Роберт Деверё, 2-ші Эссекс графы: Англия аристократы және бүлікшісі

Кіріспе

Ағылшын ақсүйекі және бүлікші (1565–1601)

Роберт Девер, 2-ші Эссекс графы, КГ, ПК ('/d//ɛ//v//ə/,/r//uː/; 10 қараша 1565 – 25 ақпан 1601) – ағылшын ақсүйегі және I Елизавета патшайымның сүйіктісі. Саяси амбициялары мол, сондай-ақ жауапкершілігі зор генерал болған ол, 1599 жылы Тоғыз жылдық соғыс кезінде Ирландиядағы сәтсіз жорықтан кейін үй қамауына алынды. 1601 жылы I Елизавета патшайымының үкіметіне қарсы сәтті болмаған төңкеріс ұйымдастырды және мемлекеттік қасақаналық жасады деп айыпталып, жазаланды.

Ерте өмір

Деверь 1565 жылғы 10 қарашада Херефордширдегі Бромиард маңындағы Недервудта, Эссекс графы Уолтер Деверь мен Леттис Кноллистің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасының әжесі Мэри Болейн, королева Елизавета I-нің анасы Анна Болейннің қарындасы болды, осылайша ол королеваның екі буын алыс туысы еді. Ол әкесінің Стаффордширдегі Чартли сарайында және Уэльстегі Пемброкширдегі Лампхейде тәрбиеленді. Оның біліміне Томас Эштон (Тюдор драматургиясының дамуына үлкен әсер еткен тұлға), бұрын әкесінің үйіндегі Шрусбери мектебінің директоры бағыт берді. 1576 жылы әкесі қайтыс болды, ал жаңа Эссекс графы Бургли үйінің иесі лорд Бурглидің қамқорлығына өтті. 1577 жылы ол Кембридждегі Тринити колледжінің теңдес мүшесі болып қабылданды, 1579 жылы білім алды, ал 1581 жылы өнер магистрі дәрежесін алды. 1578 жылғы 21 қыркүйекте Эссекстің анасы Роберт Дадлиге, Лестер графына, Елизавета I-нің ұзақ жылдар бойы сүйіктісі және Роберт Деверьдің құдайына үйленді. Келесі жылы Фрэнсис Бэкон Роберт, сэр Фулк Гревилл, сэр Филип Сидни, Мэри Сидни (сол кезде Пемброк графесі) және Роберттің әпкесі Пенелопадан құралған достық топқа қосылды, Пенелопа Филип Сиднидің «Астрофель мен Стелла» сонеттеріндегі «Стелла» бейнесіне шабыттандырған еді. Эссекс Нидерландыда өгей әкесінің басшылығымен әскери қызметтен өтті, содан кейін сарайда көзге түсіп, королеваның құрметіне ие болды. 1590 жылы ол сэр Фрэнсис Уолсингхемнің қызы және сэр Филип Сиднидің жесірі Фрэнсис Уолсингхемге үйленді, олардан бірнеше бала дүниеге келді, олардың үшеуі ересек жасқа жетті. Елизавета бұл некеге қарсы болды. Сидни, Лестердің жүрегі жақын туысы, 1586 жылы, Зуфпен шайқасына қатысқаннан кейін 31 күн өткен соң, жұққан оқ жарасынан қайтыс болды, осы шайқаста Эссекс өзін ерекше көзге түсірген еді. 1591 жылғы қазан айында Эссекстің сүйіктісі Элизабет Саутвелл олардың ұлы Уолтер Деверьді дүниеге әкелді (1641 жылы қайтыс болды).

