Кіріспе

Қазіргі грек саяси қозғалысы, грек саяси қозғалысы.

Енозис (Ένωσις, "одақ") – Грекиядан тыс жерлерде тұратын түрлі грек қауымдастықтарының, олар қоныстанған аймақтарды Грек мемлекетіне қосу жөніндегі қозғалысы. Бұл идея 1830 жылы қазіргі Грекия құрылғаннан кейін грек саясатына басымдық білдірген грек мемлекетінің экспансионистік тұжырымы – Мегали идеясымен байланысты. Мегали идеясы 1820 жылдары Грек тәуелсіздік соғысына қатысқан, бірақ сәтсіз аяқталған және осылайша шетелдік үстемдікте қалған барлық этникалық грек жерлерін аннексиялауды көздеді. Енозистің кеңінен танымал мысалы – Кипр гректерінің Кипрді Грекиямен біріктіруге бағытталған қозғалысы. Британдық Кипрдегі енозис идеясы, әсіресе аралдың грек-кипрлік көпшілігі арасында, Кипрдің өзін-өзі анықтау күресімен байланысты болды. Дегенмен, көптеген түрік кипрліктері грек кипрліктері мен түрік кипрліктері арасында аралды бөлуді (таксим) қолдамай, енозиске қарсы болды. 1960 жылы Кипр Республикасы құрылды, нәтижесінде енозис немесе таксим орын алмады. Осыған байланысты Кипрде түрлі этникалық топтар арасында зорлық-зомбылық оқиғалары болды, ал енозиске деген ұмтылыс 1974 жылғы Кипр төңкерісіне әкеп соқты, оның мақсаты осыны іске асыру болды. Алайда, бұл Түркияны Кипрге басып кіруге итермеледі, нәтижесінде арал бөлінді және қазіргі Кипр дауы осылай туды.

