы әкімшілік басқаруда сақталған мемлекеттік жерлер болатын. Хэйан дәуірінде жеке меншік жерлердің (сёэн) өркендеуімен мемлекеттік жерлер мүлдем жойылған жоқ: егжей-тегжейлі қарағанда, мемлекеттік жерлер жеке меншік жерлерден көп айырмашылығы болған жоқ. Екеуінің де иесі болмаған. Олар тек басқару тұрғысынан ғана ерекшеленді: жеке меншік жерлер тікелей ақсүйектердің билік етушілерімен басқарылса, мемлекеттік жерлерді азаматтық әкімдер (кокуга немесе кокуши) бұрынғы билік иелерінің атынан басқарды. Камакура дәуірінде мемлекеттік жерлер түрлі жер иелерінің жеке меншігіне (чигё) айналды. Бұл жер иелеріне ақсүйектер, діни мекемелер және самурайлар кірді. Канто және солтүстік-шығыс аймақтарының толыққанды бөлігін самурайлар иемденді, бірақ олар жерді басқарушы ретінде емес, жеке меншік ретінде ұстады. Канто провинциялары Камакура режиміне жеке жерлер (чигёкоку) ретінде берілді. Ашикага режимі бұл жерлерді мұра етіп алып, оларға шүго иелерін тағайындауды шешті. Камакураның шүго констебльдерін тағайындауымен провинциялардағы барлық қылмыстық сот құқығы олардың қолына өтті. Алайда, азаматтық әкім (кокуши) азаматтық басқарудың (рицурё) маңызды лауазымында қалды, ол Киотодағы және Ямаширо провинциясындағы бос ақсүйектер мен діни мекемелерге (джиша хондзё) жеке меншік иеліктерінен түскен кірістердің жеткізілуін қадағалады. Оның бақылауы Кантода және одан солтүстікке қарай шоғырланған самурайлардың жеке меншігін қамтымады. Нанбоку-чо соғысы басталған кезде азаматтық басқару (рицурё) тез күйреуге ұшырады, ал Камакура дәуірінде провинциялық басқаруда маңызды рөл атқармаған шүго иелері азаматтық губернатордың функцияларын иеленуге кірісті. Бұл әр провинцияда бірден болған жоқ, бірақ шүго иелері мемлекеттік жерлердің толыққанды билеушілеріне айналғанға дейін үздіксіз жалғасты. Олар мемлекеттік жерлердегі жеке меншікті басқаруды өз қолына алғанда, ақсүйектер, түрлі самурайлар (кокудзин, дзисамурай) және діни мекемелер сияқты әртүрлі жер иелерімен байланыс орнатты. Олар осы жерлерге өздерінің ізбасарларын орналастырды, әскери қызмет көрсеткендерге қолдау көрсетіп, қазіргі самурайлардың жерлерін қайта бекітті және ақсүйектермен шүго келісімшарттарын жасасты, нәтижесінде болжамды әсерлерге қол жеткізді. Бұл маңызды болды, өйткені Камакура билігінің дәстүрлі аймақтары Муромачи режимімен «қолдан берілді». Бұрын егін ұрлау немесе жер беру мәселелерінің барлығы Камакура басқаруының қатаң бақылауында болды. Сонымен қатар, осы кезеңде императорлық күштер ең ауыр жеңілістерге ұшырады, бұл жау территорияларын тәркілеуге және қайта бөлуге мүмкіндік берді. Бұл жаңа билікті шүго иелеріне беру арқылы олардың өздеріне берілген провинциялардың билеушілері ретіндегі беделін одан әрі арттырды.

Заңдастыру және биліктің шектелуі

Осы екі қызмет атқаруында шуго иелері провинциялардағы басқа жер иелері самурайлармен, губернатор ретінде басқаратын, бірақ жеке меншігі жоқ жерлер үшін бәсекелесуге мәжбүр болды. Асыл иелері сияқты, бір шуго иесі бірнеше провинцияда кеңінен шашыраған жерлерге иелік етті. Оның билігі XVI ғасырдың аймақтық иелеріне (даймо) қарағанда, жеке жер меншігіне емес, жергілікті самурайлардың адалдығына, вассалдық байланыстар арқылы негізделген. XVI ғасырдың аймақтық иелері күш қолданудың әлдеқайда үлкен мүмкіндігіне ие болды, себебі олардың вассалдық байланыстары өздерінің айналасындағы жерлерге иелік етуіне негізделген: иелер ретінде олар жерді өздері қалағандай пайдалана алатын, наразы вассалдарынан тез арада құтылатын. XIV ғасырда шуго иелері провинцияның толық меншігін талап ете алмады: біріншіден, жеке провинциялық меншік туралы түсінік әлі қалыптаспаған еді; екіншіден, олар ешқашан көп мөлшерде жеке мүлік жинаған жоқ, керісінше, дәстүрлі иелік егістік жерлері мен мемлекеттік жерлер жүйесін пайдаланып, өздерінің вассалдарына иелік беруге тырысты. Бұл XIV ғасырдың басты жұмбағы: иелік жүйесінің фрагментациясы мен тарауы, азаматтық басқарудың жоғалуы жеке жерлердің көбеюімен бірге жүрді, бірақ иелік жүйесінің (шоэн) және мемлекеттік жерлер жүйесінің (кокугарио) сыртқы құрылымы, мазмұны болмаса да, сақталды. Фрагментацияның салдарынан, шуго вассалдығының делдалдық байланыстары және шугоның провинциялық губернатор ретіндегі рөлі, әртүрлі күштерді белгілі бір деңгейде біріктіруге көмектесті. Содырлар жүйесі, соғысшылардың салдарынан қаншалықты зардап шеккенін ескерсек, қалай сақталды деген сұрақ туындайды. Оның жоғарыда сипатталған әлсіреген түрінде сақталуының екі себебі болды: біріншісі, жауынгерлік шабуылдарға қарамастан, содырлар жүйесін тұрақты түрде қолдаған Муромачи режимі. Ямаширо провинциясынан тыс жерлерде содырлар жүйесі соншалықты құлдырап кеткендіктен, ақсүйектердің провинциялардағы ықпалы жоқтың ізбасы болды деген пікірді айтуға болады.