Сот пен әскери мансап

Деверь алғаш рет 1584 жылы сарайға келді, ал 1587 жылға қарай патшайымның сүйіктісіне айналды, оның өткір ойы мен шешендігіне, сондай-ақ шоумен ретіндегі шеберлігі мен сарайдағы махаббатқа құштарлығына риза болды. 1587 жылдың маусым айында ол Лестер графының орнына Ат шебері болып тағайындалды. 1588 жылы Лестер қайтыс болғаннан кейін, патшайым Лестердің тәтті шараптарға жасаған эксклюзивті құқығын Эссекске берді, осылайша ол салықтан түсетін кіріспен қамтамасыз етілді. 1593 жылы ол Патшаның жеке кеңесінің мүшесі болды. Оның досы және сенімді адамы Фрэнсис Бэкон оған билікке ұмтылып, патшайымды ренжітуден сақтануды, оның билеу және билік жүргізу қабілетін төмендетпеуді ескерткен. Алайда, Эссекс патшайымды дұрыс бағаламады, ал оның кейінгі әрекеттері оған тиісті құрмет көрсетпеді және оның басты хатшысы Роберт Сесилдің ықпалына деген немқұрайлылықты білдірді. Бірде Ирландия мәселесін талқылаған жеке кеңесте, патшайым Эссекстің құлағын сапалап, оны қылышын жартылай суыруға мәжбүр етті. 1589 жылы ол Фрэнсис Дрейктің ағылшын Армадасына қатысты, ол Испанияға шабуыл жасап, Испан Армадасының жеңілісінен кейін ағылшынның үстемдігін нығайтуға тырысты, бірақ патшайым оның қатысуын тыйым салған. Ағылшын Армадасы жеңіліске ұшырады, 40 кеме батып, 15 000 адам қаза тапты. 1591 жылы ол Франция патшасы Генрих IV-ке көмекке жіберілген күштерге қолбасшылық етті. 1596 жылы ол Кадизді жаулап алуымен көзге түсті. Көтерілісшілер "Ол қылышын тек рыцарь атағын беру үшін ғана көтерді" деп әзілдеген, бірақ оның рыцарь атағын беру әдеті Эссекске Сесилдің ықпалымен құрылған күшті топтарға қарсы тұруға уақыт өте мүмкіндік берді. Ол Дублин университетінің екінші канцлері болды, 1598 жылдан 1601 жылға дейін қызмет етті. Ол Дублиндегі Тринити колледжінде білім алған.

Бірінші сынақ

Ұлы мөрмен расталған Англияға оралу туралы жалпы өкімді пайдалана отырып, Эссекс 1599 жылдың 24 қыркүйегінде Ирландиядан кемеге отырып, төрт күннен кейін Лондонға жетті. Королева оның қайтып келуіне тыйым салған еді және ол бір таңертең Нонсуч сарайындағы жатын бөлмесіне келгенде таң қалды, тіпті оның шашын жинастырып, киім киюге де үлкермеген еді. Сол күні Патшалық Кеңес үш рет отырды, және оның бағынбауы жазаланбай қалуы мүмкін сияқты көрінді, бірақ королева оны бөлмесіне қамап, «бассыз малға жем беруді тоқтату керек» деді. Эссекс 29 қыркүйекте толық Кеңес алдында тұрып, бес сағатқа созылған тексеруден өтті. Кеңес – оның інісі Уильям Ноллис, Банберидің 1-графы да бар – жарты сағат ішінде О’Ниллмен жасалған бітімді қорғауға болмайтынын және оның Ирландиядан қашуы – міндеттен бас тартумен тең екенін жазған есеп дайындады. Ол 1 қазан күні сэр Ричард Берклидің Йорк Хаусының күзетіне берілді және Сесил мен Рэлиді королеваның оған деген ашуына кінәлады. Рэли Сесилге Эссекс қайтадан билікке оралмауына көз жеткізуді кеңес берді, ал Эссекс, халық арасында танымал болғанына қарамастан, қоғамдық өмірден кету туралы кеңеске құлақ қойғандай болды. Йорк Хаусында тұтқында болған кезде Эссекс, шамасы, лорд Маунтджой арқылы Шотландия королі Джеймс VI-мен хабарласып тұрған, бірақ сол кезде шотланд короліне Англия тағын басып алуға көмектесу жоспары ешқандай нәтиже бермеді. Қазан айында Маунтджой оның орнына Ирландияға тағайындалды, және граф үшін жағдай жақсара бастады. Қараша айында королева О’Ниллмен жасалған бітім «өте уақтылы жасалған, оның арқасында үлкен пайда келді» деген пікір білдірген. Кеңес мүшелерінің кейбіреулері Эссекстің Ирландиядан оралуын бас қолбасшының шұғыл хабарлама беру қажеттігімен түсіндіруге дайын болды. Сесил қысымды күшейтіп, 1600 жылдың 5 маусымында Эссекс 18 адамнан тұратын комиссия алдында сотталды. Ол айыптаулар мен дәлелдерді тізе бүгіп тыңдады. Эссекс кінәлі деп танылып, мемлекеттік қызметтен шеттетілді және дерлік тұтқынға алынды.