Тарих

Грекия Корольдігінің шекарасы бастапқыда 1832 жылғы Лондон конференциясында Грекияның Тәуелсіздік соғысынан кейін белгіленді. Веллингтон герцогы жаңа мемлекеттің Пелопоннеспен шектелуін қалады, себебі Ұлыбритания Осман империясының аумақтық тұтастығын мүмкіндігінше сақтауға мүдделі болды. Бастапқы грек мемлекеті Пелопоннес, Аттика және Киклад аралдарының шағын бөлігін қамтыды. Оның халқы 1 миллионнан аз болды, ал этникалық гректердің үш есе көп саны Осман империясының аумағында, негізінен сол жерде тұрды. Олардың көпшілігі Корольдыққа қосылуға ұмтылды, ал олардың арасында Грекиямен бірігуді (энос) талап ететін қозғалыстар көбінесе халықтың қолдауын алды. Осман империясының әлсіреуімен Грекия бірқатар аумақтық жемістерге қол жеткізіп, кеңейді. Иония аралдары 1815 жылғы Париж шартының нәтижесінде британдық қорғауға алынған, бірақ 1830 жылдан кейін грек тәуелсіздігі орнағаннан кейін арал тұрғындары шетелдік отаршылдық үкімге наразылық білдіріп, бірігуді (энос) талап ете бастады. Ұлыбритания 1864 жылы аралдарды Грекияға берді. Тессалия Грекия Корольдігі құрылғаннан кейін Осман империясының бақылауында қалды. 1821 жылы Грекияның Тәуелсіздік соғысында аймақтың бір бөлігі бастапқы көтерілістерге қатысқан болса да, олар тез басылды. 1877–78 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде Грекия, соғыстан кейін Осман империясына қатысты аумақтық талаптары қарастырылатынына үлкен державалардың кепілдігінен кейін бейтарап қалды. 1881 жылы Грекия мен Осман империясы Константинополь конвенциясына қол қойды, ол Грекияның көп бөлігін қамтитын жаңа грек-түрік шекарасын құрды. Крит 1866–69 жылдардағы крит көтерілісі кезінде Осман билігіне қарсы көтерілді және "Крит, Бірігу, Бостандық немесе Өлім" ұранын қолданды. Крит мемлекеті үлкен державалардың араласуынан кейін құрылды, ал криттің Грекиямен бірігуі 1908 жылы де-факто және 1913 жылы Бухарест шарты бойынша де-юре жүзеге асты. Грекияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Осман империясына қарсы Македонияда гректердің сәтсіз көтерілісі болды. 1854 жылы Македонияны Грекиямен біріктіруді мақсат еткен тағы бір сәтсіз бүлік болды. 1878 жылғы орыс-түрік соғысынан кейін Сан-Стефано шарты Македонияның көп бөлігін Болгарияға берді. Бұл 1878 жылғы грек-македониялық көтерілісіне және Берлин шартында (1878) шешімнің кері қайтарылуына әкелді, территория Осман империясының қолында қалды. Содан кейін аймақта гректер мен болгарлар арасындағы ұзаққа созылған македониялық күрес болды, нәтижесіндегі партизандық соғыс 1908 жылдың шілдесінде Жас түрктер революциясына дейін аяқталмады. Македониядағы болгар және грек бәсекелестігі 1912–13 жылдардағы Балқан соғыстарының бөлігіне айналды, 1913 жылғы Бухарест шарты Грекияға Македонияның үлкен бөлігін, соның ішінде Салоникині берді. Лондон шарты (1913) Грекияға Оңтүстік Эпирді берді, Эпир аймағы 1854 жылғы Эпир көтерілісі мен 1878 жылғы Эпир көтерілісі кезінде Осман билігіне қарсы көтерілді. 1821 жылы Батыс Фракияның бірнеше бөлігі Осман билігіне қарсы көтеріліп, Грекияның Тәуелсіздік соғысына қатысты. Балқан соғыстары кезінде Батыс Фракияны болгар әскерлері басып алды, ал 1913 жылы Бухарест шартының шарттары бойынша Болгария Батыс Фракияны алды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Фракия 1919 жылғы Нойилль шартына сәйкес Болгариядан алынып тасталды және 1920 жылы Сан-Ремо конференциясында Грекияға берілмей тұрып, уақытша одақтастармен басқарылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Грекия 1919 жылы жеңіске жеткен одақтастардың, әсіресе британ премьер-министрі Дэвид Ллойд Джорджтың шақыруымен Смирнаны және Батыс Анатолияның айналасындағы аудандарды басып алуды бастады. 1920 жылы Севр шарты Грекияға Шығыс Фракияның көп бөлігін және Смирна мен оның ішкі аймағын басқару мандатын берді. Смирна 1922 жылы протекторат деп жарияланды, бірақ жаңа Түрік Республикасы 1919–1922 жылдардағы грек-түрік соғысында жеңіске жеткеннен кейін бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Соғыста әлі қашып кетпеген анатолиялық христиандардың көпшілігі 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу кезінде Грекияға көшіп кетуге мәжбүр болды. Додеканес аралдарының көпшілігі 1828 жылғы Лондон хаттамасында жаңа грек мемлекетінің бөлігі болуға жоспарланған, бірақ 1830 жылғы Лондон хаттамасында грек тәуелсіздігі танылған кезде аралдар жаңа Грекия Корольдігінің сыртында қалдырылды. 1912 жылы Италия оларды басып алды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін ұстады, сол кезде олар британ әскери протекторатына айналды. Аралдар 1947 жылғы Италиямен бейбіт келісім шарты бойынша Италиядан наразылығына қарамастан, Грекиямен біріктірілді. 1914 жылы Солтүстік Эпирде этникалық гректер тарапынан Солтүстік Эпирдің Автономдық Республикасы жарияланды, аймақ Балқан соғыстарынан кейін Албанияның құрамына енді. Грекия 1914 және 1916 жылдар аралығында аймақты ұстады және 1916 жылдың наурыз айында оны қосып алуға сәтсіз тырысты, бірақ 1917 жылы грек әскерлері Италия тарапынан Албанияның көп бөлігін басып алды. 1919 жылғы Париж бейбіт конференциясы аймақты Грекияға берді, бірақ грек-түрік соғысында Грекияның жеңілісі аймақты Албанияның бақылауына қайтаруға әкелді. Италияның 1940 жылы Албания аумағынан Грекияға шабуылы және гректердің сәтті қарсы шабуылы грек армиясына алты айға жуық Солтүстік Эпирді ұстауға мүмкіндік берді, бірақ 1941 жылы Германия Грекияға басып кірді. Грекия мен Албания арасындағы шиеленіс Суық соғыс кезінде жоғары болды, бірақ 1980 жылдары Грекия Солтүстік Эпирге қатысты аумақтық талаптарынан бас тартып, екі ел арасындағы соғыс жағдайын жоюмен қатар, қарым-қатынас жақсара бастады.

