Кіріспе
2005 жылғы Қытайдың экипажды ғарышқа ұшқан "Шэньчжоу-6" миссиясы – Қытай ғарыш бағдарламасының адамды ғарышқа екінші рет жіберуі. "Шэньчжоу" ғарыш кемесі Фэй Жунлон (费俊龙) және Ниэ Хайшенг (聂海胜) экипажын төменгі жер орбитасында бес күн бойы алып жүрді. Бұл миссия Қытайдың алғашқы адамды ғарышқа ұшқан "Шэньчжоу-5" миссиясынан үш күн бұрын ұшырылды. Экипаж жаңа, жеңіл ғарыш костюмдерін ауыстырып, ғылыми эксперименттер жүргізіп, тұңғыш рет орбиталық модульге кірді, соның арқасында олар дәретханадан пайдалана алды. Экипаждың нақты тапсырмалары құпия сақталды, бірақ кейбір сарапшылар олардың әскери барлаумен айналысқан болуы мүмкін деген болжам жасады. Алайда, АҚШ және КСРО-да өткізілген ұқсас тәжірибелер көрсеткендей, адамдар ғарышта әскери барлау үшін тиімді емес, сондықтан бұл болжамның дұрыс емес болуы ықтимал. Миссия 2005 жылғы 16 қазанда Ішкі Монголияның Сизиванг аймағына қонды, бұл жер бұрынғы экипажды және экипажсыз "Шэньчжоу" миссиялары үшін де қону алаңы болған.
Shenzhou 6 was the second human spaceflight of the Chinese space program, launched on October 12, 2005, on a Long March 2F rocket from the Jiuquan Satellite Launch Center. The Shenzhou spacecraft carried a crew of Fèi Jùnlóng (费俊龙) and Niè Hǎishèng (聂海胜) for five days in low Earth orbit. It launched three days before the second anniversary of China's first human spaceflight, Shenzhou 5. The crew were able to change out of their new lighter space suits, conduct scientific experiments, and enter the orbital module for the first time, giving them access to toilet facilities. The exact activities of the crew were kept secret but were thought by some to include military reconnaissance, however this is likely untrue given that similar experiments in the US and USSR determined that humans in space are not suited for military reconnaissance. It landed in the Siziwang Banner of Inner Mongolia on October 16, 2005, the same site as the previous crewed and uncrewed Shenzhou flights.
Экипаж жазбалары
Бұл екі экипаж мүшесінің де алғашқы ғарышқа ұшуы. Экипаж ұшырылуға шамамен бес сағат бұрын қытай және халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарына таныстырылды. Ниэ Хайшенг ғарышта 41 жасқа толып, туған күнін тойлады. "Пекин таймс" газеті "Ұзақ марш-2F" зымырасының бас конструкторы Хуан Чунпиннің сөзін келтірді: миссияны орындайтын экипаж мүшелері үш жұптан іріктелген. Ұшуға бес жұп астронавт дайындалды, ал ұшырылуға бір ай қалғанда ең нашар нәтиже көрсеткен екі жұп іріктеуден шығарылды. "Та кунг пао" газеті Чжаи Чжиганг пен Ниэ Хайшенгтің "Шэньчжоу-5" үшін соңғы үштікке кірген жетекші жұп екенін хабарлады.
