Кіріспе

1958 жылы Westland компаниясының әскери тікұшақтарының отбасысы – Westland Wessex тікұшағы. Бұл британдық турбиналық қозғалтқышта жұмыс істейтін Sikorsky H-34 (АҚШ-та Choctaw деп белгілі) тікұшағының жетілдірілген нұсқасы. Ол Westland Aircraft (кейін Westland Helicopters) компаниясы лицензия бойынша әзірленіп, өндірілді. Sikorsky H-34-тен ерекшеленетін басты өзгеріс – поршенді қозғалтқышты турбошақты қозғалтқышпен алмастыру болды. Алғашқы үлгілер бір Napier Gazelle қозғалтқышымен жабдықталса, кейінгілерінде de Havilland Gnome қозғалтқыштарының жұбы қолданылды. Wessex тікұшағы бастапқыда Корольдік теңіз күштері (Royal Navy) үшін, содан кейін Корольдік әуе күштері (Royal Air Force) үшін жасалды. Сондай-ақ, шектеулі мөлшерде азаматтық және экспорттық сатылымдар да жүзеге асырылды. Wessex суастына қарсы күрес және көмекші тікұшақ ретінде пайдаланылды, бірақ ең көп танылғаны – іздеу-құтқару (SAR) тікұшағы ретіндегі қызметі. Ол 1961 жылы қолданысқа енгізіліп, Ұлыбританияда қызметтен шығарылғанға дейін 40 жылдан астам уақыт бойы пайдаланылды.

Өмірбаян

1956 жылы американдық S 58 тікұшағы үлгі ретінде пайдалану үшін Уэстленд компаниясына жіберілді. Алғашқыда Wright Cyclone қозғалтқышымен құрастырылып, британдық қарулы күштерге көрсетілді, нәтижесінде Корольдік теңіз флоты үшін алдын ала тапсырыс жасалды. Британдық өндіріс үшін тікұшақ бір Napier Gazelle турбошақты қозғалтқышымен қайта жабдықталды және алғаш рет 1957 жылғы 17 мамырда осы конфигурацияда ұшты. Жеңілдеу (600 фунтқа) Gazelle қозғалтқышы салмақты қайта бөлуді талап етті. Wessex XL727 сериялы тікұшағы, Wessex HAS.1 деп белгіленді, 1958 жылғы 20 маусымда алғаш рет ұшты. Қызметте Wessex, ескі Westland Whirlwind тікұшағына қарағанда айтарлықтай жақсару көрсетті. Уэстленд компаниясының заманауи газ турбиналық қондырғысын орнату туралы шешімі Wessex-ке артық жүк көтеруге мүмкіндік берді, шу деңгейін төмендетті және дірілді азайтты, соңғысы ұшу кезінде жаралыларға көмек көрсету кезінде өте пайдалы болды. Gazelle қозғалтқышы жылдам іске қосылуға және тиісінше жылдам жауап беруге мүмкіндік берді. Wessex HU.5 тікұшағы жұптасқан de Havilland Gnome қозғалтқыштарымен жабдықталған, бұл бастапқы HAS.1 моделінің қуатын шамамен екі есеге арттырып, оның ұшу қашықтығын едәуір ұзартты. Бұл оған түрлі жағдайларда жұмыс істеуге мүмкіндік берді; 1970 жылдары HU.5 SAR миссияларында да қолданыла бастады. Wessex сонымен қатар RAF үшін көп мақсатты тікұшақ ретінде қолданылды, әскер тасымалы, жедел жәрдем және жердегі қолдау міндеттерін орындады. Wessex – RAF-тің құралдармен ұшуға және демек түнгі операцияларға мүмкіндік берген алғашқы тікұшағы болды. Теңіз күштерінің Wessex паркінен айырмашылығы, ол көбінесе ертедегі бір қозғалтқышты модельдерден тұрды, RAF өз тікұшақтарының барлығы екі қозғалтқышты болуын талап етті; бұл RAF-тің бұрынғы FAA Wessex тікұшақтарын қабылдаудан бас тарту шешімінің маңызды факторы болды, өйткені Теңіз күштері жаңа Sea King тікұшағына көшті.

