Кіріспе

Америка Құрама Штаттары педагогы (1800–1878)

Катарина Эстер Бичер (6 қыркүйек 1800 – 12 мамыр 1878) – әйелдер білімі туралы айқын пікірлерімен және балалар біліміне балабақшаны енгізудің көптеген артықшылықтарын ынталы қолдауымен танымал американдық педагог. Ол 1869 жылы қарындасы Харриет Бичер Стоумен бірге «Американдық әйелдің үйі» атты нұсқаулықты жариялады. Кейбір дереккөздерде оның есімі «Кэтрин» деп жазылады.

Ерте өмір және білім

Бичер 1800 жылдың 6 қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Ист-Хэмптон қаласында дін қызметкері және діни көшбасшы Лайман Бичер мен Роксана (Фут) Бичердің қызы ретінде дүниеге келді. Оның бауырларының арасында жазушы және аболиционист Харриет Бичер Стоу, сондай-ақ дін қызметкерлері Генри Уорд Бичер және Чарльз Бичер болды. Бичер он жасқа дейін үйде оқыды, содан кейін Коннектикут штатының Личфилд қаласындағы Личфилд әйелдер академиясына жіберілді. Ол әйелдерге әдетте ұсынылмайтын пәндерді, соның ішінде математика, латын және философияны өздігінен үйренді. Анасы қайтыс болғаннан кейін 16 жасында үй шаруашылығын өз мойнына алды. 1821 жылы Бичер Нью-Хейвенде (Коннектикут штаты) әйелдер мектебін ашты. Ол үнемі тәжірибелер жасап, оларды қыздарға қолданып, тамақтарын жемес бұрын салмақтап тексереді, Грэхам ұны мен Грэхам диетасы олар үшін байыған тағамнан жақсы деп санайтын. Оның он шәкірті оны бір ресторанда тамаққа шақырды. Ол шақыруды қабылдады, ал тамаша кешкі ас оның көзқарасын өзгертті. Содан кейін оларға дәмдірек тағамдар ұсынылды. Заң жобасында Джексон Конгресске оңтүстік-шығыс америкалық үндістерді, оның ішінде чероки тайпасын Миссисипи өзенінен батысқа қоныстандыру үшін федералдық қаражатты бекітуді сұрады. Жауап ретінде Бичер 1829 жылдың 25 желтоқсанында жарық көрген «АҚШ-тың қайырымды әйелдеріне жолданған айналымдық хат» жариялады, онда әйелдерді үндістерді жер аударуға қарсы Конгреске петиция жіберуге шақырды. Хатында ол: «Бұл халықтың жерлері олардан тартып алынып, батыс шөбіне айдалып, соңында жойылмаса, жақсылық пен христиандық ұлттың сезімдері оянып, осы киялы жоқ құрбандықтың алдын болмайынша, олардың жойылуы анық көрінеді» деп жазды. Бірақ Конгресс бұл заң жобасын қабылдады және 1830 жылдың 28 мамырында «Үндістерді қоныстандыру туралы» заң күшіне енді.