Қуаттылықты шоғырландыру: 13601370

1358 жылы Такудзи қайтыс болғаннан кейін шогунат оның ұлы Йошиакираға өтті. Оның және канрей Хосокава Ёриюкидің басшылығымен, режим 1360 және 1370 жылдары шуго иелерін біріктіруге қол жеткізді. Ашикага әулетінің шуго тармақтары мемлекеттік бюрократияда қызмет етті. Бұл канрей кеңесі жүйесінің қалыптасуына байланысты болды, ол шуго иелерін режимге берік байланыстырды. Бұл шогунатқа тәртіпсіз шуго иелерін жазалауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 1368 жылғы жартылай салық жарлығының нәтижесі, шогунатты императорлық сарайға жақындатқан дәрежелік жүйе және Кюсю мен Канто аймақтарындағы Муромачи билігінің шектеулері – барлығы Муромачи билігін нығайтуға септігін тигізді. Канно оқиғасынан кейін қарым-қатынастарды жақсарту мақсатында Йошиакира 1362 жылы канрей кеңесі жүйесін құру арқылы режимді қайта ұйымдастырды. Бұл жүйе канрей кеңсесінен және канрей төрағалық еткен аға вассалдар кеңесінен (юшин кайги) тұрды. Бұл жүйеге ең күшті шуго отбасылары қатысып, Орталық және Батыс Жапонияны тікелей басқаруға қатысты. Шогунмен бірге канрей кеңесі Муромачи режимінің негізгі құрамына айналды, сондықтан тарихшылар бұл режимді бакуфу-шуго жүйесі деп сипаттайды.

Канрей кеңесі

Канно оқиғасынан туындаған қақтығыстың себебі – Такаужи бақылауындағы әскери вассалдық институттар мен Тадаёши бақылауындағы бюрократиялық сот институттарының бөлінуі мен қақтығысы болды. Канрей кеңесінің құрылуымен әскери биліктің өкілдері болып табылатын шуго иелері бюрократиямен тығыз байланысты болды. Канрейдің міндеті – Жоғарғы вассалдық кеңес (юшин кайги) пен сёгун арасында делдалдық жасау еді. Одан әрі, канрей күнделікті режимнің бюрократиялық аспектілерін қадағалауға, кеңес беруге және сёгунның бұйрықтарын кеңеске және бюрократияға жеткізуге жауапты болды. Бұл жүйеде режимнің саясаты кеңес пен сёгун арасындағы консультациялар арқылы қалыптасты, бірақ соңғы шешімдер сёгун қабылдады. Канрей үнемі Такаужиге туыс бес ұрпақ ішіндегі үш шуго әулетінен (Папино 1972:27) – Хосокава, Хатакеяма және Шибадан таңдалып тұрды. Бұл үш әулет кезекпен осы лауазымды иеленді. Олар режимдегі ең жоғары дәрежелі шуго әулеттері еді. Бастапқыда кеңес осы үш шуго әулетінің басшыларынан және тағы төрт күшті шуго әулетінің басшыларынан – Ямана, Ишики, Акамацу және Кёгокудан тұрды. Соңғы екі әулет Ашикага әулетімен туыс емес еді. Келесі онжылдықтарда Оути, Сасаки және Токи әулеттерін қабылдау арқылы кеңеске туыс емес шуго әулеттерін қосу тенденциясы жалғасты. Бұл үрдіс күшті шуго әулеттерінің, туыстық байланысына қарамастан, режимге байланысты екенін көрсетеді. Шуго иелері мен сёгун арасындағы мүдделер қақтығысы кеңесте шуго иелеріне өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік беру арқылы институционалдық деңгейде шешілді. 14 ғасырда Самурайдокороны (самұрайлар кеңесі) Имагава (кейінірек кеңес мүшесі болған), Хосокава, Хатакеяма, Шиба және Токи арасынан таңдалған Жоғарғы вассалдық кеңес мүшесі басқарды. Бұл кеңес Киотодағы полициялық функциялар мен қылмыстық сот төрелігіне жауапты болды. 15 ғасырдың басына қарай, Самурайдокороның басшысы төрт шуго әулетінен – Ямана, Акамацу, Кёгоку және Ишикиден таңдалатын болды. Шугоның Жоғарғы вассалдық кеңеске және Самурайдокороға қатысуы маңызды болды, өйткені осы делдалдық құралдар арқылы Ашикага сёгундары мемлекетті өз басшылығымен орталықтандыра алды. Басшылық байланыстары (сорио) жалдау механизмі ретінде маңызды рөл атқарды, шуго иелерінің көпшілігі Ашикага әулетінің тармақтары болды. Алайда, бұл туыстық байланыстар жартылай тәуелсіз шуго иелері мен режим арасындағы келіспеушіліктерді шешуде тиімді болған жоқ. Шүго иелерінің канрей кеңесі жүйесі арқылы басқаруға қатысуы олардың мүдделерін бұрынғыдан да берік режимге байланыстырды.

