Кіріспе

Мексиканың 1-ші президенті (1824-1829 жж.) Мексиканың 1-ші президенті Гуадалупе Виктория (Guadalupe Victoria; 29 қыркүйек 1786 – 21 наурыз 1843), туған аты Хосе Мигель Рамон Адаукто Фернандес и Феликс, мексикалық генерал және саясаткер, Мексиканың тәуелсіздік соғысында Испания империясына қарсы күрескен. 1824 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін Мексика Құрама Штаттарының бірінші президенті болып сайланды. Ол Мексиканың Дуранго штатының депутаттар палатасының депутаты және Бірінші Мексика империясы құлағаннан кейін Жоғарғы Атқарушы Биліктің мүшесі болды. Содан кейін 1824 жылғы Конституция қабылданды және ол президенттікке сайланды. Кейін Пуэбланың губернаторы болды. Жаңа Испанияның (қазіргі Дуранго) Нуэва-Визкая қаласында туған. Сан-Ильдефонсо колледжін заң бакалавры дәрежесімен бітірген. Генерал Хосе Мария Морелос басшылығымен Мексиканың тәуелсіздік соғысына қатысты. Соғыс кезінде ол тәуелсіздік үшін күрескен ең көрнекті генералдардың бірі болды. Куатла қоршауы, Оахаканы басып алу және Веракрустағы көптеген шайқастарға қатысты. 1817 жылы әскерлері оны тастап кетті, 1821 жылға дейін жасырын өмір сүрді. Сол кезде генералдар Висенте Герреро мен Агустин де Итурбиде тәуелсіздік қозғалысын жаңартты, ол Веракрусты қайта басып алуға көмектесті. Виктория тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Бірінші Мексика империясы кезінде армияда маңызды және танымал тұлға болып қалды, онда де Итурбиде император Агустин ретінде қызмет етті. Екеуі де Итурбидтің конгресті таратуы және республикалық үкімет құрудан бас тартуына байланысты келіспеушілікке ұшырады. Виктория Антонио Лопес де Санта-Аннаның көтерілісіне қосылды, де Итурбиде 1823 жылы елден қуылды. Содан кейін Виктория 1823-1824 жылдар аралығында Уақытша Үкімет құрамында болды. Конгресс 1824 жылғы Конституцияны бекітті және Викторияны Мексиканың бірінші президенті етіп сайлады. Президент ретінде Ұлыбритания, АҚШ, Орталық Америка Федеративтік Республикасы және Ұлы Колумбиямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Ұлттық мұражайды құрды, білім беруді дамытты. Елде қалған испандарды қуу туралы жарлық шығарды және Сан-Хуан-де-Улуа бекінісіндегі соңғы испан гарнизонын жеңді. 1829 жылы Виктория президенттік билікті генерал Висенте Геррероға бейбіт түрде тапсырды. Виктория Мексиканың тәуелсіздігінің 30 жылдан астам тарихында толық мерзімін аяқтаған жалғыз президент болды. Кейіннен Дуранго мен Веракрус штаттарының сенаторы, Пуэбланың губернаторы және сенаттың төрағасы болды. 1838 жылы Франциямен болған кондитерлік соғысты аяқтау бойынша келіссөздер жүргізді. 1843 жылы 56 жасында Пероте бекінісінде эпилепсиядан қайтыс болды, онда ол медициналық көмек алған. Сол жылдың 8 сәуірінде оның есімі Депутаттар палатасының мәжіліс залында алтын әріптермен жазылатыны туралы жарлық шығарылды. Әкесі Агустин Фернандес оны крещение рәсімінен өткізді. Ол мектепте қатаң атмосферада оқыды, себебі мектеп отаршылдық тәртіп бойынша әскерилендірілген. 1811 жылдың 24 сәуірінде ол өзінің жұмысын ұсынды.

Мексиканың тәуелсіздік соғысы

1812 жылы ол Герменгильдо Галеананың көтерілісші күштеріне қосылды. Ол сонымен қатар Оахакаға шабуылға қатысып, Веракрус қаласында Николас Браво әскерлеріне қосылды. Ол өзін және әскерлерін Ел Пюенте дель Рей өткелінің бақылауына арнады және 1815 жылға дейін әскери керуендерге жасаған табысты шабуылдарымен аты шықты, содан кейін жеңіліске ұшырады.

