Кіріспе
Томас Говард, 14-ші Арундл графы (7 шілде 1585 – 4 қазан 1646) – ағылшын пэрі, дипломат және король Джеймс I мен король Карл I тұсындағы сарай адамы, бірақ ол саясаткер ретінде емес, Ұлы саяхатшы және өнер жинаушы ретінде танылды. Ол қайтыс болғанда 700 картинаға ие болды, сонымен қатар мүсіндердің, кітаптардың, гравюралардың, суреттердің және көне әшекейлердің үлкен жинағы болды. Оның "Арундл мәрмәрлері" деп белгілі мәрмәр мүсіндерінің көп бөлігі ақырында Оксфорд университетіне қалдырылды. Оны кейде 1289 жылы болған екінші құрылым деп есептелінетін Арундлдің 21-ші графы немесе Арундлдің 2-ші графы деп атайды, бұл атау оның әкесі алған графтық жаңа құрылым деп қарастырылатынына байланысты. Ол сондай-ақ Суррейдің 2-ші немесе 4-ші графы болды; кейін Норфолк графының 1-ші титулы (бесінші құрылым) берілді. Ол "Жинаушы граф" деп те белгілі.
Thomas Howard, 14th Earl of Arundel KG, (7 July 1585 – 4 October 1646) was an English peer, diplomat and courtier during the reigns of King James I and King Charles I, but he made his name as a Grand Tourist and art collector rather than as a politician. When he died he possessed 700 paintings, along with large collections of sculptures, books, prints, drawings, and antique jewellery. Most of his collection of marble carvings, known as the Arundel marbles, was eventually left to the University of Oxford. He is sometimes referred to as the 21st Earl of Arundel, ignoring the supposed second creation of 1289, or the 2nd Earl of Arundel, the latter numbering depending on whether one views the earldom obtained by his father as a new creation or not. He was also 2nd or 4th Earl of Surrey; and was later created 1st Earl of Norfolk (5th creation). He is also known as "the Collector Earl".
Ерте өмір және атақ-даңққа қайтару
Арундл 1585 жылғы 7 шілдеде Эссекс графтығындағы Финчингфилдте салыстырмалы кедейлікте дүниеге келді. Оның аристократиялық отбасы Елизавета I патшайымының тұсында католик дініне адал болуы және патшайымға қарсы қастандықтарға қатысуы салдарынан жаман жағдайға түсті. Ол Филипп Ховардтың, 13-ші Арундел графының, және Гилсландтың 4-ші бароны Томас Дэкредің қызы әрі мұрагері Энн Дэкредің ұлы болды. Арундл туғанға дейін әкесі түрмеге қамалғандықтан, оны ешқашан танымады. Әкесінің қылмысты деп танылуына байланысты бастапқыда ол Мальтраверс лорды деп аталды. Арундлдің үлкен ағасы Генри Говард, Нортгемптон графы, 1603 жылы Джеймс I Англия тағына отырғанда патшалық құрметке қайта оралуына көмектесті, және 1604 жылы Арундл өз атақтары мен бір бөлігі иеліктеріне қайта ие болды. Отбасының жерлерінің бір бөлігі оның аға-шешелеріне тиді. Келесі жылы ол Шрусберидің 7-ші графы Гилберт Талботтың қызы және Хардвиктің Бесс немересі, леди Алатея (немесе Алетея) Талботқа үйленді. Ол Ноттингемшир, Йоркшир және Дербиширдегі, соның ішінде Шеффилдтегі кең байлықты мұраға алды, ол осы күнге дейін отбасының негізгі байлығы болып табылады. Осы үлкен кіріске қарамастан, Арундлдің жинақтау және құрылыс жұмыстары оны үлкен қарызға батырды.