Ашикага мен шуго коалициясы

1362 жылы елдегі ең күшті екі шұғо үйі, Оути және Ямана, шогунның өз провинцияларының ішкі істеріне араласпауы шартымен Ашикага режиміне мойынсұнды (Гросберг 1981:25). Кейіннен Ашикагамен туысқан Яманалар мен туысқан емес Оутилер үкіметтік істерде маңызды рөл атқара бастады. Алайда, бірнеше онжылдықта екі шұғо үйі де шогунның қаһарына ұшырайтын күшті болды. 1366 жылы алғашқы канрей лауазымын иеленушінің әкесі Шиба Такацуне, өзінің он үш жастағы ұлына қатысты нақты билікті ұстап, Шиба отбасы мүшелерін маңызды мемлекеттік лауазымдарға орналастырды. Ол өсіп келе жатқан билігі мен мақтандығына байланысты сатқын деп жарияланды (канрей лауазымын қабылдауымен өзін кемсіткенін сезінді, сондықтан оның орнына ұлын тағайындады). Бірінші рет маңызды шұғо отбасына қарсы күш көрсету үшін Ёшиакира Ямана, Сасаки, Ёшими және Токи шұғо иелеріне Эчизен провинциясындағы Шибаға шабуыл жасауға бұйрық берді. Шибалар жеңілді, олардың Эчизендегі аумағы қайта бөлінді. 1367 жылы Шиба отбасының құлдырауынан кейін Хосокава Ёриюки канрей лауазымына мұрагер болып тағайындалды: шогун Ёшиакира қайтыс болғаннан кейін Ёриюки жас шогун Ёсимицудың кәмелетке толмауы кезінде режимді берік негізге қоюға қол жеткізді. 1366 жылы шұғо иелерінің өз әріптестерінің біріне шабуыл жасау үшін пайдалануы шұғо иелеріне қарағанда шогонның билігінің артуын көрсетті. Оған дейін шогонның шұғо иелеріне қарсы қолдана алатын жазалау тетіктері болмаған. Бір шұғо иелерін екіншісіне қарсы қою шогонның күшін арттырды. 1362 жылы Киотоға қарсы соңғы Оңтүстік сарайдың шабуылы Ашикаганы астанадан кетуге мәжбүр етті, бірақ бұрынғы көптеген әрекеттер сияқты, империалистер де үлкен қарсы шабуылға тап болып, ештеңеге қол жеткізбей кері шегінуге мәжбүр болды. 1350 жылдары империалистік әскерлер арасындағы құлшыныс әлсіреп қалды. Осы күннен кейін қарсылық сирек болып, толыққанды қорғанысқа айналды. Ақыры, 1369 жылы, император Го Мураками қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, империалистік генерал Кусуноки Масанори режимге мойынсұнды. Оның капитуляциясы орталық провинцияларға империалистік қауіп-қатерді жойды. Кюсю құлдырауынан кейін бүкіл Батыс Жапония Ашикага режимінің билігіне көшті. Алайда, Ашикаганың ақсүйектерге билік етуін заңды ету үшін тек жорықтар жеткіліксіз болды. 1367 жылдан кейін, шогон Ёсимицудың кәмелетке толмауы кезінде, канрей Хосокава Ёриюки билікті ақсүйектер тұрғысынан заңдылыққа келтіруге тырысты. Ол бұны өте консервативті шаралар арқылы жүзеге асырды, Киотодағы ақсүйектер арасында беделге ие болды. Ол жас шогонды ежелгі сарайдың рейтингтік жүйесіне қатыстырды. Ол сондай-ақ, бұрынғы кез келген жауынгерлік басшыларға қарағанда, билікті сараймен тығыз байланыстырды. Осылайша ол режимін императорлық сарайға жақындата отырып, Нанбоку-чо қақтығысын тудырған идеологияның кәмсесін жойды: Ашикага Такауджи императорлық билікті қалпына келтіруге қарсы күресетін сатқын ретінде қарастырылды. Сарайлық қоғам жапон қоғамының әртүрлі топтары арасында танымал болғандықтан ұзақ уақыт бойы өмір сүрді. Егіншілер өздерін жауынгерлерге қарағанда ақсүйектерге жақын сезінетін. Ақсүйектердің күші азайып бара жатқанмен, олардың ықпалы олардың нақты күшінен әлдеқайда асып түсті, өйткені олар дәстүрдің заңдылығын және жауынгерлерде болмаған мәдениеттің харизмасын иеленді. Осы себепті Ёриюки жас шогонды сарайдың рәсімдеріне қатыстырды: қатысу бірнеше ғасырлар бұрын құрылған сарайдың рейтингтік жүйесіндегі ең жоғарғы әскери басшыны қамтыды және императордан атақ алуы керек болған жауынгерлерді қоса алғанда, императорлық сызықтың бәріне қарағанда басымдығын алды. Осы сарайлық рәсімге қатысу арқылы Ашикага режимі бүкіл қоғамға: сарайдың берген заңдылығы әлі де жарамды және маңызды екендігі туралы мықты хабар жіберді. Бұл қатысу жауынгерлік режим мен сарайдың арасындағы шиеленісті жойды және сарайлық мәдениетті жауынгерлік сынып арасында таратудың күтпеген салдарына әкелді. Жауынгерлер өздері ақсүйектердің мәдениетіне қызығып, олардың талғамын сезіне бастады, мысалы, дзен тас бақтарын салуға қатысты. 14 ғасырдың аяғында шогон мен императорлық сарайдың арасындағы байланыс шогонның билігінің заңдылығын кеңейту әсерін тигізді. Канрей Ёриюки 1368 жылы соңғы жартылай салық туралы жарлықты (ханзей) жариялады. Бұл жарлық ақсүйектердің мүдделерін режиммен байланыстырды: императорлық отбасыға тиесілі жерлерді (ірі храмдардың бақылауындағы жерлерді) және императорлық регенттерге (Фудзиваралар) тиесілі жерлерді жартылайға бөлуге тыйым салды. Бұрыңғы шогоннан толық құқық алған ақсүйектердің жерлері мен самурай басшыларының (дзито) басқаруындағы еншілер бұл ережеден тыс болды. Бұл жарлық елдегі барлық еншілерге қолданылып, самурайлардың еншілерге басып кіруіне тосқауыл қойды және самурайлардың басып кіруіне қарсы ақсүйектердің мүдделерін қорғады. Бұрынғы жартылай салық жарлықтарынан айырмашылығы, бұл жарлық консервативті болды және мақсаты жерлерді бөлуге емес, ақсүйектердің жерлерін қорғауға бағытталған. Бұрыннан болған самурайлардың басып кіруінің шындығын өзгерту мүмкін болмады. Идеологиялық тұрғыдан айтылған нәрсе провинциялардағы нақты жағдайдан өзгеше болды. 1368 жылғы жарлыққа қарамастан, самурайлар мен шұғо иелерінің еншілерге басып кіруі ауыр болды. 15 ғасырмен бірге, жерді тартып алу тенденциясы одан да күшейді. Ашикага шогондары еншілерге басып кіруді тоқтата алмады. Тиімсіз болғанымен, 1368 жылғы жарлық ақсүйектердің мүдделерін мойындады және жауынгерлік режиммен идеологиялық тұрғыдан қорғалды, осылайша екі тараптың мүдделерін байланыстырды. 1360 жылдары пайда болған Муромачи режимінің тікелей билігі географиялық тұрғыдан батыс және орталық провинциялармен шектелді, бұрынғы Камакура режимі Канто айманында негізделгендей. Ашикагамен туысқан емес, Такеда, Чиба, Юки, Сатаке, Ояма, Уцуномия, Сёни, Отомо, Асо және Симазу отбасылары сияқты шұғо иелері, Канто және Кюсю аймақтарында шоғырланған, канрей кеңесі жүйесіне қатыспады және режимге жартылай тәуелсіз болды. Олардың үстемдігі Киотодан басқару қиын аймақтарда болғандықтан Ашикагалар тарапынан жасырын мойындалып, шұғо атақтары берілді.