Іске қосу
Экипаж ұшырылуға 2 сағат 45 минут қалғанда ғарыш кемесіне жетіп, келгеннен кейін 30 минуттан соң шлюз жабылды. 12 қазанда 01:00:05.583 UTC уақытында Шэньчжоу 6 Цзюкуан спутниктік ұшыру орталығының ұшыру алаңынан ұшырылды. Ұшыру кезеңі қалыпты болды, зымыран 1,300 м/с (4300 фут/с) жылдамдықпен қозғалған кезде ұшырудан 120 секунд өткен соң қашқыш зымыраны бөлінді. 16 секундтан кейін төрт күмеңке зымыраны бөлініп, 200 секундтан кейін биіктікке көтерілді. Екінші саты тағы 383 секунд бойы жұмыс істеді, ал ғарыш кемесі Жасыл теңіз үстінде зымыраннан бөлінді. Содан кейін ғарыш кемесі өзінің жетегін пайдаланып, ұшырылғаннан кейін шамамен 21 минуттан соң 211 км x 345 км (131 x 214 статуттық миль) орбитаға, 42,4 градус бұрышпен орналастырды. 01:39 UTC уақытында Қытай ғарыш бағдарламасының бас қолбасшысы Чэнь Биндэ ұшыру сәтті аяқталғанын хабарлады. Экипаж ғарышта алғашқы тамағын UTC сағат 03:11-де жеді. Ұшу алдында, ұшыру уақыты туралы қытайлық БАҚ өзара пікірталас жүргізді. Жоспарланған ұшырудан бірнеше ай бұрын уақыты қазан айының ортасы немесе тіпті қыркүйек айының соңы деп ғана айтылды. 23 қыркүйекте Гонконгтағы China News Service агенттігі ұшырудың 13 қазанда 03:00 UTC-ге жоспарланғанын хабарлады. Бұл уақыт екі аптадан кейін Қытай Инженерлік академиясының мүшесі Цзян Цзиншан растады. Бірақ 10 қазанда Цзюкуан спутниктік ұшыру орталығының техникалық бөлімінің өкілі ұшырудың 12 қазанда сағат 01:00 UTC-ге жоспарланғанын мәлімдеді. Бұл жаңа уақыт аймаққа күтілген суық ауа райынан қашу үшін таңдалған болуы мүмкін. Зымыранды құрастыру 26 қыркүйекте аяқталды. 4 қазанда Шэньчжоу 6 ғарыш кемесі Шэньцзян деп те аталатын CZ 2F зымыранына қосылды. Шэньчжоудың бұрынғы ұшуларынан айырмашылығы, Шэньчжоу 5 және 6 күндіз ұшырылды, бұл ұшыру тоқтатылған жағдайда қауіпсіздікті арттыру үшін қажет болды. Ұшыру тікелей эфирде көрсетілді, Қытай Орталық теледидары 5 секундтық уақыт үшін 2,56 миллион юаньға (316 000 АҚШ долларына) және 30 секундтық уақыт үшін 8,56 миллион юаньға (1 миллион АҚШ долларына) жарнама сатты. Зымыранға видеокамера орнатылды және оның суреттері Шэньчжоу ғарыш кемесінің ұшыруы мен бөлінуі кезінде көрсетілді. Ұшырудан кейін құтқару тобы Ішкі Монғолиядағы Бадаин-Жаран шөлінен Шэньсиге дейінгі аймақты іздеуге кірісті. Зымыранның "қара жәшігі" ерекше қызығушылық тудырды, онда ұшыру кезеңінде жіберілмеген телеметриялық мәліметтер сақталған болуы мүмкін. Ол ұшырылғаннан кейін 45 минут өткен соң Отог Баннер маңынан табылды. Оны алғаш рет үйінен 1,5 шақырым жерде малшы Лиань Хуа көріп алды. Ұшырудан қалған қалдықтар табылып, соққы болған жерде жойылды немесе Жиуқанға қайтарылды. Бас хатшы және президент Ху Цзиньтао ұшыруды көру үшін Пекиннің ғарыш бақылау орталығында болды. Премьер-министр Вэнь Цзябао Цзюкуан спутниктік ұшыру орталығында болды.