Relying on his general warrant to return to England, given under the great seal, Essex sailed from Ireland on 24 September 1599 and reached London four days later. The queen had expressly forbidden his return and was surprised when he presented himself in her bedchamber one morning at Nonsuch Palace, before she was properly wigged or gowned. On that day, the Privy Council met three times, and it seemed his disobedience might go unpunished, but the queen did confine him to his rooms with the comment that "an unruly beast must be stopped of his provender." Essex appeared before the full Council on 29 September, when he was compelled to stand before the council during a five hour interrogation. The Council—his uncle William Knollys, 1st Earl of Banbury included—took a quarter of an hour to compile a report, which declared that his truce with O'Neill was indefensible and his flight from Ireland tantamount to the desertion of duty. He was committed to the custody of Sir Richard Berkeley in his own York House on 1 October, and he blamed Cecil and Raleigh for the queen's hostility. Raleigh advised Cecil to see to it that Essex did not recover power, and Essex appeared to heed advice to retire from public life, despite his popularity with the public. During his confinement at York House, Essex probably communicated with King James VI of Scotland through Lord Mountjoy, although any plans he may have had at that time to help the Scots king capture the English throne came to nothing. In October, Mountjoy was appointed to replace him in Ireland, and matters seemed to look up for the Earl. In November, the queen was reported to have said that the truce with O'Neill was "so seasonably made as great good has grown by it." Others in the council were willing to justify Essex's return from Ireland, on the grounds of the urgent necessity of a briefing by the commander in chief. Cecil kept up the pressure and, on 5 June 1600, Essex was tried before a commission of 18 men. He had to hear the charges and evidence on his knees. Essex was convicted, deprived of public office, and returned to virtual confinement.

Эссекс бүлігі

Тамыз айында оған бостандық берілді, бірақ оның негізгі кірісінің көзі – тәтті шараптар монополиясы – қайта жаңартылмады. Эссекс корольдік күштер Эссекс үйін қоршағаннан кейін қарсылық көрсетуді тоқтатты.

