Кіріспе
Американдық велосипедші (1971 жылы туған)
велосипед жарысының шебері
the bicycle racer
Тайлер Гамильтон (1 наурыз 1971 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби велосипед жарысының шебері. Ол велосипед спортының бес ескерткіш жарысының бірін жеңген жалғыз американдық, ол 2003 жылы Льеж-Бастонь-Льеж жарысын ұтып алды. Гамильтон 1995 жылы АҚШ пошта қызметінің велосипед командасымен кәсіби велосипедші болды. Ол 1999, 2000 және 2001 жылдарғы «Тур де Франс» жарыстарында Ланс Армстронгтың командаласы болды, онда Армстронг жалпы есепте жеңіске жетті. Гамильтон Армстронг үшін өте маңызды ойыншы болды, өйткені ол тауға жақсы шығатын және уақытқа қарсы жарыста да шеберлік танытқан. Гамильтон 2000 және 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында өнер көрсетті. 2004 жылы ол жеке уақытқа қарсы жарыста алтын медаль жеңіп алды. Олимпиадалық жеңісінен кейінгі алғашқы допинг тестісінің нәтижесі оң болды, бірақ қосалқы үлгі мұздатылғандықтан, допинг қолданылғаны дәлелденбеді. 2004 жылғы «Вуэльта а Эспанья» жарысында допингке қарсы кезекті тестілеуден өтпегені үшін Гамильтон спорттан екі жылға шеттетілді. Гамильтон дисквалификациядан кейін қайта оралды және 2008 жылы ұлттық жарыс чемпионы атанды. 2009 жылы Гамильтон тағы да допинг тестісінен өтпей, сегіз жылға жарысқа қатысудан шеттетілді, бұл оның мансабын аяқтауға себеп болды. 2010 жылдың шілдесінде ол велосипед спортында өнімділікті арттыратын препараттарды қолданғаны үшін үлкен қазылар алдына шақырылды. 2011 жылдың мамырында Гамильтон жарыста тыйым салынған заттарды қолданғанын мойындады және алтын медалін қайтарды. 2012 жылы ол «Сырлы жарыс: Тур де Франстың жасырын әлемі – допинг, жасыру және кез келген бағада жеңу» атты кітабын жазды, онда допинг тәжірибесі мен велосипед спорты әлеміндегі өмірі туралы айтады. 2012 жылдың 10 тамызында Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) Гамильтонды 2004 жылғы алтын медалінен айырды.
Өмірбаян
Гамильтон Массачусетс штатының Марблхед қаласында өсті және Нью-Гэмпшир штатының Плимут қаласындағы Холдернесс мектебінде оқыды, онда велосипедпен айналыса бастады. 1990 жылы бітіргеннен кейін Колорадо университетіне түсті, бірақ экономика мамандығы бойынша бакалаврлік дипломдық жұмысының соңғы семестрін аяқтамады. 1991 жылдың қыркүйегінде Колорадо университетінің шаңғымен секіру командасында жаттығу кезінде (тау велосипедімен шаңғы трамплинінен секіру кезінде екі омыртқасы сынды) жарақат алғаннан кейін шаңғы спортын тастап, велосипед спортына көшті. 1995 жылы Монтгомери Белл Велосипед командасының құрамында кәсіпқой болып, кейін АҚШ Пошта қызметінің велосипед командасына өтті және 1997, 1998, 1999, 2000 және 2001 жылдарғы «Тур де Франс» жарысына қатысты. Гамильтон Ланс Армстронгты тауларда қорғады, Армстронгтың алғашқы үш «Тур де Франс» жеңімпаздарының командасында болды және тез арада танымал болды. Жеке уақыттық жарыстарда ол Армстронг үшін скаут ретінде жұмыс істеді, уақыт айырмасын салыстыру үшін барынша жылдамдықпен жүрді. Осы кезеңде ол 1999 жылғы «Danmark Rundt» және 2000 жылғы «Critérium du Dauphiné Libéré» жарыстарында 4-ші және 5-ші кезеңдерді жеңіп алды. 2001 жылы Гамильтон U.S. Postal командасынан Team CSC командасына ауысты. Менеджер Бьярне Риистің басшылығымен ол команданың көшбасшысы болды. 