Құрылуы

1828 жылы Грекияның бірінші президенті Иоаннис Каподистриас Кипрдің Грекиямен бірігуін ұсынды, содан кейін көптеген ұсақ көтерілістер болды. Кипр сол кезде Осман империясының құрамында болды. 1878 жылғы Берлин конгресінде Кипрдің басқару құқығы Ұлыбританияға берілді, ал Гарнет Вулсли бірінші жоғары комиссар болып шілдеде келген кезде Китион архиепископы Ұлыбританиядан Кипрдің басқару құқығын Грекияға беруді сұрады. 1914 жылы Ұлыбритания Кипрді аннексиялады. Бірінші Балқан соғысы барысында болған Бизани шайқасында Лимассол-Пафос округінің депутаты Христодулос Созостың қазасы Еносис қозғалысына терең із қалдырды және 1931 жылғы Кипр көтерілісіне дейінгі маңызды оқиғалардың бірі болды. Грек мектептері мен соттары қызметін тоқтатты, ал Никосиядағы сот Созостың құрметіне ту көтеріп, Британия бейтараптық саясатын ұстанғанын ескере отырып, заңды бұзды. Мнемосина Кипрдің ондаған ауылында, сондай-ақ Афина, Египет және Суданның кипрлік қауымдастықтарында өткізілді. Грек-кипрлік газеттер Созосты Павлос Меласпен салыстырып, ұлтшылдық рухтағы мақалалар жариялады. Созостың суреті Грекия Парламентіне ілінді. 1915 жылы Ұлыбритания Грекияның Бірінші дүниежүзілік соғыста одақтастарға қосылуы шартымен аралды Грекияға беруді ұсынды, бірақ ұсыныс қабылданбады. Түркия 1923 жылы Лозанна шарты бойынша Кипрге қатысты барлық талаптарынан бас тартты, ал арал 1925 жылы Ұлыбританияның тәждік колониясына айналды. 1929 жылы грек-кипрлік делегация Лондонға энозис талабымен жіберілді, бірақ теріс жауап алды. 1931 жылы британдықтарға қарсы болған көтерілістен кейін Британ достастығы шеңберінде өзін-өзі басқаруға деген ниет пайда болды, бірақ энозис қозғалысы басымдық алды. Энозис қозғалысы грек-кипрліктер арасындағы ұлттық сананың артуының (1882 мен 1960 жылдар аралығында шамамен 80%) және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Британ империясының барлық аймақтарында отаршылдыққа қарсы қозғалыстың күшеюінің нәтижесі болды. Шындығында, Кипрдегі отаршылдыққа қарсы қозғалыс Кипрдің грек халқының санасында Кипрліктердің Осман империясынан және кейіннен британдық үстемдіктен азат болуының жалғыз табиғи нәтижесі болған энозис қозғалысымен теңестірілді. Ұлыбританияның британдық билігі сақталып тұрған жергілікті автономияға қатысты ұсыныстары бірауыздан қабылданбады.