Басқыншылыққа қарсы сот және өлім

1601 жылғы 19 ақпанда Эссекс өзінің теңдестерінің алдында мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды. Лаура Ханес Кадуалладер айыптаманы былай қорытындылады: «Эссекс Лондонда патшаны тақтан түсіру және өлтіру, сондай-ақ үкіметті құлатқандық үшін сөз байласып, ниеттенген» деп айыпталды. Сондай-ақ, ол «Англия тағына көтерілуге және патшалық құқықтарды тартып алуға тырысқандығы» және осы мақсаттарын орындау үшін ол және басқалар «ашық бүлікке көтеріліп, Лондонның көптеген азаматтарын олардың опасыздығына қосылуға шақырып, Лондон қаласын басып алып, билікке алуға тырысқан, сондай-ақ сол жерде жиналған патшайымның көптеген поддандыларын жаралап, өлтірген» делінген. Эссекс Лорд-Кешірді және басқа да Құпия Кеңесшілерді «төрт сағаттан астам уақытқа» қамауда ұстады деген айып тағылды. Дәлелдердің бір бөлігі оның діни сенімдегі келіспеушіліктерге төзімділік танытқанын көрсетті. Өзінің куәлігінде ол католиктермен байланыста болғаны туралы айыптаманы жоққа шығарып, «папистер маған қарсы куәлік ету үшін жалданып, пара алған» деп ант берді. Эссекс сондай-ақ Сесилдің әлемде Испания инфантасынан басқа ешкімнің Англия тағына құқығы жоқ екенін айтқанын мәлімдеді. Осыдан кейін Сесил (сот процесін есіктің артындағы жасырылған жерден бақылап отырған) драматикалық түрде бас тарту үшін шықты және осы мүмкіндік үшін Құдайға шүкіршілік ету үшін тізе бүкті. Эссекс бұл айыптаманы растауды күткенімен, оның інісі Уильям Ноллис шақырылып, Сесилдің қатысуымен осындай мәселелерді талқылайтын кітап оқылғанын мойындады. Бұл кітап Р. Доулманның мұрагерлік туралы кітабы немесе Роберт Персонның «Англия тағының келесі мұрагері туралы конференциясы» болуы мүмкін, бұл кітаптар Испанияға жақын католик мұрагерін қолдаған. Ноллис Сесилдің осы мәлімдемені жасағанын естімегенін мәлімдеді. Сесил тағы да Құдайға алғыс айтып, Эссекс сатқын екені анықталғанына және оның адал адам екеніне ризашылығын білдірді. Эссекс кінәлі деп танылып, 1601 жылғы 25 ақпанда Тауэр Гринде бас кесілді. Бас кесу үшін атқарушы Томас Деррик үш рет соққы жасаған. Бұрын Томас Деррик зорлау үшін сотталған, бірақ Эссекс графы оны Тибернде палач болу шартымен кешірген. Сэр Уолтер Ролидің 1618 жылғы 29 қазанда өлім жазасына кесілу кезінде Роли өзінің серігіне: «Лорд Эссекс сияқты уағызшыға құлақ салбаңыз. Оның көндіруімен ол кінәсін мойындап, өзін кінәлі деп таныды» деген сөздерді айтқан деген қаңқу тарады. Сол сотта Роли Эссекске жаза тарту кезінде терезеде тұрып, сотталған адамның көз алдында темекі түтінін шығарғанын жоққа шығарды. Эссекс соңында көптеген адамдарды таң қалдырып, өзінің қарындасы Пенелопаны, леди Ричті өзінің серігі ретінде айыптады: мүмкіндігінше мейірімділік көрсетуге ниеттенген патшайым бұл айыптаманы елемеді. Өлім жазасына кесілуге бірнеше күн қалғанда капитан Томас Ли патшайымның жатын бөлмесінің есігіне күзет жасап тұрған кезде ұсталды. Оның жоспары - Эссекске тыйым салу туралы жарлыққа қол қойғанға дейін оны ұстап тұру болды. Ирландияда графпен бірге қызмет еткен және Ольстер бүлікшілерімен байланыс жасаған капитан Ли келесі күні сотталып, өлім жазасына кесілді. Эссекс мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылғандықтан, графтық атақ жойылды және оның ұлы бұл атақты мұраға алмады. Алайда, патшайым қайтыс болғаннан кейін Англия королі Джеймс I графтық атақты мұрагерлік құқығынан айырылған ұлы Роберт Деверь, Эссекстің үшінші графы пайдасына қайта жаңартылды.

On 19 February 1601, Essex was tried before his peers on charges of treason. Laura Hanes Cadwallader summarised the indictment:

