Кіріспе

Жақсы қолғапсыз бокс (кейде жалаңаш қолғаппен немесе жалаңаш қолмен күрес деп те аталады) – қолға ешқандай қорғаныс жабдығы болмай, тек соққыға негізделген толық контактілі жекпе-жек спорты. Бұл спорт түрі 17 ғасырда Англияда пайда болды және көшедегі төбелес емес, белгілі бір ережелерге бағыну арқылы ерекшеленеді. 18 және 19 ғасырларда жалаңаш қолмен бокс үшін негіз болған ережелер – Лондонның жүлделі ринг ережелері. 19 ғасырдың соңында кәсіпқой боксшылар жалаңаш қолғаптан бокс қолғаптарына көшті. Жалаңаш қолмен бокс ережелері бойынша өткен соңғы ауыр салмақ әлем чемпионаты 1889 жылы Джон Л. Салливанның жеңісімен аяқталды. Бокс тарихына арналған Pugilistica журналында Англиядағы бокс матчы туралы алғашқы газеттік хабар 1681 жылға дейін барып жетеді. Протестанттық Mercury газеті былай деп жазды: «Кеше герцог Альбемарлдың алдында герцогтың шаңғышы мен қасабы арасында бокс матчы өтті. Соңғысы жүлде алды, ол бұрын да көп рет жеңіске жеткен, кішкентай болса да Англиядағы ең жақсы боксшы деп есептеледі». Англияның алғашқы жалаңаш қолмен бокс чемпионы Джеймс Фигг болды, ол 1719 жылы титул иеленді және 1730 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сақтап қалды. Джек Броутоннан бұрынғы бокс идеяларының бастауы Джеймс Фиггке қатысты, ол бокс спортын дамытушы ретінде танылды. 1719 жылы ол «боксшылар қоры» құрып, боксшыларды қолдану тәсілдерін, қылыш пен жезді үйрету үшін өзін «Қорғаныс ғылымының кәсіби шебері» деп атады. Белгілі чемпиондар: Джек Броутон, Элизабет Уилкинсон, Дэниел Мендоза, Джем Белчер, Хен Пирс, Джон Галли, Том Крибб, Том Спринг, Джем Уорд, Джеймс Берк, Уильям «Бендиго» Томпсон, Бен Каунт, Уильям Перри, Том Сейерс және Джем Мейс. Жалаңаш қолмен өткен ең ұзақ жекпе-жектің рекорды 6 сағат 15 минутты құрайды. Бұл Джеймс Келли мен Джонатан Смит арасында 1855 жылдың 3 желтоқсанында Австралиядағы Fiery Creek маңында өткен жекпе-жек болатын, онда Смит 17 раундтан кейін жеңілісті қабылдады. Жем Мейс тарихындағы ең ұзақ кәсіпқой мансабына ие боксшы ретінде танылды. Ол 60 жасқа дейін 35 жылдан астам уақыт бойы жекпе-жектерге қатысты және 1909 жылы 78 жасында соңғы көрсетілімдік жекпе-жегін өткізді. Кәсіпқой жалаңаш қолмен бокс АҚШ-та федералды немесе штаттық заңдар бойынша 2018 жылдың 20 наурызында Вайоминг штатында заңдастырылғанға дейін заңсыз болды. Осы күнге дейін жалаңаш қолмен бокспен айналысатын басқарушы ұйым 1880 жылдары жекпе-жектерді ұйымдастырып, чемпиондық белбеулерді таратқан National Police Gazette журналы болды. Полиция газеті 1889 жылдың 8 шілдесінде Джон Л. Салливан мен Джейк Килрейн арасындағы ауыр салмақтағы соңғы маңызды чемпионатты санкциялады, онда Салливан жеңіске жетті. Басқа да белгілі чемпиондар: Том Хайер, Янки Салливан, Нонпарель Демпси, Том Шарки, Боб Фитцсиммонс және Джон Моррисси.