1940-шы және 1950-ші жылдар

1950 жылдары Кипрдің грек православие шіркеуінің білім беру жүйесіне ықпалы грек ұлтшылдығы мен энозис идеясының грек кипрлік мектептерде таралуына әкелді. Мектеп оқулықтарында түріктер гректердің жауы ретінде бейнеленді, ал оқушылар грек туына адалдық серт берді. Британдық билік студенттер арасындағы қарым-қатынасты нығайту мақсатында журнал жариялауға және грек ұлтшылдығына ұмтылғандығы үшін Кипр скауттар қауымдастығын тоқтатуға тырысты. 1949 жылдың желтоқсан айында Кипр православие шіркеуі британдық отарлық үкіметтен кипрліктердің өзін-өзі анықтау құқығы негізінде энозис мәселесін референдумға салуды сұрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар Грекияның одақтасы болған және жақында грек азаматтық соғысы кезінде грек үкіметін қолдаған болатын, бірақ британдық отарлық үкімет бас тартты. 1950 жылы Афины архиепископы Спиридон Грекияда кипрлік энозисқа шақырды. Шіркеу энозистің белсенді жақтаушысы болды және 1950 жылдың 15 және 22 қаңтарында өткен плебисцитті, Кипр энозисі туралы референдумды ұйымдастырды; дауыс беруге тек грек кипрліктер ғана қатыса алды. 18 жастан асқандар энозисті қолдайтынын немесе қарсы екенін көрсету үшін шіркеулерге ашық кітаптар қойылды. Энозис үшін дауыс бергендердің үлесі 95,7% құрады. Кейіннен жергілікті грек православие шіркеуінің қауым мүшелеріне энозис үшін дауыс бермеу шіркеуден шығарылуға алып келеді деген айыптар туды. Референдумнан кейін грек кипрлік делегация Грекияға, Ұлыбританияға және Біріккен Ұлттар Ұйымына өз ұстанымын жеткізу үшін барды, ал түрік кипрліктері мен Түркиядағы студенттік және жастар ұйымдары плебисцитке қарсылық білдірді. Ақырында, Ұлыбритания да, БҰҰ да энозисті қолдауға көндірілмеді. 1951 жылы Ұлыбритания үкіметінің Кіші аумақтарды зерттеу комиссиясы Ұлыбритания империясының кішігірім аумақтарының болашағы туралы, соның ішінде Кипр туралы есеп дайындады. Комиссия Кипрдың Ұлыбританиядан тәуелсіздік алмайтыны туралы қорытынды жасады. Бұл көзқарас 1954 жылы Ұлыбританияның Суэц каналындағы базасын жабуымен және оның Таяу Шығыстағы бас кеңсесін Кипрге көшіруімен нығайтылды. 1955 жылы қарсылық ұйымы EOKA Грекиямен энозис мақсатында британдық үкіметке қарсы науқан бастады. Бұл науқан 1959 жылға дейін жалғасты, осы кезде көптеген адамдар энозис түрік кипрліктерінің күшті азшылығы мен олардың өркендеп келе жатқан талаптарының салдарынан саяси жағынан мүмкін емес деп мәлімдеді. Оның орнына, 1960 жылы екі қауымдастық арасында билікті бөлісуді көздейтін тәуелсіз мемлекет құруға келісім жасалды, нәтижесінде нәзік Кипр Республикасы құрылды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін

Алайда Грециямен одақтасу идеясы бірден тасталған жоқ. 1968 жылғы президенттік сайлау науқаны барысында Кипр президенті Макариос III энозис "қалаулы" екенін, бірақ тәуелсіздік "мүмкін" екенін айтты. 1970 жылдардың басында энозис идеясы көптеген грек кипрліктері үшін әлі де тартымды болды, ал грек кипрлік студенттері Макариостың тәуелсіз біртұтас мемлекетті қолдауын сынады. 1971 жылы энозис жақтастарының жарымәскери ұйымы EOKA B құрылды, ал Макариос энозисқа қол жеткізу үшін күш қолдануға қарсы екенін жариялады. EOKA B Макариос үкіметіне қарсы шабуылдар сериясын бастады, ал 1974 жылы Кипр Ұлттық гвардиясы Макариосқа қарсы әскери төңкеріс ұйымдастырды, оған 1967-1974 жылдардағы грек әскери хунтасының бақылауындағы грек үкіметі қолдау көрсетті. Кипр түркілерінің жетекшісі Рауф Денкташ энозис болдырмау үшін Ұлыбритания мен Түркияның әскери араласуын қажет етті. Түркия бір жақты әрекет етіп, Кипрге басып кірді. Осыдан бері Түркия Солтүстік Кипрді оккупациялап отыр.