Кюсю

1370 жылы басталған Кюсю жорығынан кейін Кюсю орынбасары (тандай) сол аралда Муромачи режимінің өкіліне айналды. Имагава Садаё (Рёшюн) Оңтүстік сарай күштеріне және Шимазу Уджихисаға қарсы жорықты тиімді жүргізді. Садаё сияқты орынбасарлар Муромачи өкілдері болды, тіпті олар жергілікті самурайларға вассалдықтың толық құқықтарын берген жағдайда да. Мысалы, 1377 жылы Садаё мен 61 жергілікті самурайдан құралған самурайлар одағы (икки) арасында келісімшарт жасалды. Келісімшартта одақ мүшелері арасындағы барлық даулар Кюсю орынбасарына, ал одақ мүшелері мен орынбасар арасындағы даулар Киотодағы Муромачи режиміне берілетіні белгіленді (Харрингтон 1985:87). Орынбасар режимнің де, жергілікті аймақтың да мүдделерін біріктірді. Тәуелсіздікке ұмтылуға себеп болатындықтан, бұл қызмет орны қауіпті болды. Дегенмен, Муромачи режимі өз иеліктерінің барлығын тікелей бақылауға алмады, сондықтан шуго иелері мен самурайларға әсер ету үшін тағайындалған адамдарға сүйенді.