Ережелер

Классикалық бокс 1700 жылдардың ортасында жарақаттану мен өлім-жұлым жағдайларын азайту мақсатында ережелерді қабылдай бастады, сонымен қатар осы спортты құрметті жаттығу түрі ретінде көрсетті. Қазіргі заманғы қолғаппен бокс қабылданғанға дейін үш түрлі ереже қолданылды. Браутон ережелері: 1743 жылы чемпион Джек Браутон жасаған ережелердің алғашқы жиынтығы. Браутон ережелері бойынша, раунд бір боксшы құлағанға дейін жалғасты; 30 секунд өткен соң, ол қарсыласына қарама-қарсы тұруға тиіс, арақашықтығы бір метрден аспауы керек, әйтпесе жеңілген деп жарияланатын. Құлаған қарсыласты ұруға тыйым салынған. Лондонның жүлделі ринг ережелері: 1838 жылы Британ боксшыларының қорғау қауымдастығы ұсынған, ал 1853 жылы қайта қарастырылған ережелер жиынтығы. Жаңа ережеде екі арқанмен шектелген, 24 фут (7,32 метр) шаршы ринг қарастырылған. Боксшы құлаған кезде раунд аяқталып, оған бұрышына көмектеседі. Келесі раунд 30 секундтан кейін басталады, әр боксшы ринг ортасындағы белгіге өз күшімен жетуі керек. Егер боксшы 8 секунд ішінде сол белгіге жете алмаса, жеңілген деп жарияланады. Аяқпен тебу, көзге тырнау, баспен соққы беру, тістеу және белден төмен соққылар бәрі де бұзушылық деп есептелді. Квинсбери маркизінің ережелері: 1867 жылы Әуесқой спорт клубының Джон Грэм Чемберсі және Квинсберидің 9-шы маркизі Джон Шолто Дуглас жасаған және қолдаған тағы бір ережелер жиынтығы. Жаңа ережелер бокс спортына қазіргі күнге дейін сақталған шектеулер қосты, мысалы, боксшылар жұмсақ қолғап киюі керек, раунд үш минуттық жекпе-жектен және бір минуттық демалыстан тұрады, күреске тыйым салынды, ал құлаған боксшы 10 секунд ішінде өздігінен тұруға тиіс. Егер боксшы тұра алмаса, нокаутқа ұшыраған деп жарияланып, жекпе-жек аяқталады. Осы кезеңде алғашқы салмақ санаттары да енгізілді.

Техникалар

Алғашқы жекпе-жектерде жазбаша ережелер болмаған, бірақ Майк Амояның соққысын күшейту үшін 13 минуттық интервалмен қолдарын бензинге малып жүргені белгілі. Салмақ санаттары, раундтар саны шектеусіз болған, төреші де болмаған, нәтижесінде жекпе-жектер өте шатақ болған. Бокс туралы алғашқы жазба 1713 жылы Ноттингемде сэр Томас Паркинс, 2-ші барон, Ноттингемширдегі Баннидегі жер иесі жариялаған, ол сипаттаған техникаларды өзі де тәжірибелеген. Оның күресу және қылышпен сайысу нұсқаулығының бір беті болған «Progymnasmata: The inn play, немесе Cornish hugg wrestler» атты мақала, бүгінгі бокста мойынға соққы беру, ұрып-сапалау, көзді тіріктеп алу, тұншықтыру және күшті лақтыру сияқты қазіргі бокста мойындалмаған жүйені сипаттады. Сондықтан жекпе-жектерге раунд саны бойынша шектеу қойылмаған. Егер жекпе-жектің бірі «сызыққа» келмесе, ол жеңілген деп жарияланатын және жекпе-жек тоқтатылатын еді. Жекпе-жектер көрермендердің наразылығына, полицияның араласуына немесе алдауға байланысты ертерек тоқтатылуы мүмкін еді, сондай-ақ егер екі боксшы да жекпе-жекті тең деп мойындаса, тоқтатылатын. Жекпе-жектерде раундтардың саны көп болғанымен, іс жүзінде раундтар өте қысқа болатын, боксшылар 30 секундтық демалыс уақытын пайдалану үшін ұсақ соққылардан құлайтын сияқты қимылдар жасаушы еді. Браутон дәуірі боксты азаматтандыру үшін ережелер енгізгенімен, сол дәуірде бүгінгі қолғаппен бокста тыйым салынған көптеген әрекеттер болды. Алайда, сол кезде жаңа революциялық техникалар да пайда болды. Күресуге рұқсат берілді, көптеген боксшылар жамбаспен лақтыру және суплекс сияқты әдістерді жақсы көретін, бірақ белден төмен ұстауға тыйым салынды. «Клинч», яғни канцлерлік деп аталатын әдіс те заңды және қолданыста болды. Боксшы қарсыласының мойнынан немесе шашынан ұстап, бірнеше рет ұрып-сапалауына рұқсат етілді. Дәстүрлі боксшының қадамы күреске қарсы тұру және соққыны қабылдамау үшін жасалған. Сол кезде бокста да аяқпен тебуге рұқсат берілді, Уильям «Бендиго» Томпсон Бен Каунтпен болған жекпе-жегінде тебуде шебер болған, ал Ланкашир навигаторы Том Криббпен болған шайқасында айналмалы тебуді қолданған. Классикалық бокс кезінде бокстағы көптеген атақты техникалар ойлап табылды. Сэмюэл Элиас кейіннен «үстіне соққы» деп аталатын соққыны алғаш рет ойлап тапты. Том Спринг сол жақ ілгекті кеңінен танытты және қарсыласына қол жетімді қашықтықта тұрып, оның инстинктивті соққысынан аулақ болып, бірден өзі соққы беретін «Харлекин қадамы» деп аталатын әдісті жасады, яғни бокс финтін ойлап тапты. Дэниел Мендоза бокстағы алыстан шабуылдайтын стильді ойлап тапты.