Солтүстік Эпир

1913-1921 жылдар аралығындағы Солтүстік Эпир тарихы, жергілікті грек халқының Грекия Корольдігімен бірігуге деген ниетімен, сондай-ақ грек саясатының осы аймақты аннексиялауға ұмтылысымен ерекшеленді, ол нәтижесінде Албания Княздығына берілді. Бірінші Балқан соғысы кезінде грек немесе албан тілінде сөйлейтін, православие дінін ұстанатын маңызды азшылыққа ие болған Солтүстік Эпир, Оңтүстік Эпирмен бірге грек армиясының бақылауында болды, ол бұрын Осман әскерлерін жеңген болатын. Грекия осы аумақтарды аннексиялауды қалады. Бірақ Италия мен Австрия-Мажарстан оған қарсы шықты, ал 1913 жылғы Флоренция шарты Солтүстік Эпирді Албанияның жаңадан құрылған Княздығына берді, оның көпшілігі мұсылмандардан тұрды. Осылайша грек әскері аймақтан шықты, бірақ Эпирдің христиандары халықаралық жағдайды мойындамай, грек мемлекетінің құпия қолдауымен Аргирокастрода (албанша: Gjirokastër) орналасқан тәуелсіз үкімет құруға бекінді. Албанияның саяси тұрақсыздығын ескере отырып, Солтүстік Эпирдің тәуелсіздігі 1914 жылғы 17 мамырда Корфу хаттамасына қол қою арқылы Ұлы державалар тарапынан расталды. Келісім Эпироттардың ерекше мәртебесін және өзін-өзі анықтау құқығын, Албанияның заңдық билігі шегінде мойындады. Алайда келісім іске аспады, себебі тамыз айында Албания үкіметі құлап, ақпан айында ел басшысы болып тағайындалған Вид принці Вильгельм қыркүйекте Германияға қайтып келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1914 жылдың қазан айында Грекия Корольдігі аймақты қайта басып алды. Бірақ Ұлы соғыста Орталық державалардың грек мәселелеріне қатысты беймарлық позициясы Франция мен Италияның 1916 жылдың қыркүйегінде Эпирді бірлесіп оккупациялауына әкелді. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Титтони мен Венизелос арасындағы келісім аймақтың Грекияға қосылуын көздеді. Ақырында Грекияның Мұстафа Кемалдың Түркиясымен әскери қақтығысы Албанияның мүддесіне орай келді, ол 9 қарашада 1920 жылы аймақты толығымен аннексиялады.