Орбитада 5 күн
Бірнеше орбитаны өзгерту маневрінің біріншісі жоспарланғандай сағат 07:54:45-те орындалды, орбитаны дөңгелектеу үшін 63 секундтық жанасу болды. АҚШ Ғарыш командованиесінің орбиталық элементтеріне сүйенсек, ол 332 км х 336 км (206 х 209 миль) орбитада болды. Шамамен бір жарым сағаттан кейін қайта кіру және орбиталық модульдер арасындағы шлюз ашылды және алғаш рет экипаж Шэньчжоу ғарыш кемесінің екінші тұрғын бөліміне кіре алды. Фей Жунлонг бірінші болып кірді, ал Ниэ Хайшэн қайта кіру модулінде қалды. Олар үш сағаттан кейін орын ауыстырды. 13:32 UTC-де Ниэ мен Фей Миссиялық бақылау орталығында болған әйелдері мен балаларымен жеті минут сөйлесті. Ниэдің туған күні 13 қазанда болғандықтан, қызы "Туған күніңмен құттықтаймын" әнін шырқады. Қытай тарапы экипаждың қызметін толыққанды жарияламады. Тек эксперименттерге байланысты жалпылама мәлімдемелер жасалды, бірақ олардың кейбіреулері жарияланды. Бір экспериментте экипаж ғарыш кемесінің орбиталық және қайта кіру модульдеріндегі қозғалысқа реакциясын сынады. Олар модульдер арасында жылжып, шлюзді ашып-жабып, жабдықты әдеттегіден "күштірек" пайдаланды. Екінші орбиталық маневр 13 қазанда сағат 21:56-да орындалды. Ол атмосфералық қарсылық салдарынан төмендетілген орбитаны көтерді және 6,5 секундқа созылды. 15 қазанда Ниэ мен Фей сағат 08:29-да Бас хатшы және Президент Ху Цзиньтаомен екі минут сөйлесті. Әңгіме барысында Ху оларға: "Отан мен халық сендермен мақтан тұтады. Тыныш және сақтықпен міндеттеріңді орындап, сәтті қайтып оралуларыңа үміттенемін" деді.
Қайта кіру және қону
Қайта кіру процесі 16 қазанда сағат 19:44-те басталды, орбиталық модуль жоспарланғандай, ғарыш кемесінің қалған бөлігінен бөлінді. «Союз» ғарыш кемесінен айырмашылығы, бұл қайта кіру алдында жасалады, бұл орбиталық модульге ұзақ айлық миссиялар үшін орбитада қалуға немесе кейінгі ұшулар үшін доқтау нысанасы ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді. Орбиталық модуль 19 қазанда екі рет қозғалтқыштарын іске қосты, осымен дөңгелек орбитаға шығып, биіктігі… минуттан кейін, қызмет көрсету модулінің қозғалтқыштары Батыс Африка жағалауының үстінде жанды, ғарыш кемесінің жылдамдығын төмендетті. 20:07-де қайта кіру модулі бөлінді, ал бес минуттан кейін «Шэньчжоу» капсуласы атмосфераның жоғарғы қабатына, Қытай үстінен кірді, осымен қайта кіру процесі басталды. Қайта кіру кезінде байланыс үзілісі 20:16-да басталды, екі минуттан кейін ғарыш кемесімен радиобайланыс қайта жаңғыртылды. Негізгі парашют ашылып, капсула жергілікті уақыт бойынша сағат 4:33-те (20:33 UTC) Ішкі Монголияның солтүстік даласына баяу түсе бастады. Капсула жоспарланған жерден шамамен 1 км (1000 ярд) қашықтықта қонды. Жерге қонғаннан кейін жарты сағаттан соң, құтқару күштері ғарыш кемесінің люгін ашып, алдымен Фей, содан кейін Ниэ шықты. Құрылымдық жүйелердің бас конструкторы Хоу Иннің айтуынша, құтқару операциясы «Шэньчжоу-5»-ке қарағанда жақсартылған. Медициналық тексеруден және жеңіл тамақтан кейін астронавттар Пекинге бағытталған арнайы ұшаққа отырғызылды және келесі екі аптаға медициналық оқшаулауға алынды. 21:46-да Чэнь Бинде бүкіл миссияны сәтті деп жариялады. Капсула пойызбен Пекинге жеткізіліп, Чанпин теміржол станциясындағы Қытай Ғарыш Технологиясы Институтына тапсырылды. Орбиталық модуль Жерді айналып, борттағы эксперименттерден қосымша ақпарат жинады. Бұл модуль сонымен қатар қытайлық операторларға ұзақ мерзімді ғарыш ұшуларында тәжірибе алуға мүмкіндік берді. Жерді 2920 рет айналғаннан кейін, оның белсенді миссиясы 2006 жылдың 15 сәуірінде аяқталды. Ол әлі де орбитада, орбитасы жеткілікті түрде төмендеген кезде қайтадан атмосфераға кіреді. Миссия үшін екі қону алаңы жоспарланған. Бастысы – Ішкі Монголиядағы Сызыванг аймағы. Екіншісі – Цзюцюан ғарыш айлағы. Сонымен қатар, Инчуань, Юлин және Ханданда да құтқару күштері орналасқан. Қажет болған жағдайда «Шэньчжоу» ғарыш кемесі теңізге де қонуы мүмкін, Сары теңізде, Шығыс Қытай теңізінде және Тынық мұхитында құтқару топтары күтіп тұрады. Кейбір қытай дипломаттары Қытай аумағынан тыс жерлердегі төтенше жағдайларда қонуға дайындықтарын