Кіріспе

Тек бір мүшелі полиномиал. Математикада мономиал – бұл, шамамен айтқанда, тек бір мүшелі полиномиал. Мономиалдың екі анықтамасы кездеседі: Мономиал, сондай-ақ қуат көбейтіндісі деп аталады, ол оң немесе теріс емес бүтін көрсеткіштері бар айнымалылардың қуаттарының көбейтіндісі, яғни айнымалылардың көбейтіндісі, мүмкін қайталаулармен. Мысалы, – мономиал. Тұрақты сан да мономиал болып табылады, ол бос көбейтіндіге тең және кез келген айнымалыға қатысты бірге тең. Егер тек бір айнымалы қарастырылса, онда мономиал – немесе -ның оң бүтін көрсеткішпен алынған қуаты болады, мұнда – оң бүтін сан. Егер бірнеше айнымалы қарастырылса, мысалы, , онда әрқайсысына көрсеткіш беруге болады, сондықтан кез келген мономиал түрінде болады, мұнда – теріс емес бүтін сандар (әрбір көрсеткіштің тиісті көбейткіштің мәнін анықтайтынын ескеріңіз). Мономиал – бірінші мағынадағы мономиалдың нөлден өзге тұрақты санға көбейтілген түрі, бұл мономиалдың коэффициенті деп аталады. Бірінші мағынадағы мономиал екінші мағынадағы мономиалдың ерекше жағдайы болып табылады, онда коэффициент 1-ге тең. Мысалы, осы түсіндірмеде және – мономиалдар (екінші мысалда, айнымалылар және ал эми коэффициент – кешенді сан). Лоран полиномдары мен Лоран қатарлары контекстінде мономиалдың көрсеткіштері теріс болуы мүмкін, ал Пуйсо қатарлары контекстінде көрсеткіштері рационал сандар болуы мүмкін. "Мономиал" сөзі, сондай-ақ "полиномиал" сөзі "биномиум" (биномиал) деген латын сөзінен шыққандықтан, "би" (латын тілінде екі) префиксін өзгертіп, мономиалды теориялық тұрғыдан "монономиал" деп атауға болар еді. "Мономиал" – "монономиал" сөзінің гаплологиясы арқасында пайда болған синкопа.

Екі анықтаманың салыстыруы

Екі анықтаманың біріне де қарасақ, мономиалдар жиыны – көбейту операциясына қатысты жабық, барлық полиномиалдардың ішкі жиыны болып табылады. Осы ұғымның екі түрлі қолданысын кездестіруге болады, және көп жағдайда олардың айырмашылығына мән берілмейді, мысалы, бірінші және екінші мағынаға қатысты мысалдарды қараңыз. Лайықты емес пікірсайыстарда бұл айырмашылық көбінесе маңызды емес, көбінесе екінші, кең мағынасы қолданылады. Дегенмен, полиномиалдардың құрылымын зерттегенде, бірінші мағынадағы анықтама қажет болады. Мысалы, полиномиал сақинасының мономиалдық негізін немесе осы негіздің мономиалдық ретін қарастырғанда осылай. Бірінші мағынаны қолдауға тағы бір аргумент – осы шамаларды белгілеу үшін басқа анықтама жоқ (күштік көбейтінді термині де қолданылады, әсіресе мономиал бірінші мағынада қолданылғанда, бірақ ол тұрақты шамалардың жоқтығын нақты көрсетпейді), ал полиномиал термині мономиалдың екінші мағынасымен толық сәйкес келеді. Осы мақаланың қалған бөлігінде "мономиал" сөзі бірінші мағынада қолданылады.

Мономиалдық негіз

Мономиалдар туралы ең айқын факт (бірінші мағынасы) – кез келген полином олардың сызықтық комбинациясы болып табылады, сондықтан олар барлық полиномдардың векторлық кеңістігінің негізін құрайды, бұл негіз мономиалдық негіз деп аталады – математикада үнемі жасырын қолданылатын факт.

Степені

Мономиалдың дәрежесі – айнымалылардың барлық көрсеткіштерінің қосындысы ретінде анықталады, оның ішінде көрсеткіші жазылмаған айнымалылар үшін 1-дің имплицитті көрсеткіштері де ескеріледі. Мысалы, алдыңғы бөлімде келтірілген мысалда, дәрежесі 1+1+2=4-ке тең. Нөлден өзгеше тұрақтының дәрежесі 0-ге тең. Мысалы, −7-нің дәрежесі 0-ге тең. Мономиалдың дәрежесі кейде рет деп те аталады, әсіресе қатарлар контекстінде. Егер айнымалылардың біреуінің дәрежесінен ажырату қажет болса, ол жалпы дәреже деп аталады. Мономиалдың дәрежесі – бір айнымалы және көп айнымалы полиномдар теориясының негізгі ұғымы болып табылады. Ол полиномның дәрежесін, гомогенді полином туралы түсінікті анықтау үшін, сондай-ақ Грёбнер базисін құру және есептеу үшін қолданылатын реттелген мономиалдық реттерді анықтау үшін пайдаланылады. Бұл түсінік бірнеше айнымалы Тейлор қатарының мүшелерін топтастыруда да қолданылады.

Геометрия

Алгебралық геометрияда α-ның белгілі бір жиындары үшін мономиалдық теңдеулермен анықталған сорттардың гомогенділіктің ерекше қасиеттері болады. Бұл алгебралық топтар тілінде алгебралық тордың топтық әрекетінің (эквивалентті түрде диагональдық матрицалардың көбейту тобы арқылы) болуы тұрғысынан түсіндірілуі мүмкін. Осы сала торлардың ендірілуі (embedding) деп зерттеледі.