Шолу

Wessex алғаш рет Корольдік теңіз күштерінде қолданылды, ол 1961 жылы Wessex HAS.1 үлгісін операциялық қызметке енгізді. Wessex-тің бастапқы орындалуына қанағаттанған, бірақ оның авиациялық құралдарын және жабдықтарын жақсартуды көздеген Теңіз күштері, 1967 жылы қолданысқа берілген жақсартылған HAS.3 үлгісін әзірлеуге ынталандырды. Операциялық тұрғыдан алғанда, жаңа үлгілер негізгі суастына қарсы күрес және командалық тасымалдау міндеттерін орындауға тағайындалды, ал ескі және мүмкіндігі шектеулі үлгілер әдетте іздеу-құтқару (SAR) жұмыстары үшін құрлықтағы базаларға жіберілді. SAR міндеттерін орындайтын Wessex тікұшақтары шетелде де орналасты, мысалы Кипрде. Wessex көбінесе ұрыс даласында көмекші тасымалдау құралы ретінде қолданылды; жабдықтар мен материалдарды жеткізумен қатар, Wessex шағын әскер топтарын да тасымалдай алатын. Операциялық тұрғыдан алғанда, Wessex Ұлттық әуе күштерінің Bristol Belvedere тікұшақтарына қарағанда аз жүк көтеретін, бірақ одан берік және аз күтімді қажет ететін. Сондықтан, 1960 жылдардың соңында Belvedere қызметтен шығарылғанда, Wessex эскадрильялары британдық армиясын қолдау үшін бұрынғы міндеттерін атқаруға жиі тағайындалды. Ірі масштабты тікұшақ шабуылдары кезінде, бұл үлгі Ұлттық әуе күштерінің Hawker Siddeley Harrier ұшақтарымен бірге эскортталатын. Westland Sea King HC.4 үлгісі 1970 жылдардың соңынан бастап Wessex-тің орнын алмастыра бастады, бірақ әскер тасымалдау миссиялары 1990 жылдардың соңына дейін жалғасты. Wessex-тің қызмет тарихында Гонконг пен Солтүстік Ирландияда ішкі қауіпсіздікті сақтау операцияларын қолдау, тасымалдау және бақылау міндеттерін орындау үшін ұзақ мерзімді орналасулар болды. Солтүстік Ирландияда тікұшақтарды жабдықтау миссиялары үшін пайдалану, осал көлік колонналарына тиімді балама болып шықты; осы аймақтағы операциялар түрлі қорғаныс жабдықтарын және жеке тасымалданатын әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелерінен (MANPADS) қорғану шараларын қолдануға әкелді. Wessex тікұшақтары Корольдік әуе күштерінің Корольдік рейсі арқылы VIP-келіп-кетушілерді, соның ішінде Британдық корольдік отбасының мүшелерін тасымалдау үшін де пайдаланылды. Принц Филипп пен Принц Чарльз екеуі де Wessex ұшқыштарының курсын бітірген; кейде олар VIP рейстеріне жолаушылар ретінде қатысумен қатар, ұшу экипажының мүшелері ретінде де жұмыс істеді. 1998 жылы Wessex жеке жалдаған Sikorsky S 76 тікұшағымен ауыстырылды.