көрсетті. Төтенше жағдайлар мен құтқару жүйесінің бас конструкторы Чжан Шутин Австралияда, Оңтүстік-Батыс Азияда, Солтүстік Африкада, Батыс Еуропада, АҚШ және Оңтүстік Америкада төтенше қону орындары анықталғанын мәлімдеді. Қонған жерге жақын дипломатиялық миссия, қажет болған жағдайда құтқару операциясын басқару міндетін алады. Қытай үкіметі Австралияға Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Солтүстік территория және Батыс Австралияда төтенше қону орындары анықталғанын хабарлады. Австралияның төтенше жағдайларды басқару агенттігі ғарыш ұшулары кезінде туындаған кез келген төтенше жағдайға дайын екенін мәлімдеді. Дегенмен, қайта кіру модуліне сырттан кіру үшін арнайы кілт қажет. Бұл кілттің көшірмесі австралиялық шенеуніктерге берілмеген, бірақ Канберрадағы Қытай елшілігіндегі аты-жөні жарияланбаған қытай әскери атташесінде бар екені хабарланды.
One minute after this separation, the engines on the service module ignited over the coast of West Africa to slow the spacecraft. At 20:07, the re entry module separated and five minutes later the re entry proper began, as the Shenzhou capsule entered the top of the atmosphere, over China. The communications blackout that occurs during re entry started at 20:16 and two minutes later radio communication was regained with the spacecraft. The main parachute opened and the capsule began to slowly descend to a landing on the Inner Mongolia northern grasslands at 4:33 a. m. local time (20:33 UTC). The capsule landed approximately 1 km (about 1000 yards) from its planned target. About half an hour after landing, the recovery forces had the hatch of the spacecraft open and first Fèi, and then Niè emerged. Hou Ying, chief designer of the landing site system, said the recovery was improved over that of Shenzhou 5. After medical check ups and a light meal the astronauts were put on a special plane bound for Beijing, where they were placed into medical isolation for the following two weeks. At 21:46, Chen Bingde had declared the entire mission to be a success. The capsule was returned to Beijing by train and handed over to China Research Institute of Space Technology at Changping railway station. The orbital module continued to orbit the Earth, gathering more information from experiments on board. The module also gave Chinese mission controllers experience at long duration spaceflights. After 2,920 orbits of the Earth, its active mission ended on April 15, 2006. It is still in orbit, and will reenter when its orbit sufficiently decays. There were two planned landing sites for the mission. The primary site was the banner of Siziwang in Inner Mongolia. The secondary site was at the Jiuquan launch site. In addition, there were recovery forces at Yinchuan, Yulin and Handan. It is also possible for the Shenzhou spacecraft to splashdown in the ocean should the need arise, with further recovery crews in the Yellow Sea, the East China Sea and the Pacific Ocean. Some Chinese diplomats are trained and equipped for any emergency landing at sites that are not on Chinese territory. Zhang Shuting, chief designer of the emergency and rescue system, has said that emergency landing sites have been identified in Australia, Southwest Asia, North Africa, Western Europe, the United States and South America. The diplomatic mission nearest to the landing site will be given the task to head any rescue mission if necessary. The Chinese government had advised Australia that emergency landing sites have been identified in New South Wales, Queensland, the Northern Territory and Western Australia. Emergency Management Australia, the Australian government agency that co ordinates the response to major contingencies, has said they are ready to deal with any emergencies that arise during spaceflights. However, the return module is designed to allow access from the outside only to those with a special key. A copy of this key has not been made available to Australian officials, but it was reported that an unnamed Chinese military attaché at the Chinese embassy in Canberra had one.