Смирна

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін (1914–1918), одақтас державалардың (Антанта державаларының) назары Осман империясының аумағын бөлуге аударылды. 1915 жылғы Лондон келісімінің аясында Италия Үштік одақтан (Германия және Австрия-Мажарстанмен) шығып, Франция, Ұлыбритания және Ресейге Үштік Антантаға қосылды. Италияға Додеканез аралдары және Осман империясының бөлінуі жағдайында Анатолиядағы Анталия және оған жақын жатқан провинциялар, ықтимал Смирна уәделенді. Бірақ 1915 жылдың соңында, соғысқа қатысуға ынталандыру ретінде, Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Эдвард Грей сол кездегі Грекия премьер-министрі Элефтериос Венизелоспен жеке кездесуде Грекияға Анатолия жағалауының үлкен бөлігін, соның ішінде Смирнаны да уәде етті. 1918 жылдың 30 қазанында Антанта державалары мен Осман империясы арасында Мудрос келісімшартына қол қойылып, Бірінші дүниежүзілік соғыстың Осман майданындағы соғыс аяқталды. Ұлыбритания, Грекия, Италия, Франция және АҚШ Осман империясының аумағын бөлу туралы келісімнің шарттарын талқылай бастады, нәтижесінде Севр келісімі жасалды. Бұл келіссөздер 1919 жылдың ақпанында басталды, және әр елдің Смирнаға қатысты келіссөздерде өзгеше пікірлері болды. Аймақта үлкен инвестициялары бар француздық тарап, Смирна аймағын қамтитын түрік мемлекетінің аумақтық тұтастығын қолдады. Британдықтар бұл мәселеде Соғыс және Үндістан кеңсесімен келіспей қалды, олар аумақтық тұтастық идеясын қолдады, ал премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж және Лорд Керзон басқаратын Сыртқы істер кеңсесі бұл ұсынысқа қарсы болды және Смирнаның жеке басқаруда болуын қалады. Италиялық тарап Смирнаның олардың заңды иелігінде екенін жариялады, сондықтан гректердің аймаққа бақылауы талқыланған кезде дипломаттар ешқандай пікір білдірмеді. Грекия үкіметі, Венизелос қолдаған Мегали идеясын (грек халқы көпшілік құраған немесе Грекиямен тарихи немесе діни байланыстары бар аймақтарды грек мемлекетінің бақылауына алу) және Ллойд Джорджтың қолдауымен, Смирнаға өздерінің талаптарын насихаттау үшін үлкен үгіт-насихат жұмыстарын бастады, соның ішінде сыртқы істер министрі басқаратын миссия құрды. Келіссөздерде, француз және итальяндық қарсылықтарға қарамастан, 1919 жылдың ақпан айының ортасында Ллойд Джордж талқылауды грек әкімшілігінің қалай жұмыс істейтініне, ал грек әкімшілігінің болатынына ауыстырды. Ең қызықтысы, православие епископы Хризостом түрік азаматтарының тобымен өлтірілді. Бірнеше күннен кейін өрт грек және армян аудандарын қиратты, ал түрік және еврей аудандары зардап көрмеді. Өртке барлық этникалық топтар кінәлі деп айыпталды, ал нақты кінәліні анықтау қиын болып тұр. Келісімнің IV бабында келісілгендей, "Мемлекет үшін жаңа конституциялық жарғы" жасалды және 1817 жылдың 26 тамызында "Мейтленд конституциясы" ратификацияланып, ресми түрде бекітілді, ол жеті аралдың федерациясын құрды, генерал-лейтенант сэр Томас Мейтленд оның алғашқы "Иония аралдарының жоғарғы комиссары" болды. Бірнеше жылдан кейін грек ұлтшыл топтары құрыла бастады. Олардың алғашқы жылдары күш-жігері Осман империясына қарсы төңкеріс кезінде грек революционерлерін қолдауға бағытталған болса да, тәуелсіздік алғаннан кейін Грекиямен эносқа назар аударды. 1848 жылы құрылған Радикалдар партиясы (грек тілінде: Κόμμα των Ριζοσπαστών) энос жақтасы саяси партия болды. 1848 жылдың қыркүйегінде Кефалониядағы Аргостоли мен Ликшуридегі британдық гарнизонмен шайқастар болды, бұл протекторат заңдарын орындаудағы белгілі бір деңгейдегі жеңілдеуге және баспасөз бостандығына да әкелді. Арал тұрғындары энозиске деген сұраныстарын жасырмады, ал аралдардағы газеттер британдықтардың протектораттағы саясатын сынға алған мақалаларды жиі жариялады. 1849 жылдың 15 тамызында тағы бір көтеріліс болды, оны Генри Джордж Уорд тоқтатты, ол уақытша әскери жағдайды енгізді. 1850 жылдың 26 қарашасында Радикалдық депутат Джон Деторатос Типальдос Иония парламентіне Иония аралдарын Грекиямен энозға қосу туралы резолюцияны ұсынды, оған Герасимос Ливадас, Надалис Домененис, Джордж Типальдос, Франгискос Домененис, Илиас Зервос Яковатос, Иосиф Момефератос, Телемах Паизис, Иоаннис Типальдос, Аггелос Сигурос Дессиллас, Христодолус Тофанис қол қойды. 1862 жылы партия екі фракцияға бөлінді, "Біріккен радикалдық партия" және "Нағыз радикалдық партия". Британдық билік кезінде Уильям Эварт Гладстон аралдарға барып, олардың Грекиямен қайта қосылуын ұсынды, бұл британ үкіметінің ашуын туғызды. 1864 жылдың 29 наурызында Ұлыбритания, Грекия, Франция және Ресей өкілдері Лондон келісіміне қол қойды, Грекияға бақылау құқығын беруге уәде берді, бұл Грекияның жаңадан тағайындалған корольі Георг I билігін нығайтуға бағытталған шара болды. Осылайша, 28 мамыр күні, Жоғарғы комиссардың жарғысымен, Иония аралдары Грекиямен біріктірілді.