Харлоу Шейпли: Американ ғалымы мен саяси белсендісі
Harlow Shapley
Харлоу Шепли – американ ғалымы, саяси белсенді, Галактиканың мөлшерін анықтаған. «Тұрғын аймақ» теориясын ұсынған. Биографиясы мен еңбектері туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғалым және саяси белсенді (1885–1972)
American scientist and political activist (1885–1972)
Харлоу Шэпли (2 қараша 1885 – 20 қазан 1972) – американдық ғалым, Гарвард колледжі обсерваториясының директоры (1921–1952) және соңғы «Жаңа мәміле» мен «Әділ мәміле» кезеңіндегі саяси белсенді. Шэпли Кефеидтік айнымалы жұлдыздарды пайдаланып, Самағай галактикасының мөлшерін және оның ішіндегі Күннің орнын анықтады. 1953 жылы ол «сұйық су белдеуі» теориясын ұсынды, бұл қазірде тіршілікке жарамды аймақ ретінде танымал.
Harlow Shapley (November 2, 1885 – October 20, 1972) was an American scientist, head of the Harvard College Observatory (1921–1952), and political activist during the latter New Deal and Fair Deal. Shapley used Cepheid variable stars to estimate the size of the Milky Way Galaxy and the Sun's position within it. In 1953 he proposed his "liquid water belt" theory, now known as the concept of a habitable zone.
Өмірбаян
Шэпли Миссури штатының Нэшвилл қаласынан бес шақырым қашықтықтағы фермада Уиллис пен Сара (құрметті әкесі Стоуэлл) Шэпли отбасында дүниеге келді. Ол Миссури штатының Джаспер қаласындағы мектепке барған, бірақ бастауыш білімнен артық оқымаған. Үйде оқығаннан кейін, Канзас штатының Чанут қаласындағы Daily Sun газетінде қылмыстық жаңалықтарды жазған және Миссури штатының Джоплин қаласындағы Times газетінде уақытымен журналист болып жұмыс істеді.
Shapley was born on a farm five miles outside Nashville, Missouri, to Willis and Sarah (née Stowell) Shapley. He went to school in Jasper, Missouri, but not beyond elementary school. He worked as a journalist after studying at home and covering crime stories as a newspaper reporter for the Daily Sun in Chanute, Kansas, and intermittently for the Times of Joplin, Missouri.
Алғашқы жылдар
Мектепті бітіргеннен кейін Шапли Принстон университетінің магистратурасына стипендия алды, онда ол Генри Норрис Расселдің жетекшілігімен оқыды және шарықты шоғырларға дейінгі қашықтықты анықтау үшін Цефеидтік айнымалы жұлдыздардың кезеңдік жарықтылық байланысын (Генриетта Свон Ливитт ашқан) пайдаланды. Ол астрономияны Цефеидтердің спектрлік екіжұлдыз екендігінен алыстатып, олардың пульсациялық жұлдыздар екендігі тұжырымын қалыптастыруға зор үлес қосты. Ол Көше жолы Галактикасының бұрынғы есептегеннен әлдеқайда үлкен екенін, ал Күннің Галактикадағы орны ерекшеленбейтін жерде екенін анықтады. Бұл жаңалық Жердің Күн жүйесінің, Галактикамыздың және Ғайниаттың ортасында емес деген Коперник принципін қолдайды.
After graduation, Shapley received a fellowship to Princeton University for graduate work, where he studied under Henry Norris Russell and used the period luminosity relation for Cepheid variable stars (discovered by Henrietta Swan Leavitt) to determine distances to globular clusters. He was instrumental in moving astronomy away from the idea that Cepheids were spectroscopic binaries, and toward the concept that they were pulsators. He realized that the Milky Way Galaxy was far larger than previously believed, and that the Sun's place in the galaxy was in a nondescript location. This discovery supports the Copernican principle, according to which the Earth is not at the center of our Solar System, our galaxy, nor our Universe.