Веракрус

1815 жылы Виктория Веракрус аймағындағы көтерілісшілерге басшылық етті. Партизандық соғыс тактикасын қолдана отырып, ол Пюэнте-дель-Рейді ("Патша көпірі") бағындырды, бұл стратегиялық позиция Халапаны Веракрус портына байланыстырды. Роялистік әскерлердің соғысуға келе жатқанын білгенде, ол көпірдегі қорғанысты нығайтты, бірақ сол жылдың шілдесінде Наутлаға шегінуге мәжбүр болды. Мексика шығанағынан жабдықтау үшін Виктория Бокилья-де-Пьедрасты, Тукспан мен Веракрус портының арасында орналасқан портты бақылауға алды. Бұл порт доктармен, қоймалармен және қорғанысқа арналған батареялармен жабдықталды және 1816 жылдың қарашасына дейін Викторияның бақылауында болды, содан кейін роялистік армия оны қайтарып алды. Ұзақ өтпей Наолинко көтерілісшілердің штабына айналды, содан олар Мисантла, Пуэнте Насиональ және Хуатуско аймақтарын бақылады. 1816 жылдың соңында Виктория роялистік гарнизонды жеңіп, Наутланы қайтадан бағындырды. Ол сондай-ақ Барра-де-Пальмас, Барра-Нуева және Ла-Лагунаны басып алды. Роялистердің күшті шабуылы және әскери жабдықтың жетіспеуі салдарынан, 1817 жылдың ақпан айында испандықтар басып алған позициялар қайтадан қалпына келтірілді. 1817 жылдың ортасына қарай Гуадалупе Виктория өзінің басқаруындағы барлық қалалардан айырылды. Пальмилладағы жеңілістен кейін, ол өзінің жауынгерлерінен тасталып, қатал қуғын-сүргінге ұшырады. Ол орманға тығылып, шөптер, жемістер мен жануарлардың есебінен тіршілік етті. Вице-корольдің оның іс-әрекеттері үшін кешірім сұрауына ол бас тартты және Веракрус джунглилерінде жасырынып, эпилепсия ауруына шалдықты. Қалаларда сирек-сирек көрінуі оны аймақ тұрғындары арасында аңызға айналдырды.

Игуала жоспары және Кордова келісім-шарты

Гуадалупа Виктория шамамен төрт жылды орманда жасырынып өткізді. Испанияда Кадис Кортесінің құрылуы және Иберия түбегіндегі испан монархиясының әлсіреуі 1820 жылдың соңында мексикалық тәуелсіздік күресін қайта жандандыруға көмектесті. Виктория көтерілістің барысы туралы хабардар болды және сол жылдың 30 желтоқсанында Соледад қаласында қайта пайда болды, онда шағын гарнизон тез арада оған қосылды. Итурбиде қозғалысты тарату мақсатымен Бахио аймағын аралап шықты. Бірнеше роялистік әскери басшылар Игуала жоспарына қосылды, сондай-ақ Николас Браво және Игнасио Лопес Район сияқты зейнеткер көтерілісшілер де қосылды. Гуадалупа Виктория да олардың қатарында болды. 6 сәуірде Виктория Соледад қаласында тәуелсіздік жариялады. Мамыр айының соңында, астананы есептемегенде, Веракрус провинциясы бүкіл аумағында қарулы көтеріліс болды. Сол күні қалаға кірген офицерлердің арасында Педро Селестино Негрете, Висенте Герреро, Николас Браво, Анастасио Бустаманте, Мельхор Мусквиз, Хосе Хоакин де Эррера, Мануэль Миер и Теран, Луис Квинтанар, Мигель Барраган, Висенте Филисола, Антонио Лопес де Санта Анна және Гуадалупа Виктория бар еді. 1821 жылдың 28 қыркүйегінде Мексика империясының тәуелсіздік декларациясына қол қойылды.