2002 жылғы «Джиро д’Италия» жарысында апатқа ұшырағанда иығын сындырып алды, бірақ 14-ші кезеңді жеңіп, жалпы есепте екінші орынды иеленді, бұл жарыстың жеңімпазы Паоло Саволделиден 2 минуттан кем. Сол жылы ол 2002 жылғы «Тур де Франс» жарысына қатысып, Карлос Састреге көмектесті және жалпы есепте 15-орынды иеленді. 2003 жылы Гамильтон «Лиеж-Бастонь-Лиеж» жарысын жеңген алғашқы американдық болды, жарыс соңына шамамен 4 километр қалғанда ылғалды жағдайда басқа бірнеше батыл шабарманнан оқшауланып кетті. Содан кейін ол сол жылы «Тур де Романди» жарысын жеңіп алды, «Тур де Франс» жарысына дайындалып жатқанда. 2003 жылғы «Тур де Франс» жарысында бірінші кезеңде жарыс кезінде құлап, жақсы сүйегін сындырды. Жарыстан шықпай, жарысты аяқтауға шешім қабылдады және 8-ші кезеңде Альп-д’Юз тауына көтерілгенде Армстронгты қуып жете алды, бұл барлығын таң қалдырды. Кейін ол «Тур» жарысының ең есте қаларлық сәттерінің бірін жасады, 142 шақырымдық жеке қашықтықта 16-шы кезеңді жеңіп, қарсыластарынан екі минутқа оқшауланды. Кезеңді жеңгені үшін Гамильтон «Coeur de Lion» жүлдесімен марапатталды (француз тілінде «Арыстан жүрегі», бұл жүлдеге демеушілік еткен ірімшік өндірушісінің аты), ол кезеңнің ең батыл шабарман деп танылды. 2003 жылғы «Тур де Франс» жарысын жалпы есепте 4-орында аяқтады және еліне ұлттық батыр ретінде оралды. 2004 жылы Гамильтон Team CSC командасынан шығып, Phonak Hearing Systems командасына қосылды. Ол жақсы және танымал шабарманнан команда құрып, алдағы «Тур де Франс» жарысына дайындалды, 2004 жылы «Тур де Романди» жарысын екінші рет қатарынан жеңіп алды. Сонымен қатар, ол 2004 жылғы «Dauphine Libere» жарысында 2-орынды иеленді, Монт-Венту тауындағы уақыттық жарыста Армстронгты жеңіп, оны «Тур де Франс» жарысының фаворитіне айналдырды. Алайда, 2004 жылғы «Тур де Франс» жарысында 13-ші кезеңнен кейін, негізінен 6-шы кезеңдегі апаттан туындаған арқасының ауруына байланысты жарыстан шықты. Оның бұрынғы әйелі Хейвен Гамильтон және алтын ретривері Тагбоут жарыстарда танымал болды, фотосуреттер мен сұхбаттарда пайда болды. Велосипед жарысы туралы жазатын «VeloNews» басылымы Гамильтон мен оның әйелі Хейвен 2008 жылдың көктемінде тоғыз жылдық некеден кейін достық ажырасып кеткенін хабарлады. 2009 жылдың сәуір айында берген сұхбатында Гамильтон алты жыл бойы депрессиямен емделгенін айтты. 2019 жылы Гамильтон Колорадо штатының Денвер қаласында орналасқан Black Swift Group, LLC инвестициялық кеңесшісі және ақша менеджеріне инвесторлармен қарым-қатынас жөніндегі басқарушы директор ретінде қосылды. Гамильтон Black Swift компаниясының кәсіби спортшылардың қаржылық ресурстарын басқаруға көмектесетін және оларға ұзақ мерзімді табысқа жету үшін білім беретін кәсіби спортшыларға кеңес беру бөлімін басқарады.
