Кіріспе
Бір ата-аналы дисомия (UPD) – адам бір ата-анадан хромосоманың екі данасын немесе хромосоманың бір бөлігін алып, екінші ата-анадан ешқандай дана алмағанда пайда болады. UPD гетеродизомия нәтижесінде туындауы мүмкін, онда бір ата-анадан екі әртүрлі хромосома мұраға алынады (мейоз I кезеңіндегі ерте қателік) немесе изодизомия, онда бір ата-анадан бір хромосома дубликацияланады (мейоз II кезеңіндегі кейінгі қателік). Бір ата-аналы дисомия бірнеше себептерге байланысты клиникалық маңызға ие болуы мүмкін. Мысалы, изодизомия немесе гетеродизомия ата-анаға тән геномдық импринтингті бұзуы мүмкін, нәтижесінде импринтингтік аурулар пайда болады. Сонымен қатар, изодизомия гомозигоздықтың үлкен бөліктеріне алып келеді, бұл рецессивті гендердің көрінуіне себеп болуы мүмкін, бұл құбылыс туысқандардың балаларында да байқалады. UPD шамамен 2000 туған баланың 1-інде кездеседі.
Патофизиология
UPD жұмыртқа немесе сперматозоидтардың қалыптасуы кезінде кездейсоқ оқиға ретінде немесе ұрықтың дамуының ерте кезеңінде пайда болуы мүмкін. Ол тризомиялық құтқару кезінде де кездесуі мүмкін. Егер бала бір ата-анадан екі (әр түрлі) гомологты хромосоманы (әкесінен және шешесінен мұрагерлік) алса, онда бұл гетеродизомиялық UPD деп аталады. Гетеродизомия (гетерозиготалық) сұрақ тудырған ген локустары кроссинговерден өтпеген жағдайда мейоз I қателігін көрсетеді. Егер бала бір хромосоманың бір гомологының екі (бірдей) көшірмесін алса, онда бұл изодизомиялық UPD деп аталады. Изодизомия (гомозиготалық) ген локустары кроссинговерден өтпеген жағдайда мейоз II қателігін көрсетеді. Беквит-Вайдеманн синдромы сияқты басқа да жағдайлар 11-ші хромосоманың қысқа жарығындағы импринттелген гендердің бұзылуларымен байланысты. 14-ші хромосома да скелет аномалиялары, зиякерлік жетілмеу және буынның қысылуы сияқты ерекше симптомдарға себеп болуы мүмкін. UPD перспективалық түрде сирек зерттелген, көптеген жағдайларда белгілі синдромдар немесе кездейсоқ табыстар қарастырылады. Бұл жағдайдың жиілігі күшін жоғалтпаған, бірақ оның аз баяндалуы мүмкін деген болжам бар.
Other conditions, such as Beckwith–Wiedemann syndrome, are associated with abnormalities of imprinted genes on the short arm of chromosome 11. Chromosome 14 is also known to cause particular symptoms such as skeletal abnormalities, intellectual disability, and joint contractures, among others. UPD has rarely been studied prospectively, with most reports focusing on either known conditions or incidental findings. It has been proposed that the incidence may not be as low as believed, rather it may be under reported.
Барлық хромосомалар
Геномдық кең UPD, сонымен қатар унипаренталдық диплоидия деп аталады, – бұл жағдайда барлық хромосомалар бір ата-анадан мұраға алынады. Бұл құбылыс тіршілікке сәйкес болуы мүмкін, бірақ тек мозаикалық түрінде ғана. 2017 жылға дейін геномдық кең UPD-ның 18 жағдайы ғана тіркелген.
Тарих
Эрик Энгель 1980 жылы бір ата-аналық дисомия тұжырымдамасын алғаш рет ұсынды, себебі гомологтық екі хромосома да бір ата-анадан мұраға беріледі, ал екінші ата-анадан (сол хромосомаға қатысты) ешқандай үлес болмайды. Сегіз жыл өткен соң, 1988 жылы UPD-нің алғашқы клиникалық жағдайы тіркелді, ол кістік фиброз және бойдың аласа болуымен ауырған, аналық 7-хромосоманың екі данасын алып жүрген қызға қатысты. 1991 жылдан бері, мүмкін болатын 47 дисомияның 29-ы медициналық себептермен тексерілген адамдар арасында анықталды. Бұған 2, 5–11, 13–16, 21 және 22 хромосомалар кіреді.