Кіріспе

Мұзға қарай көтерілуге арналған сүйреу құрылғысы – сүйреуге көмектесуші құрал.

Крампон – бұл қар мен мұзда қозғалыс қабілетін жақсарту үшін аяқ киімге бекітілетін сүйреу құрылғысы. Крампон мұзға қарай көтерілуден басқа, мұздықтар, қарлы және мұзды далаларды кесіп өту, қарлы беткейлерге көтерілу және мұзбен жабылған тау жыныстарын бағындыру сияқты мұз және қар үстінде қауіпсіз жүру үшін де қолданылады. Крампонды бекітудің үш негізгі жүйесі бар: қадамды, гибридтік және белдікті. Бірінші екеуіне шұңқырлары бар немесе алдыңғы және артқы бөліктерінде арнайы тістігі бар альпинисттік аяқ киімдер қажет, себебі құрылғыны өкшеге бекітетін рычаг (рычаг) механизмі бар. Соңғы түрі (белдікті бекіту) әмбебап, дерлік кез келген аяқ киімге бейімделе алады, бірақ көбінесе басқа екі түрідей дәл жатпайды. Оскар Эккенштейн 1908 жылы алғашқы 10 тісті крампонды жасады, бұл қадамдар жасау қажеттілігін едәуір азайтты. Бұл үлгіні кейін итальяндық Генри Гривел коммерциялық өндіріске шығарды.

Материалдар

Крампондар болат қорытпасынан, жеңіл алюминийден немесе екеуінің үйлесімінен жасалады. Альпий шаңғысымен саяхаттауда, талаптар көбінесе төмен болғандықтан және жеңіл салмаққа басымдық берілгендіктен, жеңіл крампондар танымал.

Нүктелер

Ертедегі 10 нүктелі крампонның алға қарай бұрылған тіктері болмағандықтан, тік беткейлерде қадам жасау үшін мұзды кесу қажет болатын. 1930 жылдары екі қосымша алға қарай еңкейген нүктелер қосылды, бұл оларды альпинизм және мұздықтармен саяхаттау үшін өте тиімді етіп, алдыңғы тіктеп көтерілуде революцияны бастады. Қазіргі таңдағы модельдердің ассортименті кең, соның ішінде 14 нүктелі мамандандырылған крампондар және мұзға жабысу үшін бір нүктелі модельдер бар.

Қосылған

Кремпондар аяқ киімге байлау жүйесі арқылы бекітіледі. Жақсартылған бекіту жүйелері – мысалы, шаңғы байлауына ұқсас "бір қадамда кіру" жүйесі және әсіресе пластикалық техникалық альпинистік аяқ киімдерге өте жақсы бейімделген – кремпондарды кеңінен қолдануға ықпал етті. Крампондар толық "қайыспен бекіту" жүйесін және алдыңғы жағында аяққа арналған белбеуі, артқы жағында өкше тұтқасы бар "гибридті" байлауды да қолданады.

Қалқымауға қарсы

Қышқыштардың астында қардың үйіліп қалуын болдырмау үшін, әсіресе нөлге жуық температурада, көптеген модельдерге қар жиналуын азайту мақсатында пластик немесе резеңке "қарға қарсы" жүйелер орнатуға болады. Резеңке модельдер қарды итеру арқылы шашыратады, ал пластик қарға қарсы пластиналар жабысуды болдырмау үшін су өткізбейтін бетті пайдаланады.

Шаңғы крампондары

Қатты қар мен мұзда тау шаңғысымен жүру үшін арнайы "шаңғыға ілмектер" (ski crampons) қолданылады. Еуропада, АҚШ-қа қарағанда осы шаңғыға ілмектер жиірек қолданылады және олар еуропалық атауларымен белгілі: неміс тілінде – Харшайзен (Harscheisen), француз тілінде – кутекс (couteaux), итальян тілінде – колтелли (coltelli), яғни бұл тілдерде сөзбе-сөз "пышақ" деген мағынаны білдіреді.

Микропиктер

Крампонның көбінесе қатты қаңқасы мен үлкен тікенектері болады және олар тек таушы аяқкиімге бекітіледі. Ал микропиклер әдетте икемді резеңке немесе металл тізбектерден тұрады, оларда көптеген, кішірек тікенектер бар. Крампонның тікенектері іріктеу және ұзын болғандықтан, олар көбінесе тік және тығыз қар немесе мұздық мұз үстінде тау шаңғысымен жүргенде жақсы ұстау үшін және құлаудың алдын алу үшін қолданылады. Ал микропиклерді әртүрлі аяқкиімдерге бекітуге болады және көбінесе қар, шағыл немесе топырақ сияқты тегіс беттерде жаяу жүру үшін пайдаланылады.

Топырақтың шұңқыры

Тұяқ шпилькалары – бұл өкшеге бекітіліп, аралас альпинистерге өкше арқылы ілгіш жасауға мүмкіндік беретін крампонның бір түрі. Дегенмен, олар пікір таласына түседі, себебі кейбіреулер тұяқ шпилькаларын қолдануды еркін емес, көмекші альпинизмнің бір түрі деп санайды.