Дипломатиялық және саяси мансап
1607 жылдың маусым айында Арундел сарайда той ұйымдастырып, Жойнвиллдің ханзадасын көңіл көтеру үшін "Энеас пен Дидоның трагедиясы" атты пьеса қойды. Арундел I Джеймс тұсында тиімді дипломат болды. Патша сарайына келгеннен кейін ол шетелге саяхаттап, өнерге деген құштарлығын арттырды. 1611 жылы ол Гартер орденінің рыцары атанды. 1613 жылы ол Элизабетті, оның күйеуімен бірге Гейдельбергке, оның үйлену тойына ертіп барды. 1615 жылғы Рождество күні ол Англия шіркеуіне қосылып, 1616 жылы құпия кеңесші болып тағайындалды. Ол 1617 жылы сэр Уолтер Рэлидің Гвианаға жасаған экспедициясын қолдады, 1620 жылы Жаңа Англия плантациялар комитетінің мүшесі болды және Мадагаскарды отарлауды жоспарлады. Арундел 1621 жылғы сәуірде Лордтар палатасы комитетіне Фрэнсис Бэконға қатысты сыбайлас жемқорлық айыптарын тергеу үшін төрағалық етті, оны тегін төмендетуден қорғады және оның құлдырауынан кейін Ұлы мөрдің комиссары болып тағайындалды. 1621 жылғы 16 мамырда Лордтар оны барон Спенсерді олардың әулеттері туралы айтқан сөздері үшін қорлағандықтан Лондон мұнарасына жіберді. Ол 1624 жылы Испаниямен соғысқа қарсылығымен және герцогтың импичментіне қатысқандығымен Принц Чарльз бен Букингем герцогінің ашуын туғызды. Ұлы Генридің леди Элизабет Стюартқа (Леннокстың 3-ші герцогы Эсме Стюарттың қызы) патшаның рұқсатынсыз үйленгені үшін ол Карл I-нің билікке келгеннен кейін көп ұзамай Тауэрге қамауға алынды, бірақ 1626 жылғы маусымда Лордтардың өтініші бойынша босатылды және 1628 жылғы наурызға дейін үйінде тұрды, содан кейін ол тағы да Лордтармен босатылды. Құқық туралы петиция бойынша пікірталас кезінде оның негізгі талаптарын мақұлдағанмен, ол патшаның түрмеге жабуда белгілі бір дискрециялық билігін сақтап қалуын қолдады. Сол жылы ол патшамен татуласып, тағы да құпия кеңесші болды. 1621 жылғы 29 тамызда Арундел граф маршалы болып тағайындалды, ал 1623 жылы Англияның констеблі, 1630 жылы граф маршалының сотын қайта жаңғыртты. Ол 1632 жылы корольдің қарындасы, Богемияның соңғы патшайымы Елизавета Стюартқа күйеуінің өліміне байланысты көңіл айту миссиясымен Гаагаға жіберілді. 1634 жылы ол Трент өзенінің солтүстігіндегі ормандардағы әділдікке ие болды және сол жылы Чарльз таққа отырған кезде Шотландияға бірге барды. 1635 жылы ол Суррейдің лорд-лейтенанты болды. 1636 жылы Арундел император Фердинанд II-ге Карл I-нің немере інісі Карл Луиге Пфальцты қайтаруды қамтамасыз ету үшін сәтсіз миссия тапсырды, оның әкесі Богемия тағын талап етуден кейін жоғалтқаннан кейін құлатылған болатын. 1638 жылы оған Шотландиямен шекарадағы бекіністерді басқару тапсырылды және шотландтарға қарсы соғысты қолдап, бірінші епископ соғысында корольдің әскерінің генералы болды, бірақ "оның жанында тек оның сыртқы келбеті ғана болды". Ол екінші епископ соғысына қатыспады, бірақ 1640 жылғы тамызда Трент өзенінің оңтүстігіндегі генерал-капитан болып тағайындалды. Арундел 1640 жылы сәуірде патша үйінің лорд-стюарды болып тағайындалды, ал 1641 жылы лорд-советник ретінде Страффорд графының сотына төрағалық етті. Бұл оның қоғамдық мансабын аяқтады. Ол қайтадан сарайдан алыстады және 1641 жылы Мари де Медичиді үйіне ертіп барды. 1642 жылы ол ханшайым Мэриге Орандиялық Вильгельмге үйлену тойына еріп барды.
Өлім және мұрагерлік
Азамат соғысына алып келетін қиындықтар күшейген кезде Арундел Нидерландыдан Англияға оралмай, алдымен Антверпенде, содан кейін Италияның Падуа қаласының жанындағы виллада қоныстанды. Ол корольдік іске 34 000 фунт стерлинг көмектесті және соғыста зор шығынға ұшырады. 1646 жылы Падуада қайтыс болды, ол Құпия Кеңеске кірген кезде номиналды түрде тастаған Рим католиктігіне қайта оралды, және Арунделде жерленді. Одан кейін оның үлкен ұлы Генри Говард, 15-ші Арундел графы, Норфолк герцогтары мен Барон Моубрейдің арғы атасы болды. Оның кіші ұлы Уильям Говард, 1-ші Виконт Стаффорд, бастапқыда Стаффорд графы, кейін Барон Стаффордтың арғы атасы болды. Арундел корольге Норфолк герцогтігін қалпына келтіру туралы петиция берді. Герцогтік қалпына келтіру оның немересінің кезінде ғана болғанымен, ол 1644 жылы Норфолк графы титулына ие болды, бұл атақ оның отбасында қалуын қамтамасыз етті. Арундел сондай-ақ Парламентке өзінің графтықтарын 4-ші Норфолк герцогының ұрпақтарына мұрагерлік етіп беруге рұхсат алды.
