Кіріспе
Мичоакан штатындағы ұйықтап жатқан жанартау, Мексика. Парикутин (немесе Вулкан де Парикутин, сондай-ақ Парикутин деп те жазылады) – Мексиканың Мичоакан штатында, Уруапан қаласына жақын және Мексика қаласының батысында орналасқан шошақ конус жанартауы. 1943 жылы жергілікті шаруа Дионисио Пулидоның жүгері егістігінен күрт пайда болған бұл жанартау халық пен ғалымдардың қызығушылығын тудырды. Парикутин осындай типтегі жарылыстың толық өмірлік циклын заманауи ғылым алғаш рет құжаттауға мүмкіндік берді. Тоғыз жылдық активтілік кезеңінде ғалымдар оның суреттерін салды, картасын жасады және мыңдаған үлгілер мен фотосуреттер түсірді. 1952 жылға қарай жарылыс салдарынан конус пайда болды және тас, жанартау күлі мен лаваның шығарылуынан артық аумақ зардап шекті. Үш адам қаза тапты, екі қала лавамен көміліп, эвакуацияланды, ал тағы үш қала ауыр зардаптарға ұшырады. Жүздеген адамдар тұрақты түрде көшіп кетуге мәжбүр болды, олардың қоныс аударуын жеңілдету үшін екі жаңа қала құрылды. Аймақтың көп бөлігі әлі де белсенді вулканизммен сипатталатындықтан, Парикутин қазір ұйықтап жатыр және туристік орынға айналды, адамдар жанартауға шығып, Сан-Хуан Парангарикутиро шіркеуінің лавамен қапталған қираған қалдықтарын тамашалайды. 1997 жылы CNN Парикутинды әлемнің жеті табиғи кереметінің бірі деп жариялады. Сол жылы шыққан "Вулкан" апат фильмінде бұл оқиға фильмдегі қиял оқиғаларының алғышарты ретінде көрсетілді.
Parícutin (or Volcán de Parícutin, also accented Paricutín) is a cinder cone volcano located in the Mexican state of Michoacán, near the city of Uruapan and about west of Mexico City. The volcano surged suddenly from the cornfield of local farmer Dionisio Pulido in 1943, attracting both popular and scientific attention. Paricutín presented the first occasion for modern science to document the full life cycle of an eruption of this type. During the volcano's nine years of activity, scientists sketched and mapped it and took thousands of samples and photographs. By 1952, the eruption had left a cone and significantly damaged an area of more than with the ejection of stone, volcanic ash and lava. Three people were killed, two towns were completely evacuated and buried by lava, and three others were heavily affected. Hundreds of people had to permanently relocate, and two new towns were created to accommodate their migration. Although the larger region still remains highly active volcanically, Parícutin is now dormant and has become a tourist attraction, with people climbing the volcano and visiting the hardened lava covered ruins of the San Juan Parangaricutiro Church. In 1997, CNN named Parícutin one of the Seven Natural Wonders of the World. The same year, the disaster film Volcano mentioned it as a precedent for the film's fictional events.
Сипаттама
Парикутин Мексиканың Мичоакан штатының Нуэво-Парангарикутиро муниципалитетінде, Уруапан қаласынан батысқа қарай және Мексика қаласынан батысқа қарай 322 км жерде орналасқан. Бұл құрылымдар ежелгі жанартау тау тізбектеріне тығырылып, кішкентай жанартау конустарымен қоршалған, ал аралық аңғарларда шағын егістіктер мен бау-бақшалар немесе бірнеше үйден қалаларға дейін жететін шағын елді мекендер орналасқан. Жанартау Мексиканың батысынан шығысына қарай созылатын Транс-Мексикалық жанартау белдеуіне жатады. Оған Сьерра-Невада таулары (өшкен жанартаулар жиынтығы), сондай-ақ мыңдаған күл конустары мен жанартау тесіктері кіреді. Мұндағы жанартаулық белсенділік Орталық Мексика жазығын және өте терең тау жыныстарының қабаттарын қалыптастырған. Күлдің кеңінен таралуы арқасында Мексиканың ең құнарлы жерлері де пайда болды. Бұл аймақтағы жанартаулық белсенділік Ривера және Кокос плиталарының Орта Америка шұңқырының астына түсуімен байланысты. Нақтырақ айтқанда, жанартау Мичоакан-Гуанахуато жанартау өңіріндегі шамамен 1400 жанартау тесігінің ең жасы болып табылады – Парикутин сияқты шлак конустарымен, сондай-ақ кішкентай қалқан тәрізді жанартаулар, маарлар, туф сақиналары және лава дөңгелектерімен толтырылған базальт жазығы. Шлак конустары Мексикадағы ең көп таралған жанартау түрі болып табылады, олар кенеттен пайда болып, өшкенше тік беткейлі конус тәрізді тауды құрайды. Парикутиннің тікелей алдында 1759 жылы атқан Мичоакан штатындағы Эль-Жорулло жанартауы болды. Қазіргі уақытта жанартаудың кратері шамамен диаметріне ие, оған көтерілуге және бүкіл периметрін айналып жүруге болады. Жанартауды жасаған күштер әлі де белсенді. 1997 жылы Парикутин ауданында тектоникалық қозғалыс салдарынан 230 жер сілкінісі тіркелді, олардың бесеуі сейсмикалық момент шкаласы бойынша 3.9 балдан жоғары болды. Бұл жер сілкінісі жергілікті уақыт бойынша сағат 16:00 шамасында болды. Оқиғаның орталығы Парикутин қаласының жанында Дионисио Пулидоға тиесілі жүгері егістігі болды. Сол күні ол отбасымен бірге көктемгі егіс алдында жерін тазартып жұмыс істеп жатқан. Жанартаудың атқылауы 1952 жылы аяқталды, нәтижесінде аңғар едеуінен 424 метр биіктіктегі соңғы шлак конусы қалды. Бұл кітап 1985 жылы "Оқу радугасы" бағдарламасында көрсетілді.