Олимпиадалық алтын және допингке қарсы іс-әрекет
2004 жылы Афиныде өткен жазғы Олимпиада ойындарында Гамильтон ерлер арасындағы жеке уақыт сынағында алтын медаль жеңіп алды. 2004 жылдың 20 қыркүйегінде Олимпиада ойындарында қан допингіне (өнімділікті арттыру үшін қан құю) тексергеннен кейін бұл медаль күмәнді ахуалға түсті. Афиндағы оң нәтижеден екі күн өткен соң, ХОК медальді сақтап қалды, себебі екінші сынамадан нәтиже алу мүмкін болмады. Афина зертханасы қосалқы сынаманы тоңдатып қойған, сондықтан сынақты қайталауға болмады. Ресей Олимпиада комитеті Халықаралық спорт төрелік сотына (CAS) жүгініп, Гамильтонның медалін ресейлік күміс жүлдегер Виачеслав Екимовқа беруді сұрады. Алайда, 2006 жылдың 27 маусымында сот бұл өтінішті қабылдамады. "Вуэльта-а-Испания" жарысында ол 2004 жылдың 11 қыркүйегінде 9-шы кезеңдегі уақыт сынағында жеңіске жетті, бірақ алты күннен кейін асқазан проблемаларына байланысты жарыстан шығып кетті. Кезең жеңімпазы болғандықтан, ол допингке қарсы сынақтан өтті. 2004 жылдың 13 қыркүйегінде Халықаралық велосипедшілер одағы (UCI) оған екі күн бұрын алынған екі сынамада "сыртқы қан популяциясы" табылғанын хабарлады. Гамильтонды қолдағаннан кейін, "Phonak" командасының менеджерлері қолдауын кері қайтарып алды, себебі команданың тағы бір мүшесі Сантьяго Перес 2004 жылғы "Вуэльта-а-Испания" жарысында осы қылмысқа оң нәтиже берген. Олимпиададағы оң нәтиже және "Вуэльтадағы" оң сынақ – Гамильтон гематокрит деңгейін манипуляциялағанының жалғыз белгісі емес еді. 2004 жылдың сәуірінде оның қанында гемоглобин мен ретикулоциттердің (жас қызыл қан клеткалары) арақатынасы жоғары екені анықталды, бұл ЭПО немесе қан допингін көрсетеді. Оның көрсеткіші 132,9 болды; таза спортшы 90 көрсеткішін береді. UCI көрсеткіш 133-тен асса, спортшыны дисквалификациялайды. Бұл сынама оның қан ағынында басқа біреудің қаны бар екенін де көрсетті. Алайда, ешбір дәлел жеке-жеке есірткіге қарсы сынақтың оң нәтижесін көрсетпеді (және аралас клеткалар популяциясына арналған сынақ әлі қабылданбаған), сондықтан ешқандай шара қолданылмады. 2005 жылдың 18 сәуірінде Гамильтон АҚШ-тың допингке қарсы агенттігімен санкцияланды және бірінші рет қылмыс жасағаны үшін ең жоғары жаза – екі жылға дисквалификацияланды. 2005 жылдың 18 мамырында ол Халықаралық спорт төрелік сотына шағымданып, Гамильтонға дәлелдер жинауға мүмкіндік бергеннен кейін сот оның шағымын қабылдамады. Гамильтон UCI санкциялаған сынақ жеткіліксіз расталғанын (және жалған оң нәтиже берген болуы мүмкін) және қатысқан кейбір агенттіктер оның ісін қолдайтын құжаттарды жасырғанын мәлімдеді. Ол тіпті сыртқы жасушалар болса да, олар қан құюдың нәтижесі емес, табиғи жасушалар екенін де айтты. Гамильтонға 2006 жылдың 22 қыркүйегіне дейін тыйым салынды, бұл "Вуэльта-а-Испания" жарысындағы оның "B" сынамасы оң нәтиже көрсеткен күннен екі жыл өткен соң болды. 2010 жылы Гамильтон Ланс Армстронгтың допингке қатысты тергеуінде куәлік беру үшін федералды сотқа шақырылды. Гамильтон куәлігінде өзінің велосипедшілік мансабында өнімділікті арттыратын тыйым салынған препараттарды қолданғанын мойындады. 2011 жылдың 20 мамырында ол "60 минут" телешоуының жазбасынан кейін достары мен отбасысына электрондық пошта арқылы да мойындады, онда ол Ланс Армстронгты допинг скандалына қатыстырды. Содан кейін Гамильтон 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында жеңген алтын медалін АҚШ-тың допингке қарсы агенттігіне өз еркімен тапсырды, ол ХОК-пен бірлескен тергеу жұмысын жалғастыратынын айтты. 2012 жылдың 10 тамызында ХОК Гамильтонның 2004 жылғы Олимпиадалық алтын медалін ресми түрде алып тастады және оны өздеріне қайтаруды бұйырды.