The indictment charged Essex with "conspiring and imagining at London to depose and slay the queen, and to subvert the Government." It also stated that Essex had "endeavoured to raise himself to the Crown of England, and usurp the royal dignity," and that in order to fulfill these intentions, he and others "rose and assembled themselves in open rebellion, and moved and persuaded many of the citizens of London to join them in their treason, and endeavoured to get the City of London into their possession and power, and wounded and killed many of the queen's subjects then and there assembled for the purpose of quelling such rebellion." Essex was charged also with holding the Lord Keeper and the other Privy Councillors in custody "for four hours and more." Part of the evidence showed that he was in favour of toleration of religious dissent. In his own evidence, he countered the charge of dealing with Catholics, swearing that "papists have been hired and suborned to witness against me." Essex also asserted that Cecil had stated that none in the world but the Infanta of Spain had right to the Crown of England, whereupon Cecil (who had been following the trial at a doorway concealed behind some tapestry) stepped out to make a dramatic denial, going down on his knees to give thanks to God for the opportunity. The witness whom Essex expected to confirm this allegation, his uncle William Knollys, was called and admitted there had once been read in Cecil's presence a book treating such matters. The book may have been either The book of succession supposedly by R. Doleman but probably by Robert Persons or Persons' A Conference about the Next Succession to the Crown of England, works which favoured a Catholic successor friendly to Spain. Knollys denied hearing Cecil make the statement. Thanking God again, Cecil expressed his gratitude that Essex was exposed as a traitor while he was found an honest man. Essex was found guilty and, on 25 February 1601, was beheaded on Tower Green, the last person to be beheaded in the Tower of London. It was reported to have taken three strokes by the executioner Thomas Derrick to complete the beheading. Previously Thomas Derrick had been convicted of rape but had been pardoned by the Earl of Essex (clearing him of the death penalty) on the condition that he become an executioner at Tyburn. At Sir Walter Raleigh's own execution on 29 October 1618, it was alleged that Raleigh had said to a co conspirator, "Do not, as my Lord Essex did, take heed of a preacher. By his persuasion, he confessed, and made himself guilty." In that same trial, Raleigh also denied that he had stood at a window during the execution of Essex's sentence, disdainfully puffing out tobacco smoke in sight of the condemned man. Essex in the end shocked many by denouncing his sister Penelope, Lady Rich as his co conspirator: the queen, who was determined to show as much clemency as possible, ignored the charge. Some days before the execution, Captain Thomas Lee was apprehended as he kept watch on the door to the queen's chambers. His plan had been to confine her until she signed a warrant for the release of Essex. Captain Lee, who had served in Ireland with the Earl, and who acted as a go between with the Ulster rebels, was tried and put to death the next day. Essex's conviction for treason meant that the earldom was forfeit and his son did not inherit the title. However, after the queen's death, King James I of England reinstated the earldom in favour of the disinherited son, Robert Devereux, 3rd Earl of Essex.

Эссекс сақинасы

Елизаветаның Эссекске берген сақинасы туралы романтикалық аңыз кеңінен таралған. Джон Вебстердің 1623 жылғы «Жұрттың заң ісі» пьесасында осы аңызға сілтеме болуы мүмкін, бұл оның сол кезде белгілі болғанын көрсетеді, бірақ алғаш рет басылып шыққан нұсқасы 1695 жылы «Сапалы тұлға» атты автордың «Елизавета патшайым мен Эссекс графының құпия тарихы» романында жарияланған. Дэвид Юмның «Англия тарихы» кітабындағы нұсқасы бойынша, Елизавета Эссекске Кадиз жорығынан кейін қиын жағдайға түссе, маған жіберуің үшін сақина берді. Соттан кейін ол Ноттингем графесі арқылы Елизаветаға сақинаны жіберуге тырысты, бірақ графесі күйеуі Эссекске қарсы болғандықтан сақинаны өзінде қалдырды. Осының салдарынан Эссекс өлім жазасына кесілді. Өлім төсегінде графша осыны Елизаветаға мойындады, ол ашуланып: «Құдай сені кешірсін, ханым, бірақ мен ешқашан кешіре алмаймын», – деді. Вестминстер аббаттығындағы Королеваның Алмаз мерейтойы галереясында осы сақина деп саналатын алтын сақина сақталып тұр. Кейбір тарихшылар бұл әңгімені миф деп санайды, себебі оның замандас жазбалары жоқ. Джон Лингард Англия тарихында бұл оқиғаның қияли екенін айтады. Литон Стречи: «Мұндай әңгіме алғаш рет толыққанды жазылған жерге сәйкес келеді – сезімтал роман, бірақ ол тарихқа жатпайды», – дейді, ал Элисон Вейр оны жасалма деп атайды. Дегенмен, оқиғаның бұл нұсқасы Гаэтано Доницеттидің «Роберто Деверо» операсының сюжетіне негіз болды, сонымен қатар әңгімеге қосымша бұрылыс қосылды: Эссекс патшайымды да, ең жақсы досын да алдап, Леди Ноттингеммен (операда оған Кэтрин емес, Сара есімі берілген) қарым-қатынас жасады. Бұл (а) Лорд Ноттингемнің бұрынғы досына қарсы шығуының себебі болды, ол сақинаны тауып, оны жіберуге кедергі келтірді, және (б) Елизавета патшайымның Эссекске сотта қолдау көрсетуден бас тартуының түпкілікті себебі болды. Девероның нағыз кінәлі ме, әлде кінәсіз бе деген мәселе шетте калды (оның сәтсіз бүлігі де солай), ал сот Сесил мен Ралли басқарған парламенттік сиқыршылық іздеу ретінде көрсетілді.