Жаңартулар
Қытай ғарыш қызметкерлері "Ұзақ наурыз-2F" зымыранының құтылу мұнарасында "өрт қауіпсіздігі жүйесі" орнатылғанын мәлімдеді. Бұл жүйенің мәніне қатысты әртүрлі болжамдар бар, олар кездейсоқ оқ атудың алдын алу үшін жақсартылған қауіпсіздік шараларынан бастап, өрт сөндіргіш құрылғысын қосуға дейін жетеді. "Вэнь Вэй По" газеті ракетаның "Шэньчжоу-5" үшін қолданылғанмен бірдей болғанын, бірақ "Шэньчжоу-6" жиынтығының жоғарғы бөлігінде орбиталық модульдің бір жағына бекітілген "өтпелі сегмент" байқалып тұрғанын хабарлады. "Шэньчжоу" ғарыш кемесі мен "Ұзақ наурыз" зымыранының негізгі өндірушісі "China Aerospace Science and Technology" компаниясы, бұл ұшудың екінші ғарышкермен жүзеге асырылғанымен және "Шэньчжоу-5" ұшуынан ұзақ болғанына қарамастан, зымыран мен ғарыш кемесінің жүйелерін оңтайландыру арқасында салмағы көп өспкенін айтты. Екінші ғарышкер үшін қосымша 200 кг (шамамен 440 фунт) қажет болды. Ғарышкерлердің бортында ыстық тамақ, ұйықтар қаптар және қажетті санитарлық-гигиеналық құралдар болды. Ұйықтар қап орбиталық модульдің қабырғасына ілінді, ал экипаж кезегімен ұйықтады. Ұшу телеметриясын жазатын құрылғының жады шамамен 1 гигабайтқа дейін артты, ал оқу/жазу жылдамдығы бұрынғы ұшулардағы компьютерлерге қарағанда 10 есе жоғары болды. Бұрынғы "Шэньчжоу-5" кемесімен салыстырғанда оның көлемі де шамамен екі есе кіші болды. Жалпы, "Шэньчжоу-6" ғарыш капсуласының 95% Қытайда жасалған және өндірілген, бұл бұрынғыларымен салыстырғанда ең жоғары көрсеткіш. Менюге ананас толтырылған ай тоқаштары, жасыл көкөністер, қуырылған бамбук түйіндері, күріш және бұршақ қосылды. Бортта барлығы 40 кг (шамамен 88 фунт) азық-түлік болды. Қытай баспасөзінде жарияланған миссияның ерекше жайттарының бірі – ғарышкерлер үшін ауыз судың тазалығына арналған қатты назар болды. Олардың суы жер астындағы шахтадан алынған және электролиттік күміс ерітіндісімен дезинфекцияланған деп хабарланды. Сондықтан баспасөз олар "Қытайдағы ең таза суды" ішуде деп мәлімдеді. "Шэньчжоу-5" ғарышкері Ян Ливэй ұшырылғаннан кейін "жеңіл жүрек ауруына" шалдыққандығы туралы хабарлар тарады. Бұл ғарышқа бейімделу синдромы деп есептеледі, ол ғарышқа ұшудың алғашқы күндері ғарышкерлердің шамамен үштен бірінде пайда болады. "People's Daily" газеті ғарыш кемесінің ішкі дизайны ауыстырылып, оның салдарынан жүрек айну және басқа да симптомдардың пайда болу мүмкіндігін азайтуға үміттеніледі деп хабарлады.