Операция Пуэрто
2006 жылдың 18 маусымында Мадридтегі El País газеті Испания азаматтық гвардиясының "Operación Puerto" допингке қатысты тергеуі барысында Хамильтонның 2002 және 2004 жылдар аралығында доктор Эуфемиано Фуэнтеске өнімділікті арттыратын эритропоэтин (EPO), өсу гормоны, қан допингі және маскирау препараттарын қолдануын жоспарлау және басқару үшін 50 000 АҚШ долларынан астам ақша төлегені анықталды. El País газеті Хамильтонның 2003 жылы Liège–Bastogne–Liège жарысын жеңіп алғандығы Фуэнтес жоспарлаған қан құюдан кейін болғанын хабарлады. El País басылымының мәліметтері Хамильтонның әйелінің де оның допингке қатысуына көмектескенін көрсетті. Фуэнтес және команда директоры Маноло Сайз 2006 жылдың мамырында "Operación Puerto" тергеуі аясында ұсталды. 2006 жылдың 26 маусымында Хамильтон өз веб-сайтында былай деді: "Менің атымды Испаниядағы 'Operación Puerto' ісімен байланыстырғанын және маған тағылған айыптауларды оқығанда қатты ренжідім. Мен доктор Фуэнтеспен емделген емеспін. Мақалада айтылғандай, мен ешқандай заңбұзушылық жасаған жоқпын. Сонымен қатар, Испания билігі осы айыптаулар бойынша маған ешқашан хабарласқан емес. Сондықтан, мен білмейтін жағдайға қатысты пікір білдіру мүмкін емес." Копенгагендік Politiken газеті 2006 жылдың 19 тамызында "Operación Puerto" ісіне байланысты жаңа айыптауларды жариялады. Мақалада 2003 жылы Хамильтонның допинг қолданғаны туралы мәліметтер келтірілді. Дәрігер Размус Дамсгаардтың Хамильтонның бағдарламасын ұйымдастыру үшін қаншалықты күш-жігер қажет болғаны туралы пікірі цитата келтірілді. 2003 жылы Хамильтонның спорттық директоры Бьярн Риіс Хамильтонның допинг қолданғанын білмейтінін мәлімдеді. Мақалада журналистер Хамильтонмен бірнеше рет байланысуға тырысқаны, бірақ оған жете алмағаны айтылды. Мақаладағы айыптаулар спортшының допингке қарсы және жарыс кестесіне негізделген. Бұл кесте "Operación Puerto" ісі кезінде тәркіленді. Допинг кестесі 2003 жылғы маусымда жеті ай ішінде 114 күн бойы EPO, өсу гормоны, тестостерон, қан допингі және инсулин қолданғандығын көрсетті. Politiken газетінің хабарлауынша, жарыс бағдарламасы 2003 жылғы Хамильтонның жарыстарымен сәйкес келеді. Кестеде "Тур де Франс" кезінде екі рет қан құю көзделген: "Біріншісі Альп тауларындағы үш кезеңнен бұрын, екіншісі 12-ші кезеңнен бұрын – 47 шақырымдық жеке уақыттық жарыстан бұрын". Мақалада мұндай ауқымды бағдарламаға көмек қажет болары айтылды, Дамсгаардтың пікірінше, кем дегенде төрт-бес адамның қатысуы керек. Келесі күні, 2006 жылдың 20 тамызында, бельгиялық голланд тіліндегі Het Laatste Nieuws газеті Хамильтонның допинг күнделігінің толық мәліметтерін жариялады. Көптеген айыптаулардың ішінде, ол 2002 жылдың желтоқсаны мен 2003 жылдың ақпаны аралығында Team CSC командасының құрамында жүргенде 30 рет EPO қолданғаны айтылды. 2003 жылы Het Laatste Nieuws газеті Хамильтонның 200 жарыс күнінің 114-інде допинг қолданғанын хабарлады. 