Кіріспе

Бетти Бутройд, Баронесса Бутройд, (8 қазан 1929 – 26 ақпан 2023) – британдық саясаткер, 1973 жылдан 2000 жылға дейін Батыс Бромвич және Батыс Бромвич Батыс округінің депутаты болды. Еңбек партиясының мүшесі, ол 1992 жылдан 2000 жылға дейін Парламент палатасының спикері қызметін атқарды. Бұрын 1987 жылдан 1992 жылға дейін спикердің орынбасары болған. Спикер қызметін атқарған алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз әйел.

Ерте өмір

Бутройд 1929 жылы Йоркширдегі Дьюсбери қаласында Бен Арчибальд Бутройдтың (1886–1948) және оның екінші әйелі Мэридің (қызметтегі тегі Баттерфилд, 1901–1982) жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Екеуі де тоқыма жұмысшылары болған. Ол кеңес мектептерінде білім алып, кейін Деусбери сауда және өнер колледжінде (қазіргі Кёрклис колледжі) оқыды. 1946 жылдан 1952 жылға дейін ол «Тиллер қыздары» би тобының мүшесі ретінде биші болып жұмыс істеді және қысқа мерзімге Лондон Палладиомында өнер көрсетті. Аяғына жұққан инфекция оның би мансабын тоқтатты, содан кейін ол саясатқа қадам басты, бұл сол кезде ерекше жағдай еді, себебі саяси аренада ерлер үстемдік құрды және көбінесе аристократтар басым болды. 1950 жылдардың ортасы мен соңында Бутройд Лейборист партиясының депутаттары Барбара Касл мен Джеффри де Фрейтастың хатшысы болып жұмыс істеді. 1960 жылы ол Кеннедидің сайлау кампаниясын көру үшін АҚШ-қа сапар шекті. Кейіннен ол 1960-1962 жылдар аралығында Вашингтонда американдық конгрессмен Сильвио Контенің заңнамалық жәрдемшісі болып жұмыс істеді. Лондонға оралғаннан кейін ол түрлі аға лейборист саясаткерлеріне, соның ішінде Сыртқы істер министрінің орынбасары Гарри Уолстонға хатшы және саяси көмекші ретінде қызметін жалғастырды. 1965 жылы ол Гиббс Грин округінде Хаммерсмит кенттік кеңесіне сайланды және 1968 жылға дейін осы лауазымда қалды.

Парламент мүшесі

Еңбек партиясынан Бутройд бірнеше округке үміткер болды – 1957 жылы Лестер Оңтүстік-Шығысы, 1959 жылы Питерборо, 1968 жылы Нельсон және Колн, 1970 жылы Россендейл округтеріне. 1973 жылы қосымша сайлауда Батыс Бромвичтен Парламент мүшесі (депутат) болып сайланды. Ол бұл округті 27 жыл бойы өкілдік етті. 1974 жылы Бутройд үкіметтің парламенттік мәзіліміне ( whips) көмекшісі болып тағайындалды. 1975 жылы ол сол кездегі Еуропалық экономикалық қауымдастығының (ЕЭҚ) үкімет тағайындаған мүшесі болды және 1977 жылы қызметтен босатылды. 1979 жылы ол Сыртқы істер жөніндегі комитетке, 1981 жылға дейін, ал спикердің төрағалар тобына 2000 жылдың 1 қаңтарына дейін мүше болды. Ол 1981 жылдан 1987 жылға дейін Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетінің (ҰАК) мүшесі болды.