1920 жылғы үлкен пікірталас
Шэпли Хебер Д. Кертиспен тұмандықтар мен галактикалардың табиғаты және Ғаламның мөлшері туралы "Ұлы пікірталасқа" қатысты. Пікірталас 1920 жылдың 26 сәуірінде Вашингтон қаласындағы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының залында өтті. Шэпли спиральді тұмандықтардың (қазір галактикалар деп аталады) біздің Көкжолдың ішінде екенін айтса, Кертис олардың Көкжолымыздан тыс, оған мөлшері мен табиғаты жағынан ұқсас "арал ғаламдары" екенін мәлімдеді. Бұл мәселе және пікірталас галактикадан тыс астрономияның бастауы болды, ал егжей-тегжейлі аргументтер мен деректер, көбінесе нақтылықтан мұраты болған, 1921 жылы жарияланды. Талқылауға түскен мәселелердің ішінде Адриян ван Мааненнің спиральді тұмандықта айналысты өлшегендігі, спиральді галактикаларда байқалған жарылыстардың – новалар мен суперновалардың табиғаты мен жарықтандыруы, сондай-ақ біздің Көкжолымыздың мөлшері болды. Алайда, Шэплинің "Ұлы пікірталас" кезінде айтқан сөзі мен ұсынған аргументтері жарияланған мақаладан мүлдем өзгеше болды. Тарихшы Майкл Хоскин: "Оның шешімі – Ұлттық ғылым академиясына оқуға арналған, оның көп бөлігі даусыз болатын қарапайым баяндама жасау болды", – дейді. Шэплидің мотивациясы Гарвард колледжінің обсерваториясының келесі директоры лауазымына үміткер ретінде оны тексеруге келген Гарвард өкілдерін таң қалдыру болды. Шэплинің бастамашылық танытпауы салдарынан Кертис пікірталаста жеңіске жетті. Астрономиялық мәселелер Эдвин Хабблдың Андромеда галактикасындағы Цефеидтік айнымалы жұлдыздарды ашқаннан кейін Кертистің позициясының пайдасына шешілді. Хабблдың жариялаған зерттеулері ғалам туралы ғылыми көзқарасты түбірінен өзгертті. Бұрын біздің Көкжолымыздан басқа галактикалардың бар екеніне қарсы күшті пікір білдірген Шэпли, 1925-1932 жылдар аралығында галактикалардың таралуын зерттеуде маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Осы кезеңде Гарвард колледжінің обсерваториясымен бірлесіп 76 000 галактиканы картаға түсірді. Галактикалардың супершоғырларының бар екеніне сенген алғашқы астрономдардың бірі Шэпли кейіннен үлкен және алыс мысал тапты, ол кейін Шэпли супершоғыры деп аталды. Ол осы супершоғырға дейінгі қашықтықты 231 Мпк деп бағалады, бұл қазіргі таңда қабылданған мәннен 15% ғана ауытқады.
Shapley participated in the "Great Debate" with Heber D. Curtis on the nature of nebulae and galaxies and the size of the Universe. The debate took place on April 26, 1920, in the hall of the United States National Academy of Sciences in Washington DC. Shapley took the side that spiral nebulae (what are now called galaxies) are inside our Milky Way, while Curtis took the side that the spiral nebulae are "island universes" far outside our own Milky Way and comparable in size and nature to our own Milky Way. This issue and debate are the start of extragalactic astronomy, while the detailed arguments and data, often with ambiguities, appeared together in 1921. Characteristic issues were whether Adriaan van Maanen had measured rotation in a spiral nebula, the nature and luminosity of the exploding novae and supernovae seen in spiral galaxies, and the size of our own Milky Way. However, Shapley's actual talk and argument given during the Great Debate were completely different from the published paper. Historian Michael Hoskin says "His decision was to treat the National Academy of Sciences to an address so elementary that much of it was necessarily uncontroversial", with Shapley's motivation being only to impress a delegation from Harvard who were interviewing him for a possible offer as the next Director of Harvard College Observatory. With the default by Shapley, Curtis won the debate. The astronomical issues were soon resolved in favor of Curtis' position when Edwin Hubble discovered Cepheid variable stars in the Andromeda Galaxy. Hubble's findings went on to fundamentally reshape the scientific view of the universe. Despite having earlier argued strongly against the idea of galaxies other than our Milky Way, Shapley went on to make significant progress in the research of the distribution of galaxies, working between 1925 and 1932. In this time period, with the Harvard College Observatory, he worked to map 76,000 galaxies. One of the first astronomers to believe in the existence of galaxy superclusters, Shapley later discovered a large and distant example, which was later named the Shapley Supercluster. He estimated the distance to this supercluster at 231 Mpc, which is within 15% of the currently accepted value.