Мексика империясы

Гуадалупе Виктория 17 маусымда 1821 жылы Сан-Хуан-дель-Риода Агустин де Итурбидемен кездесіп, республикалық үкімет құру үшін Игуала жоспарын қабылдауды сұрады. Виктория билікке бұрынғы көтерілісші, отбасы құрмаған және кешірімді қабылдамаған адамды ұсынды. Бұл адам екі аумақты біртұтас мемлекетке біріктіру үшін Гватемаланың түпкілікті халық өкілінен үйленуі керек еді. Итурбиде бұл ұсыныстан бас тартты. Екеуі де тәуелсіздікті қолдады, бірақ бір-біріне сенімсіздікпен қарады. Итурбиде басшылық еткен регенттік, атқарушы билік ретінде құрылды және 1822 жылдың 18 мамырына дейін билік жүргізді, содан кейін ол император жарияланды. Итурбиде Уақытша басқару кеңесінің барлық мүшелерін таңдады, ол заң шығарушы орган ретінде қызмет етіп, 1822 жылдың 24 ақпанына дейін, Бірінші Конституциялық Конгресс орнатылғанға дейін билік жүргізді. Кеңес мүшелерінің көбі әлеуметтік жағдайымен, байлығымен және лауазымдарымен ерекшеленді. Олардың барлығы бұрын Испан билігінің жақтастары болған. Висенте Герреро, Николас Браво, Игнасио Лопес Район, Гуадалупе Виктория және Андрес Кинтана Роо сияқты бұрынғы көтерілісшілердің ешқайсысы қатысуға шақырылмады. 1822 жылдың басында республикалық идеяларды ұстанатын бұрынғы көтерілісшілер Керетаро қаласындағы Мигель Домингестің үйінде жинала бастады. Олар Педро Селестино Негретке қатысуға шақырып хат жазды, бірақ ол бұл құрылыс деп ойлап, Итурбидеге хабарлады. Гуадалупе Виктория, Николас Браво және Мигель Барраганды қоса алғанда, 17 адам тұтқындалды. Бұл «құрылыс» үкіметтің болашағы туралы әңгімелесуден басқа ештеңе болған жоқ. Тұтқындалғандардың көпшілігі дереу босатылды, бірақ Гуадалупе Виктория түрмеде қалды, алайда ол көп ұзамай түрмеден қашып, Веракруста жасырынып қалды. Конгресс Дурангодан депутат сайланған Гуадалупе Викторияның ісін қайта қарауды сұрады. Виктория қашқын болып, құрылысқа қатысқандығы айыбымен іздеуде болды. Ол Конгреске баруға шақырылды, бірақ жасырынуды жөн көрді. 1822 жылдың 21 шілдесінде Агустин де Итурбиде Мексика императоры болып тағайындалды, бірақ Конституциялық империяның жұмысы оның екі негізгі құрауының – император мен Конституциялық Конгрестің қақтығысын көрсетті. Депутаттар Итурбидемен келіспегендігін білдіргеннен кейін түрмеге қамалды, содан кейін Итурбиде Конгресті таратып, оның орнына Ұлттық Кеңес құруға шешім қабылдады.

Каса-Матаның жоспары

Конгресс болмағандықтан, императордың өз бетімен әрекет етуі және елдегі ауыр проблемаларды шешудің жоқтығы императорлық жүйені өзгерту үшін жасалған қастандықтарды күшейтті. Антонио Лопес де Санта-Анна Каса-Мата жоспарын жариялады, кейін Висенте Герреро мен Николас Браво оған қосылды. 1822 жылдың 6 желтоқсанында Гуадалупа Виктория қозғалысқа қосылу үшін жасырынған жерінен шықты. Оның беделін және танымалдығын білген Санта-Анна оны қозғалыстың жетекшісі етіп тағайындады және олар бірге Веракрус жоспарын жариялады. 31 желтоқсанда Санта-Анна генерал Кальдероннан жеңілді. Артыға шегінуге мәжбүр болған ол 24 желтоқсанда Гуадалупа Викторияның 300 сарбазынан тұратын тобымен Пуэнте-дель-Рейде кездесті. Санта-Анна тағы да Гуадалупа Викторияның танымалдылығын пайдаланып, адамдарды осы мақсатқа қосылуға шақырды. Санта-Анна мен Виктория жеңілгенде, Санта-Анна Америка Құрама Штаттарына қашуға тырысты, ал Виктория оған былай деді: "1823 жылдың 1 ақпанында императорлық генералдар Эчеверрия, Лобато және Кортазар Каса-Мата жоспарына қол қойғанда күрт өзгеріс болды. Итурбид Конгрессті қайта орнатуға мәжбүр болды. Өз қолдаушылары үшін жағдайды сақтап қалуға жасаған әрекеті бекер болды, ол 1823 жылдың 19 наурызында Империя тағынан бас тартты.