Канто

14 ғасырдың аяғында Канто аймағында қуатты жауынгер отбасылары үстемдік құрды. Олардың ішінде Уэсугилер ең қуаттысы болды. Олар аймақтағы отбасылар арасындағы қақтығыстарды өздерінің мүдделерін ілгерілету үшін пайдалана алды. 1368 жылы Уцуномия отбасы Муромачи режимінің Камакура штабына қарсы көтерілді, себебі олардың шуго лауазымдарын Уэсугилер тартып алды. Уэсугилер шуго лауазымдарын жинау арқылы және басқа отбасылардың есебінен вассалдарды беріп, ықпалын кеңейте алды. Камакура штабы – бұл режимнің аймақтағы бұйрықтарды талап етуге құқығы бар жері болатын. Штаб көбінесе режимнен тәуелсіз болды, аймақтық дауларды шешті, аймақтық салық жинады және Киотодағы режимнің минимал қатысуымен шуго иелерімен байланыстарды дамытты – тіпті Киотоның феодтарды бекіту және шуго тағайындауларын ратификациялау заңды құқығы болғанымен де.

Билікті орталықтандыру: 13791399

1360-шы жылдардағы шешуші онжылдықта Муромачи режиміне қарсылық көрсеткен бірінен кейін бірі аймақтар құлдырады. Учи және Ямана сияқты күшті шуго иелері жартылай тәуелсіз феодалдар ретінде бағынды; Оңтүстік сарайдың қарсылығы уақыт өте келе күшін жоя бастады. Әскери тұрғыдан, режим 1366 жылы шуго иелерінің күшіне сүйеніп, өз әріптестерінің біріне шабуыл жасауға қабілетті болды, бұл шугоның шогундық бақылауына бағынуын күшейтті. Канрей кеңесі жүйесінің құрылуымен қатар, күшті шуго отбасыларының бакуфу бюрократиясына белсенді қатысуы және императорлық сараймен байланыстардың жақсаруы режимнің заңды негізін кеңейтті. Шогундық армияның дамуы, сондай-ақ коммерциялық және аграрлық кірістер мен салықтарды режимнің пайдалануы, шогунның билігін орталықтандыруға көмектесті. Дегенмен, географиялық тұрғыдан Муромачи режимінің құзыреті шектеулі болды, Канто және Кюсю аймақтарындағы билікті аймақтық өкілдерге жүктеді, ал Хонсю аралының орталық және батыс провинцияларын ғана тікелей бақылауда ұстады. 1379 жылы Йошимицу билікті қабылдағаннан кейін, Муромачи режимі Жапонияның біріншілік үкіметі ретінде ең қуатты кезеңіне енді, бұл күй 50 жылға созылды.

Ашикагалар және императорлық соттар

1379-1408 жж.) кезінде, Юриюки канерей лауазымынан алынғаннан кейін билікке келген Ёсимицудың тұсында, жапон мәдениетін сипаттайтын сәулет және мәдени формалар қалыптасты. Оның императорлық сарай және оның мәдениетімен тығыз байланысы, сондай-ақ жаңа өнерді демеуі, осы мәдениетті әскери аристократия мен шуго иелеріне таратуға мүмкіндік берді. Шогун мен императорлық сарай арасындағы осы байланыс екі институттың да беделін арттырды және шогунға бұрынғы Камакура режимінде болмаған, сондай-ақ жауынгерлерге берілмеген азаматтық заңдылық пен мәдениет аурасын сыйлады.

Міндетті тұруға рұқсат беру саясаты

1380 жылдары Йосимицу батыс және орталық аймақтардың шуго иелерін Киотода тұруға көндірген кезде кенрей кеңесі жүйесі нығайтылды. Ол тіпті 1389 жылы Оути Йосихироға барып, оны діни сапарларының бірі барысында Киотода тұруға иланды (осындай сапарлар ол өтіп бара жатқан провинциялардағы билігін көрсету үшін қолданылды). Бұл саясат шогунға шуго иелері үстінен бақылауын күшейтуге мүмкіндік берді. Шуго иелеріне қаладан кетуге рұқсат сирек берілді, ол тек Жоғары Вассалдар Кеңесінде талқыланғаннан кейін ғана қарастырылды. Тіпті провинциялық көтеріліс немесе Оңтүстік сарайдың партизандық әрекеттері кезінде рұқсат берілген жағдайда да, Киотода лайықты кепілдер қалдырылды. Егер шуго иесі рұқсатсыз кетіп қалса, ол сатқындыққа пара-пар келді. Канто және Кюсю аймақтарының шуго иелері Киотода міндетті түрде тұру талабынан босатылды. Алайда, Муромачи режимінің Камакурадағы бас штабы Канто шуго иелеріне қатысты ұқсас саясатты енгізіп, оларды Киотодағы шуго иелері сияқты Камакурада үйлер салуға мәжбүр етті. Киотода үй салу әдетке айналды, тіпті Кюсюдің Шимадзу сияқты шуго иелері де, оларға талап қойылмаса да, Киотода тұруды жөн көрді. Шуго иелерінің мұнда таңдау құқығы болмады, себебі олардың сатқын деп танылу қаупі бар еді. Бұл тұру саясаты шуго иелерінің билігін күрт шектеді, өйткені олардың еркін қозғалуы шектелді. Сонымен қатар, 15 ғасырдың бірінші жартысының соңына қарай провинциялардағы нақты билік шуго иелерінен шугоның орынбасарына (шуго дай) және провинцияларда тұратын басқа да тәуелсіз самурайларға (кокудзин) көшті. Сондықтан бұл саясат шуго иелері үшін ұзақ мерзімді жаңалысқа айналды. Шуго иелері провинциялардағы билігін сақтап қалу үшін, міндетті тұру саясатының нәтижесінде шугоның орынбасарын жалдау қажет болды. Қысқа мерзімде, туысқандар мен самурай кокудзиндерін орынбасар шуго ретінде тағайындап, оларды провинциялардағы өкілдері ретінде пайдалану тиімді болды; бірақ ұзақ мерзімде билік шуго иелерінің қолынан олар жалдаған адамдардың қолына өтті.