Ирландиялықтардың орны толады

"Ирландиялық тұрып тұру" – рингте қимыл-қозғалыс аспектісі жойылған, тек қана соққы беру және соққыны қабылдаудың қарапайым жақтары қалған дәстүрлі жалаңаш қолмен жекпе-жектің бір түрі. Бұл күрес түрі 19 ғасырдың соңында ирланд-американдық геттоларда кең таралған, бірақ қоғамда бірінші жалаңаш қолмен бокс, кейін ресми бокспен ығыстырылды. Бұл жекпе-жек "қайыспен күресу" немесе "бетке бет" деп те аталады.

Қазіргі заманғы бокс

Бір ғасырдан астам уақыттан кейін, бос түйе бокс 29 маусымда Кеттерингте Ұлыбританияға заңды түрде оралды. Шоуды Джо Смит Браун мен Джим Фримен басқарған UBBAD ұйымдастырды. Олар заң бойынша, боксшылар бос түйе жарыста заңды түрде қатысу үшін қолдарын орауы тиіс екенін анықтады. XXI ғасырда бос түйе боксының қайта жандануымен, тарихи бос түйе боксын басқарған классикалық ережелерге бірнеше өзгерістер енгізілді. Сонымен қатар, Куинсберри Маркизінің ережелерінен де бірнеше өзгерістер жасалды. Ең бастысы, BKB-да кез келген нокаутқа 18 секунд есептеледі, ал BKFC және BYB Extreme дәстүрлі 10 секундты пайдаланады. Көптеген қазіргі заманғы бос түйе бокс ұйымдарында үш нокаут ережесі жоқ және боксшыларды қоңырау сақтап қалуға болмайды. BKFC-дегі жекпе-жектер 5 раундтан тұрады, әр раунды 2 минуттан, атақ үшін де, атақсыз жекпе-жектер үшін де. BKB және BYB Extreme-де атақсыз жекпе-жектер 5 раундтан 3 минуттан, ал атақ жекпе-жектері 7 раундтан 3 минуттан тұрады. BKB және BYB Extreme-де әйелдер жекпе-жектері екі минуттық раундтарға дейін қысқартылған. Қазіргі заманғы бос түйе боксының ерекшеліктерінің бірі – «қоқыс бокс» деп те аталатын, тұтқаға соққы беруге рұқсат ету. BKB-да тұтқаға соққы беруге тыйым салынған, ал жекпе-жектер 3 минуттан 3 раундтан 7 раундқа дейін жалғаруы мүмкін. 2021 жылдың қазан айында BKFC Таиланд (кейіннен BKFC Asia деп қайта аталды) Азиядағы Бос түйе жауынгерлік чемпионатының (BKFC) ресми лицензияланған филиалы ретінде құрылды. Олар өзінің алғашқы іс-шарасын «БКФК Таиланд 1: Ойынды өзгертуші» деп атады. 18 желтоқсан 2021 жылы Паттайядағы көрме және конгресс орталығында өткізілді. BKFC Таиланд Таиландта және Азияда бос түйе боксын толық лицензиялау және санкциялау алған алғашқы ұйым болды. 2022 жылдың 26 ақпанында швед боксшысы Матильда Уилсон ағылшын боксшысы (және кейін ауыстырылған) Тейлор Ривсті жеңді, бұл заманауи дәуірде Ұлыбританиядағы алғашқы заңды әйелдер бос түйе бокс жекпе-жегі болды. Жеңілдік Вулвергемптон қаласында өтті және Халықаралық спорттық кикбоксинг қауымдастығы санкциялады және басқарды, Уилсон бірінші раундта TKO жеңісімен бос түйе боксында кәсіби жарысқа шыққан алғашқы скандинавиялық әйел атанды. 2022 жылдың қыркүйегінде Bare Knuckle Fighting Championship Ұлыбританиялық Bare Fist Boxing Association (BFBA) ұйымын сатып алып, Bare Knuckle Fighting Championship UK (BKFC UK) құрғаны туралы хабарланды. Бұл қадам BKFC енді бүкіл Ұлыбритания бойынша тұрақты түрде шоулар өткізе алатынын білдірді.