Жоғарғы атқарушы билік

1823 жылғы 26 наурызда Итурбиде отбасымен бірге елден кетуге тиіс екені шешілді. Бұрынғы императордың сұрауымен оны генерал Николас Браво сүйемелдеді. 1823 жылғы 31 наурызда Конгресс жиналып, Жоғарғы Орталық Билік деп аталған триумвиратқа атқарушылық өкілеттік берді. Оның құрамына Педро Селестино Негрете, Николас Браво және Гуадалупе Виктория кірді, ал олардың орынбасарлары Мигель Домингес, Мариано Михелена және Висенте Герреро болды. 1823 жылғы 7 сәуірде Конгресс Итурбиденің императорлық лауазымына тағайындалуын (сонымен қатар оның тақтан бас тартуын мойындауды) жойды және Итурбиде таққа отыру Тәуелсіздікті орнату кезіндегі қателік болғандай көрінді. Конгресс Игуала жоспары мен Кордова шартын жойды, соның арқасында елге кез келген үкімет жүйесін таңдау мүмкіндігі берілді. Жоғарғы Орталық Билікке сайланғандықтан кейін де Виктория Веракрустың әскери бақылауында қалды, ол Итурбидені Еуропаға жеткізіп салуды қадағалады және Сан-Хуан-де-Улуадан испан шабуылдарына қарсы қарсылықты ұйымдастырды. Олар Итурбиде жақтастарының қастандықтарымен және испандықтарға қарсы көтеріліспен де бетпе-бет келді. 1824 жылғы 31 қаңтарда Федерацияның Конституциялық Актісі бекітілді, ол жаңа үкіметтің уақытша мәртебесі болды. Ел ресми түрде егемендікті қабылдады және еркін, тәуелсіз мемлекеттерден құралды. Келесі айларда конституциялық пікірталас жалғасты. 1824 жылғы 4 қазанда Мексика Біріккен Штаттарының Федералды Конституциясы жарияланды.

Президенттік (1824-1829)

Конгресс 1824 жылдың тамызында президенттік сайлау өткізуге шақырды. Әр штаттың заң шығару органы екі үміткерді тағайындайтын болды, ал ең көп дауыс жинаған екеуі президент және вице-президент болып сайланатын еді. Нәтижелер 1 қазанда жарияланды және 17 штаттың көпшілігі Гуадалупе Викторияны республика президенті етіп сайлады. 1824 жылдың 2 қазанында Гуадалупе Виктория 1825–1829 жылдар аралығында Мексика Біріккен Штаттарының бірінші президенті деп жарияланды. 8 қазанда президент және вице-президент Николас Браво конституцияға ант берді. Гуадалупе Виктория 1824 жылдың 10 қазанынан 1825 жылдың 31 наурызына дейін уақытша президент міндетін атқарды. Оның конституциялық мерзімі 1825 жылдың 1 сәуірінде басталды. («Тәуелсіздік менің қаныммен бекітіледі, ал бостандық менің өміріммен бірге жоғалады»).