Гарвард колледжінің обсерваториясы
1921 жылдан 1952 жылға дейін ХКО директоры болып қызмет етті. Осы кезеңде ол Сесилия Пэйнды жұмысқа алды, ол 1925 жылы Гарвард колледжі обсерваториясында жасаған жұмысы үшін Рэдклифф колледжінде астрономия саласында докторлық диссертациясын қорғаған алғашқы адам болды. 1941 жылдан бастап ол Циклдерді зерттеу қорының тұрақты комитетінің құрамына кірді. Сонымен қатар, ол 1935 жылдан 1971 жылға дейін Science Service қорының басқару кеңесінде қызмет етті, ол қазір Science & the Public Society деп аталады.
He served as director of the HCO from 1921 to 1952. During this time, he hired Cecilia Payne, who, in 1925, became the first person to earn a doctorate at Radcliffe College in the field of astronomy, for work done at Harvard College Observatory. From 1941 he was on the original standing committee of the Foundation for the Study of Cycles. He also served on the board of trustees of Science Service, now known as Society for Science & the Public, from 1935 to 1971.
Белсенділік
1940 жылдары Шэпли үкіметтік қаржыландырылатын ғылыми бірлестіктерді, соның ішінде Ұлттық ғылым қорын құруға көмектесті. Ол британдық биохимик Джозеф Нидхаммен бірге ЮНЕСКО-ға (Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы) "С" әрпін қосуға бірдей үлес қосты. Бірнеше аптадан кейін, 1947 жылдың басында, Шэпли Америка ғылымды дамыту қауымдастығының (АААС) президенті болды. Сол кезде АААС-тың таңдауы HCUA-ны сынға алу және ғалымдарды қолдау ретінде көрінді. Ол атап көрсеткен басқа да жаһандық қауіп-қатерлер: жыныстық құмарлықты басатын дәрілер; жалықтыру; жаппай қырып-жоятын қару-жарақпен дүниежүзілік соғыс; оба індеті. 1949 жылдың наурыз айында Шэпли Нью-Йорктегі Уолдорф Асторияда Әлемдік бейбітшілік үшін мәдени және ғылыми конференцияға төрағалық етті. Оған Ұлттық өнер, ғылым және кәсіптер кеңесі демеушілік етті. Арх консерватор Уильям Ф. Бакли, 1951 жылы "Йельдегі Құдай және адам: "Академиялық бостандықтың" адал сенімдері" атты кітап жазды, онда Маккартизмнің алдында ол Йельдегі либерализмге және академиялық ортаға жалпы шабуыл жасады. Кітапта Бакли Шаплидің қатысуын айта келіп, бұл оқиғаның "коммунистер шабысқан" және "орыстар бақылаған" екенін мәлімдеді. Осының нәтижесінде, адамзат тарихында алғаш рет Жер Федерациясының Конституциясын әзірлеу және қабылдау үшін Дүниежүзілік Конституциялық Ассамблея шақырылды.
In the 1940s, Shapley helped found government funded scientific associations, including the National Science Foundation. He shares credit with British biochemist Joseph Needham for the addition of the "S" in UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization). A few weeks later, in early 1947, Shapley became president of the American Association for the Advancement of Science (AAAS). At the time, the AAAS's choice appeared to be a "rebuke" of HCUA and a positive championing of scientists. Other global threats he listed were: drugs that suppressed the desire for sex; boredom; world war with weapons of mass destruction; a plague epidemic. In March 1949, Shapley chaired the Cultural and Scientific Conference for World Peace at the Waldorf Astoria in New York. It was sponsored by the National Council of Arts, Sciences and Professions. Arch conservative William F. Buckley, Jr., authored a 1951 book, God and Man at Yale: The Superstitions of "Academic Freedom," wherein, in the eve of McCarthyism, he attacked liberalism at Yale and academia in general. In the book, Buckley cited Shapley's participation and averred that event was "Communist inspired" and "Russian dominated." As a result, for the first time in human history, a World Constituent Assembly convened to draft and adopt the Constitution for the Federation of Earth.