Кіріспе

Том Крибб (8 шілде 1781 – 11 мамыр 1848) – 19 ғасырдағы ағылшын ашық қолмен боксшы. 1808 жылдан 1822 жылға дейін ол Англияның чемпионы атанды.

Ерте өмір

Бристольдің жанындағы Ханхемде туған Крибб 13 жасында Лондонға көшіп келді және қоңырау ілуші болып жұмыс істегеннен кейін, Уэппингте көмір тасушы болып жұмыс іздеді. Маддокспен жеңіске жеткен соң, бір айдан кейін Том Блейкпен де жеңіске жетті.

1807 жылғы 8 сәуірде Крибб Джем Белхерді (1800-1805 жылдары Ағылшын чемпионы болған) жеңді. Бұл жекпе-жек 44 раундқа созылды және сол кездегі ең ірі жекпе-жек өткізілетін орын болған Мулси Хёрстте өтті. Ағылшын чемпионы Джон Галли зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Крибб 1808 жылғы қазан айында Боб Грегсонмен жаңа Ағылшын чемпионын анықтау үшін жұдырықтасты. Бұл жекпе-жек те Мулси Хёрстте өтті және 23 раундта Крибб жеңіске жетті. Содан кейін Крибб 1809 жылғы 1 ақпанда Епсом Даунс жарыс жолында Джем Белчерге қарсы өткен екінші жекпе-жекте өзінің титулын сәтті қорғады. 1810 жылғы 18 желтоқсанда ол америкалық, бұрынғы құл Том Молиномен Суссекс округіндегі Копторн орталығында жұдырықтасты. Крибб Молиноны 35 раундта жеңді. Бұл жекпе-жек екі себеппен даулы болды: Молино көпшілік рингке кіргенде жарақат алды, ал Крибб бір сәтте рингтің ортасына қайту үшін белгіленген уақыттан көп уақыт кеткендей болды. Крибб 1811 жылы Молиномен тағы да кездесіп, оны Ратландтағы Тистлтон Гэпте 11 раундта жеңді. Грегсонды, Белхерді және Молиноны жеңген Криббтің беделі соншалықты жоғары болды, ол келесі он бір жыл бойы ешқандай шақыру алмады және 1822 жылы рингтен кетті. Доулинг (1841) жазғандай, "1822 жылғы 15 мамырда Крибб бес сот сахнасында чемпиондықтан бас тартты, оған белдік сыйланды және оның орнын Том Спринг басты".

Зейнетақыға шыққаннан кейін

Крипб көмір саудагері (және толық емес бокс жаттықтырушысы) болды. Кейіннен ол Лондонның орталық бөлігіндегі Хеймаркетке жақын Пантон көшесіндегі «Юнион Армз» пабының иесі болып жұмыс істеді. 1839 жылы ол оңтүстік-шығыс Лондонның Вулвич қаласына көшіп, 1848 жылы 66 жасында онда қайтыс болды. Ол Вулвичтегі Сент-Мария Магдалена шіркеуінің қорына жерленді, оның есіне ескерткіш орнатылды.

Мұра

Крипптің қабірі, арыстанның лапын урнаға қойған түрінде, әлі де Вулвичтегі Сент-Мэри бағында тұр. Сондай-ақ, Вулвичтегі Корольдік Арсенал ауданындағы бір көше оның құрметіне аталды. Том Крипп пабы Лондонның Сент-Джеймс ауданындағы 36 Пантон көшесінде орналасқан. Бұл мекенжай Union Arms пабына да тиесілі, ол бастапқыда 26 Пантон көшесінде болған, бірақ кейін қайта нөмірленген. Бристоль аймағында кең таралған халық арасындағы әңгіме бар: Ханхэмнен көп алыс емес Криббс Коузвей жолы, қала сыртындағы үлкен сауда орталығы мен ойын-сауық кешеніне атын берген, Том Крипптің құрметіне аталған. Бұл әңгіменің жалған екені дәлелденгеніне қарамастан, ол әлі де айтылып жүр. 2003-2007 жылдары Томас Крипптің есімімен аталған британдық аяқ киім бренді болды. "Thomas Cribb" тауар белгісі қазіргі уақытта брендтің авторларына тіркелген.

Драмалық және әдеби сілтемелер

Американың ауыр салмақтағы бірінші чемпионы Том Хайер 1849 жылғы 9 наурызда Ұлттық театрда (Бостон, Массачусетс) бір рет сахнаға шығып, Пирс Иганның «Том және Джерри немесе Лондондағы өмір» пьесасының бір көрінісінде «Том Крибб» кейіпкерін сомдады. Крибб Джордж Макдональд Фрейзердің «Қара Аякс» романында, Том Молиноның өміріне арналған көркем әңгімеде маңызды рөлде бейнеленеді. Чарльз Диккенстің «Мартин Чадзлвит» комедиялық романының (9-тарау) авторы Криббті бала Бейли қолданатын қорғаныс позасын ойлап тапқан адам ретінде әзілмен еске алады, себебі үй иесі Миссис Тоджерс оның басына соққы беруге асығады. Крибб пен Молино Уоррен Адлердің «Розалар соғысы» романының бірінші тарауында есімдері жиі кездеседі. Романда боксшылар екі кішкентай Стаффордшир фарфорынан жасалған мүсіндерге айналдырылған, ал бақытсыз жұп мүлікті сатуға арналған аукционда осы мүсіндерді иелену үшін бәсекелеседі. Крибб Гранада телеарнасының Виктория дәуіріндегі қылмыстық драмасының бірінші эпизодында («Детектив жібек трусы киген» – негізінен жүлделі жекпе-жектің тарихына арналған) еске алынады, онда Криббтің бірі оның әйгілі боксшының ұрпағы болу мүмкіндігін болжайды. Крибб пен Молино арасындағы жекпе-жек 2014 жылы Эд Вайнидің «Жүлделі Жекпе-Жектер» атты пьесасына негіз болды. Крибб Шон Уильямсонның «Маулер» романында да айтылады. Ол экзотикалық тасманиялық жолбарысын (тилацин) таныстырады, ол әңгіменің батыры, сонымен қатар Маулер және Кухулайн деп те аталады. Крибб Патрик О'Брайанның Обри-Матурин романдары сериясының 12-шы кітабы «Марканың хатында» еске алынады. Романда капитанның сүйікті ұзын зеңбірінің бірі «Том Крибб» деп аталған.