Шогун әскері

Жошимицу шуго иелерінің тым күшті болғандығын сылтау етіп, оларды бағынышқа салу үшін әскери күш қолданудан тартынбады. Ол өзіне 3 мыңға жуық сарбазды құрайтын бес бөлімнен тұратын жаңа шогундық армия (гобаншу) құрды. Бұл күш, әсіресе басқа шуго иелерінің қосымша күштерімен толықтырылғанда, зор күшке ие болды. Шогундық армия жеке күш ретінде шогунды тікелей оның вассалдарымен байланыстырды және кокудзин самурайларынан да құралды. Шогундық армия шуго күштерін тексеруге де мүмкіндік берді. Алғашқы Ашикага сёгуны Такаудзи самурайлармен байланыс орнатып, оларға жерлер берді. Муромачи кезеңінің басында, шогунның басшылығындағы бұл бөлек вассалдық жүйе шуго билігін тексеруде маңызды рөл атқарды. Шогундық армияның екі негізгі бөлігі болды: шогунның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін (син’эйгун) жасақ, оған Ашикага әулетінің мүшелері, шуго туыстары, шуго әулетінің мүшелері, режим шенеуніктерінің ұлдары мен бауырлары, және ең бастысы, күшті кокудзин самурайлары кірді. Бұл жасақта (көбінесе) 350 адам болды, олар біріккен және адал топ, шогунның қауіпсіздігін кез келген құнмен қорғауға дайын болды. Бұл шағын жасақтың айналасында 1336 жылға дейін тамыр тартқан шогунның тікелей вассалдары болды, сол кезде Такаудзи көптеген самурайларды үй вассалдары ретінде қызметке алған, олар, мүмкін, резервтік армия ретінде пайдаланылған. Арнесен шогунның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жасақтағы тікелей вассалдардың санының 16 ғасырдың соңындағы Ходзё кланының тікелей вассалдарының санынан 60-70% құрағанын есептеді. Егер кейінгі Ходзё Одавара жорығында 50 000 сарбазды жинай алса, 350 адамнан тұратын шогунның қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жасағы 1391 жылғы Мэйтоку көтерілісіне қатысқан 3000 сарбазды жинауға өз вассалдарымен оңай шақыра алған. 1389 жылы Йошимицу осы саясатты іске асыру үшін Мино, Исе және Овари провинцияларының шуго иесі Токи Ясуюкиге соңғы провинцияны туысына беруді бұйырды. Ясуюки бас тартты, сонда Йошимицу Ясуюкидің туысы Токи Ёримасуға оған шабуыл жасауға бұйрық берді. Үш жылдан кейін Ясуюки жеңілді, ал 1391 жылы Мино провинциясы Ёримасуға берілді. Йошимицуға беріліп отырған провинцияның Мино немесе Овари екені маңызды емес, егер Токи Ясуюки орталық провинциялардағы билігінен айырылса болды. 1391 жылғы Мэйтоку көтерілісіне дейін Ямана кланы Батыс және Орталық Жапонияда 11 провинцияға ие болды, бұл оларды елдегі ең күшті шуго әулеті етті. Йошимицу оларға шабуыл жасау үшін сылтау іздеді; Ямана Мицуюки (Изумо, Танба, Хоки және Оки провинцияларының шугосы) Изумодағы императорлық отбасыға тиесілі бірнеше жерлерді иеленген кезде, Йошимицу бұрынғы канрей Хосокава Ёриюкиді Мицуюкиге қарсы науқан жоспарлауға шақырды. Ямана шуго иелері Мицуюки мен Удзикио Киотоға шабуыл жасады, бірақ Оучи Йосихиро күштерімен бірлескен шогун әскері оларды ауыр жеңіске ұшыратты. Шогун әскерін құраған басқа шуго жасақтарында әрқайсысында 300-ден аспайтын атты әскер болды. Науқаннан кейін Яманаға тек екі провинция – Тадзима мен Хоки берілді, ал Удзикио шайқаста қаза тапты, ал Мицуюки 1395 жылы қаза тапты, бұл оны режимнің жауы деп жариялауға әкелді. Сакай шайқасында Йошимицу Хосокава, Акамацу, Кёгоку, Шиба және Хатакеяма бес шуго иелерінің күштерімен бірге Йосихироның қорғаныс құрылыстарын өртеп, бұзып жіберді. Йошимицу бастаған одақтас күштердің саны 30 000 жауынгерді құрады, ал Оучидің күштері 5 000 сарбазды санады; Йосихиро шайқаста жеңіліп, өзін-өзі өлтірді. Жоғарыда келтірілген мысалдардың барлығы шогундық гегемонияның тиімді бола бастағанын көрсетеді. Бұл әдіс шуго иелерін бөліп-жарып, бір-біріне шабуыл жасап, жоюға мүмкіндік берді. Шогундық гегемония шуго күштерінің шогун әскерімен бірігуіне шуго иелерінің ынтымақтастығы болмаса сәтті болмас еді. Алайда, шогун әскерін және режимнің басқа да шығыстарын қаржыландыру мүмкін болмаса, бұл мәжбүрлеу саясаты мүмкін емес еді.