Ішкі мәселелер

Жаңа республиканың президенті ретінде Виктория ұзақ тәуелсіздік соғысы мен Испания тағының экономикалық блокадасынан қираған экономиканы қайта құруға жауапты болды. Сауда эмбаргосының салдарынан туған тауар тапшылығын шешу үшін ол елдің сауда флотын құрды, ол ұлттық тәуелсіздігін мойындаған және дипломатиялық қарым-қатынас орнатылған Америка елдерінің порттарымен сауда жолдарын ашты. Бірақ оның басты мақсаты еуропалық елдердің мойындауын алу болды. Осы мәселені шешу үшін Виктория шетелден көмек іздеуге мәжбүр болды. Ұлыбритания Викторияның қаншалықты қиын жағдайда екенін білді (тек әскерге бюджеттен 12 миллион доллар жұмсалды), оны 3 миллион фунт стерлингтен астам екі несие алуға көндірді. Барклей және Голдшмидт сияқты банктер арқылы келісілген бұл несиелер банкроттықтан сақтап, әлеуметтік тыныштықты сақтауға көмектесті, бұл факторлар Викторияның өкілеттік мерзімін толық аяқтауына мүмкіндік берді. Одан бөлек, ол әскери академияны құрды, Мехико қаласын жаңартты, білім беру жүйесін жақсартты, саяси тұтқындарға кешірім жасады, Техуантепек мойынында канал салу жоспарын жасады, кеме қатынасы үшін жаңа порттар ашты, Ұлттық мұражай құрылысын бастады, Кубадан жасалатын испан шабуылына қарсы Юкатанды гарнизонмен қамтамасыз етті және Хоакин Аренас есімді монахтың испан билігін қайта орнатуға бағытталған қастандығын әшкереледі. Хоакин Аренастың көтерілісі оны қаржылаған бай испандарға қарсы наразылық толқынын тудырды. Оның ішкі істер министрі Лукас Аламан оны бұл қадамнан бас тартуға тырысқанмен, американ елшісі Джоэл Р. Пойнсет Викторияны испандарды елден қууға шақырды.

Сан-Хуан де Улуа

Тәуелсіздік соғысы егістіктерді, қалаларды, сауданы және кен өндіруді қиратты. Үкіметтің қосымша кедендік салықтарды жинаудың тиімді жолдары болмады, және үкімет қарыз және жалақы төлеудегі үдерлемелермен жұмыс істеді. Мұндай жағдайда Сан-Хуан-де-Улуаның тапсырылуы үшін тиімді стратегияны іске асыру қиын болды. Осыған қарамастан, Виктория үкіметі алғашқы мексикалық флоттың негізін құратын бірнеше кеме сатып алды. Олардың ішінде Игуала, Анауак, Чалько, Чапала, Текскоко, Оризаба, Кампечана және Зумпанго шхуналары болды. Кейіннен Тампико, Папалоапан және Тлаксальтека шхуналары да қосылды.

Солтүстік аумақтар

Гуадалупа Виктория американ елшісі Джоэл Р. Пойнсеттің Техасқа қатысты екі ұсынысын, соның ішінде 5 миллион долларлық ұсынысын қабылдамады. 1824 жылдың 18 тамызында (Альта-Калифорния, Нуэво-Мексико және Коахуила-и-Техас штатының солтүстік бөлігі) Солтүстік территорияларды қоныстандыру үшін Жалпы отарлау заңы жарияланды. Бұл жарлық мемлекеттік жерлерді басқару құқығын штаттарға берді. 1825 жылдың 24 наурызында конгресс шетелдік отарлауға толыққанды мүмкіндік беру туралы заң қабылдады; заң отарлаушыларға он жылға жер иеленуге артықшылықтар мен салықтан босату құқығын берді. Америкалықтардың көші-қоны көп болды, олар өз тілі, діні және салтын сақтайтын қауымдастықтарды құрды, нәтижесінде елдің қалған бөлігімен байланыстары нашарлады. Олар заңдарды бұзып, мексикалық территорияда құлдықты жалғастырды.

Николас Бравоның көтерілісі

Гуадалупе Виктория билік еткен кезеңде оның үкіметіне қарсы бірнеше төңкеріс талпынысы жасалды. Әкімшілігін бастағаннан кейін жеті ай өткен соң алғашқы әрекеттің жолы табылды. Тағы бір әрекет 1827 жылдың соңында ашылды. Құпия қоғамдардың таратылуы. Үкіметтің ауысуы. АҚШ елшісі Джоэл Р. Пойнсеттің елден қуылуы. Конституцияны қатаң сақтау. Вице-президент Николас Браво, көтерілістің басшысы, оның жалғыз мақсаты – Конгресс пен Виктория үкіметін Йорк ложасының ықпалынан босату екенін мәлімдеді. Көтеріліс 1828 жылдың 6 қаңтарында Висенте Герреро тарапынан әлсіз қарсылықтан кейін басып жаныштырылды. Николас Браво елден қуылды, ал басқа көтерілісшілер түрмеге қамалды.