Жасалма жекпе-жек ережелері

1. Жауынгерлерге білек, бас бармақ және ортаңғы қолды орауға және таңуға рұқсат етіледі. Буынға (тұяқтарға) газ немесе таспа жабыстыруға болмайды. 2. Жауынгерлер "сызыққа тұруы" керек. Сақинаның ортасында 3 фут (1 метр) қашықтықта екі сызық болады, онда жауынгерлер әр раундты бастайды. Алдыңғы аяқ сызықта тұруы керек, ал төреші жауынгерлерге "жұдырықтарын түйістіруді" бұйырады, бұл жекпе-жек/раундтың басталғанын көрсетеді. 3. Ұрулар – рұқсат етілген жалғыз соққы және олар жабық жұдырықпен жасалуы керек (тебу, шынтақтау, тіземен ұру немесе күреске тыйым салынған). 4. Клинчте жауынгер ашық қолмен соққымен шығуы мүмкін. Егер клинч кезінде 3 секунд бойы әрекет болмаса, төреші жауынгерлерді бөліп тұрады. 5. Егер жауынгер нокдаунға түссе, оның орнынан тұруына 10 секунд уақыты болады, әйтпесе төреші жекпе-жекті тоқтатады. Жерге түскен жауынгерді ұруға рұқсат етілмейді. Мұндай іс жасаған кез келген жауынгер дисквалификацияланады және сыйлықтан айырылады. Жауынгер жерге түскен кезде, екінші жауынгер бейтарап аймаққа өтуі керек. 6. Егер жауынгердің жарақаты салдарынан қан ағып, көру қабілетіне кедеріл келтірсе, төреші 30 секундқа үзіліс жасай алады, бұл уақытта қанды тоқтатуға арналған дәрігерге мүмкіндік беріледі. Егер қанды тоқтату мүмкін болмаса және қан жауынгердің көру қабілетін бұзатын болса, төреші жекпе-жекті тоқтатады және қарсыласына жеңіс береді. 7. Жекпе-жектер әр раундына екі минуттан тұрады және әр жекпе-жек 3 немесе 5 раундтан тұрады. BKB-да 3, 5 немесе 7 раунд болуы мүмкін. 8. Барлық жауынгерлер жамбас қорғағышы, ауыздық, бокс шорты немесе бокс трусы және бокс/күрес аяқ киім киюі керек. 9. Барлық жауынгерлерден 100% күш салу және толық спорттық рухта өнер көрсету күтіледі.