Табыс көздері

14 және 15 ғасырлардың соңында Киото экономикалық қызметтің жарқын орталығы болды. Шогун Йошимицу тұсында қалыптасқан міндетті тұру саясатының арқасында, шуго иелері өздерінің вассалдары мен қызметшілерімен бірге қаланың құрамына ақсүйектерді, императорлық сарайды және Муромачи үкіметін қосты. Бұл қаланың экономикалық өсуіне серпін берген, алуан түрлі тауарлар мен қызметтерге ие кең нарыққа әкелді. Бұл өсім, астанада тұратын шогун мен шуго иелері үшін маңызды болды, себебі олар үнемі ақша берушілердің (сакая досо) байлығына сүйенді, тіпті шогун оларды қалада салық жинаушылар ретінде де пайдаланды. Муромачи режимін бұрынғы Камакура режимінен ерекшелендіргені – оның кірісінің негізі: жер иелігімен қатар коммерциялық салықтар да маңызды рөл атқарды. Әкімшілік кеңесі (мандокоро) Муромачи режимінің кірістеріне қатысты мәселелерді реттеу орталығы ретінде қолданылды. Бұл, салық салу мақсатында режимді қаланың түрлі коммерциялық топтарымен байланыстырған басты бюрократиялық орган болды. 1393 жылы режим ақша берушілерге тікелей салық салу құқығын заңдастырды. Киотода жиналған коммерциялық салықтар жаңа қалалық негіздегі Муромачи режимінің құрылысын қалады және режимнің сипатын, тек жер иелігіне негізделген жүйеден, ішінара саудаға негізделген жүйеге өзгертті. Дәстүрлі аграрлық кіріс үш негізгі көзден түсті: шогундық иеліктерден, шогунның вассалдарынан және шуго иелеріне салынатын салықтардан. Ашикага сёгундарының жер иеліктері, олардың ізбасарлары Токугавамен салыстырғанда шамалы болды; алайда, Киото мен Канто аймағы арасында шашыраңқы орналасқан шамамен 200 сёгундық иелік (гориошо) болды және осы иеліктерден түскен кіріс маңызды болды. Сонымен қатар, шогундық иеліктер мен шогундық армия арасындағы байланыс шешуші болды: армияда қызмет ететін кейбір адамдар шогунның жеке иеліктерін басқарды. Одан ары, көптеген жергілікті самурайлар үйдің вассалдары (гокенин) ретінде ие болған артықшылықтың бірі ретінде тікелей режимге (киосай) жер салығын төледі, соның нәтижесінде шуго салық жинаушыларынан қорғалды. Сонымен қатар, шуго иелері басқарған провинциялар санына қарай тікелей салық төледі (шуго шуссен). Бұл, ғимараттар салынып, жөндеу жұмыстары жүргізілген кезде және шогунның түрлі жобалары үшін қаражат қажет болғанда есептелді. Муромачи режимі үшін кіріс көздері, Киото мен Ямаширо провинциясындағы жаңа нарықтық экономиканың дамуына байланысты, Камакура режимімен салыстырғанда әлдеқайда кеңейді. Бұл, ақша берушілерден алынатын коммерциялық кіріс түрінде жаңалыққа ие болды, ал салық Муромачи бюрократиясының билік құрылымы Киото қаласын толық бақылауға алғаннан кейін белгіленді.

Камакурамен салыстыру

Камакура дәуірінде самурайлар мен Камакура режимі арасындағы вассалдық байланыстар (1185–1333) ерекше сипатқа ие болды, себебі олар джитоны Камакурадағы шогунға да, Киотодағы сарай ақсүйектеріне де тікелей жауапты ететін жағдайға қойды. Джито шогунның үй иесі (гокенин) және сенімді вассал бола алатын, Киотодағы ақсүйекке заңды түрде тиесілі мүлікті басқару құқығын алған адам еді. Ол әскери қызмет пен салық түрінде шогунға есеп беретін, бірақ ақсүйекке тиесілі мүліктің басқарушысы ретінде соңғысына жалға төлеуге міндетті болды. Камакура жүйесінің тұрақтылығы, режимнің үстем жауынгерлерге басқару құқықтарын (джито шики) және ақсүйектерге жалға алу және жер иелігі құқықтарын кепілдік беруіне байланысты болды. Джито арқылы орнатылған вассалдық байланыстар жаңа жауынгерлік режимді ескі мүлік жүйесімен біріктіріп, жауынгерлер мен ақсүйектер арасындағы қайшылықтарды барынша азайтуға мүмкіндік берді. Бұл Камакура дәстүрі беделді болды және Муромачи дәуіріндегі жағдайларға үлгі-нұсқа болды. Сондай-ақ, Камакура дәуірінде Йоритомо мен Ходжо регенттері тек өздерінің гокениндерін бақылауға баса назар аударды, өздерін саналы түрде тек өздерінің вассалдарының жер дауларын қараумен және оларға басқару құқықтарын берумен шектеді, ал басқа топтардың дауларын азаматтық әкімшілік шешуіне мүмкіндік берді. Ашикага сёгундары да осы прецедентті сақтап, Муромачи дәуірі бойына шуго иелерінің шабуылдарына қарсы өздерінің вассалдарының мүдделерін қорғады. Жартылай салық саясаты шугоның провинциялардың иелері ретінде билігін күшейтті және самурайларға тиесілі феодтардың санын көбейткен егістік жерлерін бөліп берді. Бұл жауынгерлердің мүдделерінің басымдығына әкелді, бірақ ақсүйектердің мүдделерін де сақтап қалды. Мүлік жүйесін сақтауға көмектескен жартылай салық шарасы, ақсүйектердің және жауынгерлердің құқықтарын байланыстыра білген саясат болды. Жартылай салық саясаты бастапқыда соғыс кезінде әскери рациондарға (хёорёрёсё) арналған төтенше салық ретінде енгізілді: Мино, Оми және Овари провинцияларындағы белгілі бір храмдардың, киелі орындарының және мүліктердің кірісінің жартысы Муромачи режимінің әскерлерін қолдауға жұмсалатын. Бірақ, Такауджи бұл саясатты қайта қарастырып, өзгертіп, жердің жартысын тұрақты түрде сатып алудың мақсаты енді вассалдарды иелендіру екенін жариялады.