Спикердің орынбасары және Спикер

1987 жылғы жалпы сайлаудан кейін Бутройд Бернард Уэзерилл спикерінің орынбасары болды. Ол Ұлыбритания тарихында Бетти Харви Андерсоннан кейін екінші әйел вице-спикер болды. 1992 жылы спикер болып сайланып, осы лауазымды алғаш рет атқаратын әйел атанды. Бутройд спикердің дәстүрлі парик киюі керек пе, жоқ па деген пікірталас болды. Ол оны киюден бас тартты, бірақ кейінгі спикерлердің парик киюін немесе кимеуін өздері шеше алатынын айтты; содан бері ешкім оны киген жоқ. Спикер ретінде оған қалай жүгіну керек деген мәселе туғанда Бутройд: «Мадам деп атаңыздар» деді. 1993 жылы Үкімет Маастрихт шартының әлеуметтік бөлігіне қатысты дауыс беруде жеңіске жетті, себебі оның шешуші дауысы (спикер Денисон ережесіне сәйкес) қолданылды. Кейін бұл дауыс қажет болмағандығы анықталды, өйткені дауыстар дұрыс есептелмеген, ал Үкімет бір дауыспен жеңіске жеткен. Ол жастарды саясатқа қызықтыруға тырысты және 1990 жылдары BBC-нің сенбі күнгі таңертеңгі балалар бағдарламасы Live & Kicking-ке арнайы қонақ ретінде қатысты. Оның әр аптадағы Премьер-министрлік сағаттарын аяқтағанда айтатын сөздері «Уақыт бітті!» болды. Ол 2000 жылдың 23 қазанында спикер қызметінен және депутаттық өкілдіктен кетті.

Өмір бойына қадір-қасиетке ие болу және кейінгі қызметі

Бутройд 1993 жылы Лондон қала университетінің азаматтық құқық бойынша құрметті докторы (Hon DCL) атағымен марапатталды. Ол 1994 жылдан 2006 жылдың қазанына дейін Ашық университетінің канцлері болды және жеке құжаттарының бір бөлігін университет мұрағатына тапсырды. 1995 жылдың наурыз айында Ашық университетінен университет докторы (DUniv) құрметті дәрежесін алды. 1999 жылы Оксфордтың Сент-Хью колледжінің құрметті мүшесі аталды. Бутройдтың екі портреті 1994 және 1999 жылдардан бастап парламенттік өнер жинағының құрамына енді. 2001 жылдың 15 қаңтарында ол өмір бойына граф титулы алды, Батыс Мидлендс графтығындағы Сэндвеллдің Бароншасы Бутройд атағын иеленді. Оның автобиографиясы сол жылы жарық көрді. 2005 жылдың сәуір айында ол Королеваның жеке сыйлығы – Ардагерлік орденімен (OM) марапатталды. Бутройд 2009 жылы Жарық және жарықтандыру қоғамының құрметті мүшесі (Hon. FSLL) болып тағайындалды, сондай-ақ Оксфордтың Сент-Хью колледжі мен Кембридждің Сент-Эдмунд колледжінің құрметті мүшесі аталды. Ол Шығыс Лондонның Дагенхэм қаласындағы Джо Ричардсон атындағы қоғамдық мектебінің меценаты және NBFA қарттарға көмектесу қорының президенті болды. Бір кезде Индустрия және Парламент қорының вице-президенті қызметін атқарды. 2011 жылдың қаңтар айында Бутройд вице-премьер Ник Клеггтің Жоғарғы палатаның кейбір мүшелерін тікелей сайлау жоспары Британияны конституциялық дағдарысқа ұшыратуы мүмкін екенін айтты: «Бұл ойсыз қиратушылық. Бұл дұрыс ойластырылмаған жойылу». Ол сайланған Лордтар Палатасымен бәсекелесіп, екеуі арасында билік үшін күрес тууы мүмкін деп алаңдады.

Жеке өмір және өлім

Бутройд үйленбеген және балалары болған емес. 60 жасында Кипрде демалыста болғанда параглайдингпен айналыса бастады. Ол бұл хоббиді "әдемі де тыныш" және "қуаттандыратын" деп сипаттады. 1995 жылдың сәуір айында Мароккода демалып жүргенде Бутройд Атлас тауларында 20 жылдың ішіндегі ең ірі дауылға тап болды. Оның көлігі тау көшкінінен тоқтады; ол және бір топ туристер тоғыз сағат бойы лай мен қиыршықтардың арасымен жүріп құтқарылды. Бутройд 2023 жылдың 26 ақпанында Кембридждегі Адденбрук ауруханасында 93 жасында дүние салды. Оның қазасын келесі күні Парламент спикері Линдсей Хойл хабарлады. Оның қосылу рәсімі 29 наурызда Кембриджширдегі Триплоу ауылындағы Сент-Джордж шіркеуінде өтті. Ол өмірінің соңғы жылдары осы ауылда тұрған болатын. Хойл, премьер-министр Риши Сунак және оппозиция жетекшісі Кир Стармер қатысушылардың арасында болды.