2006 жылдың 14 қыркүйегінде USA Cycling UCI-ден "Тайлер Хамильтонның 'Operación Puerto' ісіне қатысы бар екені туралы ақпаратты және тәртіптік шаралар қабылдау туралы өтінішті" жариялады. USA Cycling бұл істі АҚШ-тың допингке қарсы агенттігіне жіберді. 2007 жылдың 30 сәуірінде La Gazzetta dello Sport испан билігінің "Operación Puerto" ісі бойынша 6000 беттен тұратын екінші досьенің дайын болғанын және онда 49 велосипедшінің аты-жөні бар екенін хабарлады. Хамильтонның аты тағы да аталды, доктор Фуэнтестің клиенттерінің тізімінде ол 11-ші орында тұрды. Хамильтон сол кезде ешқандай кінәсін мойындаған жоқ, ал оның қорғанысы жеке адалдығына негізделді. Афинадағы уақыттық жарыста үшінші орын алған американдық велосипедші Бобби Джулич: "Бұл мен көрген немесе білгеннің бәріне қайшы келеді. Бірақ Олимпиададағы қалғандарымыз тесттен өтті. Неге ол өте алмады? Мен алдаған адамдардан шаршадым, олардың салдарымен айналысып, түсіндіруге тырысудан шаршадым. Оған қарсы көп айғақтар бар. Мұндай айғақтар болғанда, оның қалай құтылатынын білмеймін." Сол жылы Хамильтон "Сырлы жарыс" атты кітабын жариялады, онда ол Фуэнтестің құжаттарындағы "4142" нөмірімен тіркелген клиент екенін мойындады.
"It goes against everything I've ever seen or known from the guy. But the rest of us at the Olympics passed the test. Why didn't he? I'm sick of people who cheat, sick of cleaning up their mess and trying to explain it. There is heavy evidence against him. With that much evidence, I don't know how he's going to get out of it." The same year, Hamilton published a book, The Secret Race, where he admits he was the client "4142" in Fuentes' documents.
Велосипедпен жүруге қайта оралу
2007 жылдың көктемінен бастап Гамильтон екі жылдық құрылтайдан кейін қайта велосипед тебуге кірісті. Ол қысқа мерзімге Tinkoff Credit Systems командасы үшін жарысты. Команда Гамильтонды "Пуэрто операциясы" туралы қауесеттерге қарамастан қолдады. Дегенмен, 9 мамырда, 30 сәуірдегі құжаттамада Гамильтонның рөлі туралы қауесеттер күшейген кезде, команда оны 2007 жылғы "Джиро д'Италия" жарысынан шығарды. 2007 жылдың қыркүйегінде Тайлер Гринвиллде (Оңтүстік Каролина штаты), АҚШ чемпионатында өнер көрсетіп, уақытқа қарсы жарыста алтыншы, жол жарысында 12-ші орын алды. Желтоқсан айында Rock Racing командасы Гамильтонның 2008 жылы олар үшін жарысатынын мәлімдеді. Rock Racing – АҚШ велоспорт жолындағы кәсіби команда. Гамильтон допингтік тергеуге қатысқан спортшыларға қатысты ережелері болғандықтан, команданың маусымдық ашылу кезегі – "Калифорния туры" жарысына қатыспады. Rock Racing формасын киіп, Тайлер Гамильтон 2008 жылдың 9 наурызында Денвер қаласының Сити Паркінде өткен студенттік критерий жарысында 60-қа жуық бірінші және екінші санаттағы велоспортшылардың арасында екінші орынды иеленді. 2008 жылдың шілдесінде ол Қытайдағы Цинхай көлінің айналымында жеңіске жетті, бұл жарыс жоғары деңгейлі (UCI 2.HC) жарыс саналады. 2008 жылдың тамызында ол АҚШ Ұлттық жол жарысының чемпионы атанды.