Қатыстылық байланыстары

Нанбоку-чоң қақтығысы басталғанда, қарсыластарға қарсы әскери қимылдар қажеттілігінен шогун мен оның вассалдары арасындағы вассалдық байланыстар нығайып, күшейді. Салыстырмалы түрде бейбіт болған Камакура кезеңінде азаматтық соғыс басталған кездегідей әскери шеберліктер маңызды болған жоқ. Байланыстарды нығайту қажет еді, әйтпесе, әлеуетті жауынгерді Ашикага кланына адал болған, жаңадан пайда болған шуго иелеріне немесе одан да жаман, қарсыласатын империалистік генералдарға жоғалту қаупі туатын еді. Осы вассалдық байланыстар жауынгерлерді тарту арқылы болашақ қақтығыстарды болдыру үшін пайдаланылды. Бірнеше оқиға осы вассалдық байланыстардың өзгеретін атмосферасын көрсетеді. Кобаякава әулеті 1336 жылы Такаудзи Кюсюге шегінгеннен кейін Аки провинциясында Ашикаганың мүддесін қорғағанда адал вассалдарға айналды. Мори кланы 1336 жылы Такаудзидің вассалы болды және Канно оқиғасы басталарға дейін Ко Мороясудың басшылығымен қызмет етті. 1350 жылдары Мори Такаудзидің жауларына (Тадаёши және оның асырап алған ұлы Тадафую) қосылды, ал 1360 жылдарға дейін олар қайтадан шогунның вассалдары болды. Такаудзи 1336 жылдың жазында елорданы қайтарып алу мақсатымен Кавасима кланы және Киото маңындағы басқа да жауынгерлік әулеттермен вассалдық байланыстар орнатты. Кавасима Кавасима иелігінің жартысынан астамын әскери қызметпен алмастырды (джито шики), ал қалған жартысын жалгерлік ретінде ақсүйек иеленушіге қалдырды.

Мұра

19 ғасырдан бері Оңтүстік Императорлық сарайдың императорлары Жапонияның заңды императорлары деп есептеледі. Олардың заңдылығына Оңтүстік сарайдың жапон императорлық регалиясын бақылауы және Китабатакэ Чикафусаның «Джинно Шотоки» атты еңбегі әсер етті, ол жеңіліске ұшырағанына қарамастан Оңтүстік императорлық сарайын заңды деп мойындады. Осы кезеңдегі оқиғалардың салдары қазіргі Жапонияның Тенно Сейка (Императорлық жүйе) туралы дәстүрлі көзқарасына әлі де әсер етеді. Мемлекеттік синтоизмнің ықпалымен 1911 жылғы 3 наурыздағы императорлық жарлықта осы кезеңдегі заңды билеуші монархтар Оңтүстік сарай екені белгіленді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кумазава Хиромичи бастаған бірнеше талапкерлер Оңтүстік сарайдан шыққанмын деп мәлімдеп, Солтүстік сарайдан тараған қазіргі императорлық әулеттің заңдылығына күдік тудырды.

Оңтүстік сотының императорлары

Император Го Дайго (後醍醐天皇, 1288–1339, правил в 1318–1339 гг.)
Император Го Мураками (後村上天皇, 1328–1368, правил в 1339–1368 гг.)
Император Чокей (長慶天皇, 1343–1394, правил в 1368–1383 гг.)
Император Го Камеяма (後亀山天皇, 1347–1424, правил в 1383–1392 гг.)

Түсініктемелер

а. Шуго (守護?) – феодалдық Жапониядағы белгілі бір шенеуніктерге берілген, көбінесе "Губернатор" деп аударылатын лауазым. Олар шогун тарапынан Жапонияның бір немесе бірнеше провинциясын қадағалау үшін тағайындалған. b. Random House Dictionary of the English Language сөздігінде "enfeoff" етістігі былай анықталған: "1) жерге толық меншік құқығын беру" және "2) феод ретінде беру". c. Тадайошидің Моронаоны өлтіруге жасаған деген қастандығы туралы оқиға Тайхейкидің құрамына кіреді.