Ла Акордада бүлігі

Сондай-ақ қараңыз Мотин де ла Акордада. Ла (lang es) бүлігі – 1828 жылғы 30 қарашада генерал Хосе Мария Лобато, полковник Сантьяго Гарсия және Лоренцо де Завала президент сайлауында Мануэль Гомес Педрасаның кандидатурасын қолдағанын білген кезде Гуадалупа Виктория үкіметіне қарсы ұйымдастырған көтеріліс болды. 1828 жылғы сайлауда Йорк ложасы соғыс министрі Мануэль Гомес Педрасаны кандидат ретінде ұсынды. Шотландия ложасы тәуелсіздік күресінің батыры және үкіметке қарсы соңғы қастандықтың жеңімпазы Висенте Геррероны кандидат ретінде ұсынды. Сайлау 1828 жылғы 1 қыркүйекте өтті, жеңімпаз Мануэль Гомес Педраса болды. Висенте Герреро сайлау нәтижелерін мойындамай, төңкеріс ұйымдастырды. Төңкерісшілер президент Викторияның отставкаға кетуін және оның орнына Геррероның тағайындалуын талап етті. Осы уақытта Гомес Педраса президенттікке құқығынан бас тартып, Мехикодан қашып кетті. Бұл жағдайды халық қолға алып, Мексика саудасының орталығы Эль-Парианға барып, дүкендерді тонап, өртеп, жүздеген испан, мексикалық және шетелдік саудагерлерге зиян келтірді. Гуадалупа Викторияның тағы бір маңызды халықаралық жетістігі – Симон Боливар ұсынған Панамерикандық одақты қолдауы, нәтижесінде Колумбия, Орталық Америка, Перу және Мексика Біріккен Штаттары арасында «Одақ, Лига және Мәңгілік Конфедерация туралы» (Tratado de Unión, Liga y Confederación Perpetua) келісімге қол қойылды. Бір жыл өткен соң, 1833 жылы ол Веракрус және Дуранго штаттарының сенаторы болып сайланды және Сенаттың Мемлекеттік қарыз комитетіне қосылды. Сонымен қатар, ол Веракрус және Оахакадағы көтерілістерге қарсы күресті. Федеративтік республиканы орталықтандырылған республикаға өзгертуге бағытталған ұсынысқа қарсы белсенді күрес жүргізді. Сенатқа оралуға бірнеше күн қалғанда, Пуэбла қаласында ол өз ұстанымын былай білдірді: 1838 жылы оның дипломатиялық араласуы француздық соғыстың алдын алуға шешуші көмек берді. 1839 жылғы 9 наурызда ол Франциямен бейбітшілік шартына қол қойды. Бұл оның соңғы қоғамдық қызметі болды.

Өлім және мұра

1841 жылы ол Мария Антониета Бретон и Веласкеске үйленді, көп ұзамай эпилепсиясының салдарынан денсаулығы нашарлады. Виктория ұлттық қаһарман саналады және Мексикада оның құрметіне көптеген ескерткіштер, мүсіндер, мектептер, ауруханалар, кітапханалар, қалалар, кенттер, көшелер және басқа да орындар аталған. Ең белгілілері: Тамаулипас штатының астанасы – Сиудад-Виктория; Дуранго штатындағы Виктория-де-Дуранго, Тамазула-де-Виктория және Сиудад-Гуадалупе-Виктория қалалары; Пуэбла штатындағы Гуадалупе-Виктория; АҚШ-тағы Виктория қаласы және Виктория округі; ARM Victoria (F 213) фрегаты; және Генерал Гуадалупе-Виктория атындағы халықаралық әуежай.

Монеталар, маркалар және ескерткіштер

1997 жылы Мексиканың Дюранго штаты АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласына бюст сыйға берді. Бюст қазір Линкольн Хайтс ауданындағы Линкольн паркінде орналасқан.