There is a widely repeated romantic legend about a ring given by Elizabeth to Essex. There is a possible reference to the legend by John Webster in his 1623 play The Devil's Law Case suggesting that it was known at this time, but the first printed version of it is in the 1695 romantic novel The Secret History of the most renowned Queen Elizabeth and the Earl of Essex, by a Person of Quality. The version given by David Hume in his History of England says that Elizabeth had given Essex a ring after the expedition to Cádiz that he should send to her if he was in trouble. After his trial, he tried to send the ring to Elizabeth via the Countess of Nottingham, but the countess kept the ring because her husband was an enemy of Essex. As a result, Essex was executed. On her deathbed, the countess is said to have confessed this to Elizabeth, who angrily replied: "May God forgive you, Madam, but I never can". The Queen's Diamond Jubilee Galleries in Westminster Abbey possess a gold ring which is claimed to be this one. Some historians consider this story of the ring to be a myth, partly because there are no contemporaneous accounts of it. John Lingard in his history of England says the story appears to be fiction. Lytton Strachey states "Such a narrative is appropriate enough to the place where it was first fully elaborated—a sentimental novelette, but it does not belong to history", and Alison Weir calls it a fabrication. Nevertheless, this version of the story forms the basis of the plot of Gaetano Donizetti's opera Roberto Devereux, with a further twist added to the story, in that Essex is cheating on both the queen and his best friend by having an affair with Lady Nottingham (who in the opera is given the wrong first name of Sarah rather than Catherine): and that this turns out to be (a) the reason why Lord Nottingham turns against his now former friend, when he discovers the ring in question and prevents her sending it, and (b) is the ultimate reason for Queen Elizabeth withdrawing her support for Essex at his trial. The actual question of Devereux's genuine guilt or innocence is sidelined (as is his actual failed rebellion), and the trial is presented as effectively a Parliamentary witch hunt led by Cecil and Raleigh.

Теледидар

Чарлтон Хестон 1968 жылы Максвелл Андерсонның «Елизавета Королевасы» телеспектаклінде Джудит Андерсонның Елизавета I рөліне қарсы Эссекс графы рөлін сомдады, бұл Hallmark Hall of Fame сериясы үшін жасалған адаптация еді. Эссекс графы рөлін Робин Эллис 1971 жылғы BBC-нің «Елизабет R» сериалының бесінші және алтыншы эпизодтарында Гленда Джексонның Елизавета I рөлінде ойнауымен сомдады. 2005 жылғы Channel 4/HBO бірлесіп түскен «Елизавета I» телефильмінде Хелен Мирреннің қатысуымен королеваның Эссекс (Хью Дэнси ойнады) және оның әкесі Лестермен (Джереми Айронс ойнады) арақатынасы көрсетілді. 2005 жылғы «Құдай қызы» фильмінде Ханс Мэтисон тағдырлы Эссекс графы рөлін ойнады. 2017 жылғы BBC деректік мини-сериалы «Елизавета I-нің құпия агенттерінде» Эссекс графы рөлін Джо Вредден сомдады.

Видео ойындар

Ол Astrologaster видео ойынында Рич Киблдің дауысымен дыбысталады.