Тәжірибелер
2005 жылдың шілдесінде Шэньчжоу-6 ғарыш кемесі Чунцин қаласының Рончхан ауданынан алынған шошқа спермасын қолданатын бір тәжірибе жүргізетіні жарияланды. Бірақ 11 қазанда Қытай Ауыл шаруашылығы ғылым академиясының ғарыш тұқымдарын өсіру орталығының директоры Лю Люксян, ұшу кезінде жануарлар мен өсімдік тұқымдарын алып жүру жоспары болмағанын мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, Шэньчжоу-6 экипажының ғарыш ортасына физиологиялық реакциясын зерттеу басты назарда болды. Бірақ ұшудан бір жарым жыл өткен соң, Валентин күніне сатылатын, ұшу кезінде алынған тұқымнан өсірілген тәтті картоп пайда болды, бұл мәлімдемеге қайшы келді. SpaceDaily.com сайтына жазатын Моррис Джонс, басқа эксперименттер туралы хабарламалардың болмауы миссияның көбінесе әскери мақсатта болуы мүмкін екенін болжайды. Экипаж, адамсыз қайта қолданылатын спутниктік бағдарламаны толықтыратын үлкен бақылау камерасын пайдаланған болуы мүмкін.
Ұлы Қытай аймағынан мәлімдемелер
Қытай Халық Республикасының Орталық Үкіметі – Премьер-министр Вэнь Цзябао Қытайдың ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалану саясатын қайтадан мәлімдеп, сәтті ұшыруды жоғары бағалады. Қытай Халық Республикасының Гонконг арнайы әкімшілік аймағы – Бас атқарушы Дональд Цанг сәтті ұшырудың құрметіне ана елін құттықтады. Қытай Республикасының (Тайвань) Гоминьдан (Қытай ұлттық партиясы) партиясының құрметті төрағасы Лиен Чан «бұл үлкен ғылыми жетістік қуаныш пен мақтанышқа бөленуге лайық» деді.
Шетелдер мен халықаралық ұйымдар
Сыртқы істер министрі Александр Даунер «Австралия Қытайдың ғарышқа сәтті ұшырылуын жылы қарсы алады» деді. Президент Георгий Парванов Ху Цзиньтаоға хат жолдап, ҚХР-ды «ғарышты бейбіт мақсатта пайдаланудағы көрнекті жетістіктері» үшін құттықтады. Камерун Сыртқы істер министрлігінің хатшысы Ндуумба Элунгу Нестор бұл ұшыру көптеген дамып келе жатқан елдерді ынталандырды деді. Президент Жак Ширак ғарыш кемесінің сәтті оралуымен құттықтады. Бас кабинет хатшысы Хироюки Хосода экипаждың қауіпсіз оралуын тіледі және Қытайда пилотты ғарыш кемелерін жасау «әскери қауіп» емес екенін айтты. Ресей Федералды ғарыш агенттігінің төрағасының орынбасары Николай Моисеев «тағы бір ел ғарыш клубына қосылды» деді және Ресей «барлық салаларда олармен ынтымақтастықты жалғастыруға ниетті» екенін мәлімдеді. Президент С.Р.Натан Ху Цзиньтаоға құттықтау хат жолдады, бұл барлық қытай халқы үшін мақтан тұтуға лайық сәт екенін айтты. Мемлекеттік хатшының ақпарат жөніндегі министрі Нсаба Бутуро бұл ұшыру әлемдегі бірнеше елдің ғарыш кеңістігіндегі үстемдігін тоқтатады деді. Біріккен Ұлттар Ұйымы – Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннанның өкілі Аннанның «ғарышқа жасаған екінші сапарының қауіпсіз және сәтті аяқталуына жылы құттықтауларын білдіргенін» хабарлады. Мемлекеттік департамент өкілі Адам Эрели Қытайды екінші пилотты ғарыш кемесін ұшырғанымен құттықтады және осы мүмкіндікке ие үшінші ел ретіндегі жетістіктерін жоғары бағалады. NASA әкімшісі Майкл Гриффин Қытайды ұшыруымен құттықтап, оларға қауіпсіз сапар тіледі. Сөйлеген сөзінде ол «Қытай адамды ғарышқа ұшуға қабілетті елдердің қатарында екенін тағы бір рет көрсетті. Біз оларға миссияларында сәттілік тілейміз және олардың ғарышкерлерінің аман-есен оралуын күтеміз» деді. Еуропалық ғарыш агенттігі – Еуропалық ғарышкер Франк Де Винне экипажға сәтті сапар тіледі. Ол Еуропаның әлі өздік пилотты ғарыш кемесін жасап шығармағанын атап өтті.