Өнер жинақтаушы және меценаты
Томас Еуропаның ірі сарайларына арнайы елші ретінде жасаған сапарларымен өнер жинауға деген қызығушылығын одан әрі арттырды. Ол өнер туындыларын демеуші және коллекционер ретінде танылды, Уолпол оны «Англиядағы изгілік атасы» деп сипаттады және ол I Чарльзға жақын Уитхолл тобының мүшесі болды. Ол Дэниел Митенс, Питер Пол Рубенс, Ян Ливенс және Энтони ван Дайк сияқты замандас шеберлерге өзінің немесе отбасының портреттерін тапсырды. Ол Ханс Гольбейн, Адам Эльшеймер, Митенс, Рубенс және Хонторсттың басқа да картиналарын сатып алды. Арунделдің ғалым және әдебиетші достарының қатарында Джеймс Ашер, Уильям Гарвей, Джон Селден және Фрэнсис Бэкон болды. Архитектор Иниго Джонс 1613 және 1614 жылдары Арунделмен бірге Италияға сапар шекті, бұл саяхат екеуін де Неапольге дейін жеткізді. Венетода Арундел Джонстың кейінгі мансабына үлкен әсер еткен Палладионың жұмыстарын көрді. Ол Англияға оралғаннан кейін көп ұзамай Корольдік жұмыстардың бас геодезистігіне тағайындалды. Арундел Леонардо да Винчидің, екі Гольбейннің, Рафаэльдің, Пармиджаниноның, Венцеслаус Холлардың және Дюрердің суреттерін жинады. Олардың көпшілігі қазір Виндзор сарайындағы немесе Чатсворттағы Корольдік кітапханада сақтаулы. Оның антикалық мүсіндердің үлкен коллекциясы болды, «Арундел мәрмәрлері» көбінесе римдік, бірақ оның ішінде грек әлемінде қазба жұмыстары жүргізілген мүсіндер де бар еді, ол сол кезде Англиядағы ең маңызды коллекция болып саналды. Оның сатып алған заттарына фрагменттер, суреттер, әшекей тастар, монеталар, кітаптар және қолжазбалар да кірді, олар Арундел үйінде сақталды және Азамат соғысы кезінде көп зақым көрді; соғыс пен одан кейінгі немқұрайдылық салдарынан мәрмәрлердің жартысына жуығы жойылды. Ол қайтыс болғаннан кейін қалған қазыналар таратылды. Мәрмәр және мүсіндер коллекциясы кейін Оксфорд университетіне сыйға тартылды. Қазір ол Эшмолеан мұражайында сақталады. Арунделдің картиналарының тізімі 1655 жылы Арундел графинясының қайтысынан кейін жасалды. Ол Мэри Хервидің хаттарының жинағының бір бөлігі ретінде жарияланды. Монеталар мен медальдарды Винчилси графы Хенаге Финч сатып алып, 1696 жылы таратып жіберді; кітапхана, оның толық жоғалуынан қорқып, Джон Эвелиннің тілегі бойынша Корольдік қоғамға берілді, ал генеалогиялық және геральдикалық жинақтардан тұратын бөлігі Геральдика колледжіне берілді, ал Корольдік қоғамның қолжазба бөлігі 1831 жылы Британ мұражайына өткізілді. 1995 жылы Дж. Пол Гетти мұражайы Томас Ховард пен оның әйелі Алетеяның кең өнер коллекциясын көрсететін көрме ұйымдастырды.
Қолжазбалар жинағы
Арунделдің маңызды қолжазбалар жинағы оның қайтысынан кейін ұлына, 15-ші графқа, ал кейін немересі Генри Говардқа (кейін Норфолк герцогының 6-шысы) өтті. 1666 жылы Говард жинақты Корольдік қоғам мен Геральдикалық колледж арасында бөлді. 1831 жылы Корольдік қоғам өз үлесін Британ мұражайына сатты, және олар қазір Британ кітапханасындағы Арундел қолжазбаларын құрайды.