Батыстағы орта жастағы адамдар

1832 жылы Бичер әкесімен бірге Цинциннатидегі Уолнат Хиллзге көшіп барды, онда ол жаңа Лэйн семинариясының басшысы болды және шекарадағы аймақтарда көбірек мектептер мен мұғалімдерді қамтамасыз ету үшін күш салды. Ол сол жерде әйелдер семинариясын ашты, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты екі жылдан кейін оны жабуға мәжбүр болды. Содан кейін ол ұлттық кеңес арқылы ілгерілетін әйелдердің физикалық, әлеуметтік, интеллектуалдық және рухани біліміне арналған кеңейтілген жоспарды жасауға өзін арнады. Ол осы мақсатта 40 жылға жуық табандылықпен еңбек етті, мұғалімдерді даярлау үшін қоғамдар құрды, аймақтарды жақсы білімді ұстаздармен қамтамасыз ету жоспарларын жасады, жазды, тілектерімен жүгінді және саяхаттады. Оның айтуынша, мақсаты – "Америкалық әйелдерді біріктіріп, еліміздегі 2 миллион балаға христиандық білім беру" еді. Ол өзінің қызметін негізінен Батыс және Оңтүстік аймақтарында жүргізіп, бүкіл Америка Құрама Штаттарынан білімді әйелдердің қолдауын іздеді. Олардың мақсаты – шекарадағы мектептер үшін мұғалімдерді тарту және даярлау, сондай-ақ жастарды өркениетке жеткізу үшін әйелдерді Батысқа жіберу еді. Олардың күш-жігері Батыстағы болашақ мектептер үшін үлгі болды. Осы жүйе аясында Батысқа жүздеген ең жақсы мұғалімдер жіберілді деп есептеледі. Жоспарлар белгілі бір деңгейде сәттілікке жетті және пайдалы болды, бірақ мұғалімдердің көпшілігінің мансабы қысқа болды, себебі олар көп ұзамай тұрмысқа шықты. 1869 жылы жарық көрген «Американ әйелінің үйі» атты еңбегінде Бичер және оның әпкесі әйелдің көзқарасынан үйдің үлгісін ұсынды. Ас үйдің дизайны кемедегі аспаздық бөлімінен шабыттандырылған. Кішкентай үйде дөңгелектерде жылжымалы бөлім икемділік пен жеке өмірді қамтамасыз етті және киім шкафы ретінде де пайдаланылды. Кітаптағы желдету және жылыту туралы тараулар қазіргі заманғы орталық жылыту жүйесін болжады. Бичер 1878 жылдың 12 мамырында инсульттан қайтыс болды.

Білім беру туралы пікірлер және оны қорғау

1841 жылы Бичер «Үйде және мектепте жас қыздарға арналған шаруашылық экономикасы туралы трактат» атты кітап жариялады. Бұл кітап қоғамдағы әйелдер рөлінің бұрын бағаланбаған маңыздылығын талқылады. Кітап келесі жылы өңделді және түпкілікті нұсқасымен қайта басылды. Катарина Бичер әйелдер білімінде күнделікті дене шынықтыруды енгізуді ынталанды және музыкамен орындалатын гимнастика бағдарламасын жасады. 1831 жылы Катарина Бичер мұғалімдерге «сөйлемдердің ырғағы мен ерекше тіркестерге құлақты үйрету үшін» көркем стильде жазған авторлардың үзінділерін оқушыларына оқып беруді ұсынды. Ол оқушыларға «тілді еркін қолдану және ойын оңай жеткізу» үшін жаңа оқылған мәтінді ұқсас сөздермен, стильмен және тіркестермен қайталауға кеңес берді. 1846 жылы Бичер балаларды еркектер емес, әйелдердің тәрбиелеуі керек деп мәлімдеді және Батыс қалаларында мұғалімдерді даярлайтын мектептер ашты. Ол жас қыздарға ірі Шығыс қалаларынан алыс, христиандық ұстаздар ретінде Құдайға ұнамды жұмыс табуды ұсынды. Оның идеясымен құрылған Ұлттық халықтық білім беру кеңесі Коннектикут штатында төрт апталық оқу курстарын өткізіп, содан кейін мұғалімдерді Батысқа жіберді. Ол әйелдердің балалар мен қоғамды қалыптастыруға жоғары міндеті бар деп сенді. Бичер «Үйде және мектепте жас қыздарға арналған шаруашылық экономикасы туралы трактаттан» басқа, 1845 жылы «Америкалық әйелдердің Отанына деген парызы» және 1846 жылы «Шаруашылық кітабы» атты кітаптарын да жариялады. Бичердің білім беру және әйелдер жұмысы туралы көзқарастары да кейбір тұрғыларынан қайшы болды. Ол әйелдер-мұғалімдердің қиын жағдайдағы балаларды оқытуға дайын екеніне сенді. Сонымен қатар, ол аналарға отбасын қалай күту керектігін үйретті. Әйелдердің мұғалім болуы және отбасын күтіп, балаларын тәрбиелеуі – бұл екі жағдайдың арасындағы тепе-тәуелділік. Бичер көп жұмыс істеп, жазу арқылы халыққа білім беруге үлес қосты. Бичер отбасы және тұтыну ғылымдарының болашақ дамуына негіз салды. Оның «Шаруашылық кітабы» сияқты көптеген кітаптары адамдарға үй бюджетін оңай басқаруға көмектесті.