Соғыс операциялары

1962 жылы Индонезия жаңа құрылған Малайя Федерациясына кірмейтін Бруней мәселесі бойынша қақтығысқа барумен қауіптендіргенде халықаралық дағдарыс туды. 1964 жылдың ақпанына қарай, көптеген RAF және RN тікұшақтары, оның ішінде Westland Wessex, Саравак және Сабахтағы базалардан Индонезияның мың шақырымдық шекарасы арқылы кірген партизандық күштермен күресіп жатқан армия және теңіз бөлімшелеріне көмек көрсету үшін жұмыс істеді. Ұшақтың салмағын азайту үшін көптеген су астына қарсы жабдықтары алынып тасталғаннан кейін, Борнеодағы науқан кезінде Wessex әдетте 16 сарбазды немесе 4000 фунт салмақтағы жүкті тікелей майданға жеткізе алатын көліктік тікұшақ ретінде қолданылды. Westland Scout тікұшағымен бірге Wessex кампанияның негізгі жұмыс аттарының біріне айналды, олардың шамамен жартысы құрлықтағы базалардан тікелей жұмыс істеді және жағалауда орналасқан RN кемелеріндегі экипаждармен үнемі алмасып тұрды. Осы операциялардың нәтижесінде Коммандос тікұшақ күштері "Жұңғарлар" деген лақап атын алды. Шамамен 55 Westland Wessex HU.5 Фолкленд соғысына қатысып, 1982 жылы Оңтүстік Атлантикада шайқасты. 1982 жылдың 21 мамырында 845 эскадрильясының Wessex HU.5 тікұшақтары Шығыс Фолкленд аралдарына британдық әскерлердің қонуын қолдады. Бұл типті тікұшақтар соғыс бойында британдық арнайы күштерін, соның ішінде Арнайы әуе қызметі (SAS) және Арнайы қайық қызметі (SBS) мүшелерін тасымалдау және жеткізу үшін кеңінен қолданылды. Фолкленд кампаниясында барлығы тоғыз Wessex (сегіз HU.5 және бір HAS.3) жойылды. 845 эскадрильясының екі HU.5 тікұшағы қарлы боран кезінде SAS мүшелерін эвакуациялауға тырысқанда Оңтүстік Джорджиядағы Фортуна мұздығында құлады, 848 эскадрильясының алты Wessex HU.5 тікұшағы контейнерлік кеме Atlantic Conveyor батып кеткен кезде жойылды, ал HMS Glamorgan кемесіндегі HAS.3 Exocet зымырасынан зақымданған кезде қирады.

Азаматтық операциялар

Вертолеттің азаматтық нұсқасы, Wessex 60, да өндіріліп, әлемдегі ең ірі айналмалы қанатты операторлардың бірі – Bristow Helicopters компаниясының ішінде бірнеше азаматтық операторларға жеткізілді. Bristow Helicopters оларды 1982 жылы қызметтен алынғанға дейін Ұлыбританияның түрлі әуежайлары мен тікұшақ алаңдарынан Солтүстік теңіздегі дамып келе жатқан мұнай өнеркәсібін қолдау үшін пайдаланды.

Австралия

1961 жылғы сәуірде Австралия Корольдік теңіз флоты (RAN) өз кемелерінен стандартты қызметтік тікұшақ ретінде Westland Wessex таңдағанын және шамамен 30 тікұшақ сатып алу ниетінде екенін жариялады. Олар су асты кемелерге қарсы патрульдеу, зардап шеккендерді эвакуациялау және флотпен байланыс қызметтерін атқару үшін қолданылатын болды. RAN 1963 жылдың қыркүйегінде 27 Wessex тікұшағының алғашқы екеуін ресми түрде қабылдады; 817 эскадрильясы бұл типті алғашқы пайдаланушы болды. Wessex және оның суға батыру сонары RAN-дегі ең тиімді су асты кемелерге қарсы платформа болып тез көрсетті. Wessex – Флоттың әуе күштері үшін маңызды операциялық өзгеріс болды, ол RAN-ге HMAS Melbourne әуе кемесін су асты кемелерге қарсы платформа ретінде қайта жабдықтауға мүмкіндік берді. Әдеттегі әуе кемесі операцияларында, Wessex тұрақты қанатты ұшақтарды ұшыру және қалпына келтіру кезінде күзетші тікұшақ ретінде қолданылатын. Су асты кемелерге қарсы патрульдеу кезінде стандартты процедура бойынша, кемені белсенді түрде тексеру үшін бір Wessex әуеде болып, екіншісі толық қаруланған және операцияларға дайын тұратын. Мұндай тәртіп 1960 жылдары HMAS Sydney әскер тасымалын Вьетнамға жеткізу кезінде қолданылды. 1980 жылға қарай Wessex су асты кемелерге қарсы операцияларда қолданылмады, оның орнына бұл қызметтерге көбірек жетілген және қабілетті Westland Sea King келді. Қалған Wessex тікұшақтары ұшақ күзетшісі, іздеу-құтқару платформасы және көмекші көлік тікұшағы ретіндегі қосалқы рөлдерін орындау үшін сақталды. Бұл тип 1989 жылы қызметтен алынды.