Екінші оң нәтиже
2009 жылдың 17 сәуірінде Тайлердің бәсекеден тыс дәрі-дәрмек тексеруден өтпегені белгілі болды; бұл жолы ол тыйым салынған стероид (DHEA) үшін осы заттың Дүниежүзілік допингке қарсы агенттіктің тыйым салынған тізімінде екенін білгеніне қарамастан, депрессияны жеңілдету мақсатында қабылдап отырғанын айтты. Ол зейнетке шығу туралы шешімін жариялады. 2009 жылдың маусым айында Гамильтонға тыйым салынған антидепрессантқа оң нәтиже бергені үшін сегіз жылға жарысқа қатысудан тыйым салынды.
Тайлер Хамильтонның жаттығулары
2009 жылдың қыркүйегінен бері Гамильтон басқа велосипедшілерге жеке жаттығу қызметтерін көрсетуде.
Өмірбаян
2012 жылдың 5 қыркүйегінде Random House (Bantam Books) Хамильтонның «Сырлы жарыс: Тур де Франстың жасырын әлемі ішінде: допинг, жасыру және кез келген бағада жеңу» атты естелігін жариялады. Ол 2012 жылғы Уильям Хиллдің «Жылдың спорт кітабы» сыйлығын жеңіп алды. Кітапта ол өзінің мансабы мен Ланс Армстронгпен қарым-қатынасын егжей-тегжейлі баяндайды, ол оның командаласы және сенімді серігі болды. Сондай-ақ, ол Армстронгпен бірге командада қолданған допингтік тәжірибелердің кейбірін, мысалы, ЭПО инъекцияларын және қан құюды егжей-тегжейлі сипаттайды. Олар Хамильтон CSC командасына өткенде жолдары айырылды. Бұл шешімге Армстронгтың оған салқын және кекшіл қарым-қатынасы себеп болды. Содан кейін Хамильтон Бьярне Риис үшін 2 жыл жарысқан кезін, бұрынғы велошабандызға деген сымбатын және Риис оны кейін «Операция Пуэрто» допинг ісі бойынша тергелген испандық дәрігер Еуфемиано Фуэнтеспен таныстырғанын айтады. Ол «Фонак» командасындағы жылдары туралы да әңгімелейді, онда «Вуэльта-а-Эспания» кезінде гомологтық қан құюға оң нәтиже берді. Жұмыстың барысында ол ЕПО, тестостерон таблеткалары мен жамдары, сондай-ақ автологтық қан құюды (барлығы да тыйым салынған тәжірибелер) үнемі қолданғанын мойындағанына қарамастан, Хамильтон санкцияға қарсы шықты, себебі ол ешқашан басқа адамның қанын пайдаланбаған. Фуэнтес пен оның көмекшісі басқа бір шабандыздың қанын оның қанымен араластырған болуы мүмкін деген күдік болды. Мансабы қиын жағдайға түскеннен кейін, ол тоқтатылғаннан кейін нашар командалар үшін жарысты, DHEA-ға оң нәтиже берді (дәріханада сатылатын шөптік антидепрессант) және зейнеткерлікке шықты. Кейіннен федералдық тергеуші Джефф Новицкий оған қоңырау шалып, онымен сөйлескісі келді. Ол бас тартты, содан кейін сотқа шақыру қағазы табыс етілді, осыдан кейін ол барлығын айтуға шешім қабылдады. Ланс Армстронгтың бұрынғы командаластары және басқа куәгерлер пайда болды, бірақ федералдық үкімет айыптауды кері қайтарды. USADA азаматтық құқық бойынша тергеуді өз қолына алды, және Армстронг 1998 жылдың тамызынан бастап барлық титулдарынан айырылды. Армстронгқа велосипед жарыстары мен триатлонға қатысуға тыйым салынды.