Білім беру туралы көзқарастар

Бичер мемлекеттік мектептердің балалардың рухани, дене және зиякерлік дамуына әсер етуге жауапкершілігін мойындады. Ол мұғалімдерді даярлау бағдарламаларын кеңейтуді және дамытуды қолдады, себебі оқытушылықты қоғам үшін заңгерлер мен дәрігерлерден де маңызды деп санайтын. Бичер күнделікті дене шынықтыруды енгізуді ынталандырды және музыкамен орындалатын гимнастикалық жаттығулардың бағдарламасын жасады. Ол сондай-ақ дауыстап оқудың пайдалы екеніне берік сенді. Кэтрин Бичер тар корсеттер мен нашар тамақтану әдеттерінің жас қыздардың денсаулығына зиян келтіретініне сенді. Ол білім берудің басты мақсаты – баланың санасы мен моральдық құндылықтарының негізін қалыптастыру екенін ескерді.

Білім берудегі әйелдер

Бичер әйелдердің оқытушылар ретінде артықшылықты жыныс болуына себеп болатын табиғи қасиеттері бар екеніне сенді. Ерлер оқытушылықтан кәсіп және өнеркәсіп салаларына көшкен кезде, ол білімді әйелдердің пайдаланылмаған мүмкіндіктерін байқап, ұстаздарға деген қажеттіліктің өсуіне байланысты әйелдердің білімін дамытуға шақырып, ынталандырды. Ол әйелдерді табиғи ұстаздар деп есептеді, оқытуды олардың үй шаруашылығындағы рөлінің жалғасы ретінде қарастырды.

Уақыт өте келе әсер ететін өзгерістер

1862 жылы Джон Бринсли студенттерге классикалық грек және латын үлгілерін талдап, оларға еліктеуді ұсынды, ал Бичер ағылшын жазушыларын ұсынды. Олардың екеуі де жиі жаттығулар мен маңызды авторларды оқып-зерттеудің оқушылардың жазу дағдыларын дамытуға көмектесетініне сенді. Бичер 1852 жылы әйелдерге білім беру мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған «Америкалық әйелдер білім беру қауымдастығын» құрды. Ол сонымен қатар әкесі Лайманмен бірлесіп Цинциннатиде «Батыс әйелдер институтын» және Батыста білім беруді насихаттау үшін «Әйелдер қоғамын» құрды. Ол Айова штатының Берлингтон, Иллинойс штатының Куинси және Висконсин штатының Милуоки қалаларында әйелдер колледждерін ашуда да маңызды рөл атқарды. Бичер балалардың осы жаста ертерек ересек болуға мәжбүрлеуден аулақ болуын және оларға балалық шақтарын толыққанды баюға мүмкіндік беруді қатты қолдады. Ол балалардың өмірдегі маңызды шешімдерді қабылдау үшін жеткілікті тәжірибесі жоқ екенін және олардың салауатты, тәуелсіз ересектерге айналуы үшін балаларға лайықты ортада еркін өркендеуге мүмкіндік беру қажет деп санайтын. Осы сенімдері оның балабақша жүйесін қолдауына себеп болды.

Суфражисткаға қарсы

Бичер әйелдер қоғамға аналар мен ұстаздар ретінде ең жақсы ықпал ете алады деп ойлады және саясаттың жамандықтарымен әйелдердің бұзылуын қаламады. Ол ерлер мен әйелдер әртүрлі мақсаттармен дүниеге келгенін сезінді және әйелдер саясатқа араласпауы керек деген пікірді қабылдады, егер керісінше, олар ер балаларды еркін ойлауға және моральдық білім алуға тәрбиелеп, олардың саяси көзқарастарының қалыптасуына көмектесуі керек деп есептеді. (Қараңыз: Отбасылық өмір салтының мәдениеті.)

Мұра

Үш университет Бичердің құрметіне ғимараттарға атау берді: Орталық Коннектикут мемлекеттік университеті, Коннектикут университеті және Цинциннати университеті. Цинциннатидегі ғимарат кейіннен бұзылып жатыр.