Кіріспе

Ауытқу – муниципалитет жерді пайдалану және жерді дамытуға қолданатын ережелер жиынтығынан – әдетте, аймақтық жоспарлау ережелері, құрылыс кодексі немесе муниципалдық кодекс – туындайтын қателік. Ауытқулардың қолданылу тәсілі муниципалитетке қарай үлкен айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. Ауытқу стандарттық ауытқу деп те аталуы мүмкін, бұл кодексте қарастырылған даму стандарттарына байланысты. Мұндай рұқсаттарды әдетте түзетулер жөніндегі кеңес немесе комитет береді.

Сипаттама

Вариант – жер пайдалану ережелерінен әкімшілік реттеу болып табылады. Варианттарды қолдану және пайдалану жерді пайдалануды осы үлгіде реттейтін әлемдегі көптеген муниципалитеттерде айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін. Варианттарды беру белгілі бір муниципалитетте өте жиі кездесуі немесе мүлдем естілмеуі мүмкін. Бұл муниципалитеттің ережелеріне, салынған ортаға және даму үлгісіне, тіпті саяси ахуалға байланысты болуы мүмкін. Бір қалада варианттарды қалыпты жағдай ретінде қарастыруы мүмкін, ал екінші қалада оларды нормадан ерекше жағдайлар деп қарастыруы мүмкін. Қоғамдық көзқарас пен саяси ахуал қала ішінде де өзгеруі мүмкін, бұл варианттарды реттейтін ережелерге өзгеріс енгізілмеген жағдайда да оларды беру тәсіліне әсер етеді. Әдетте, АҚШ-та жер иесі сұраған жағдайда жер учаскесіне қатысты вариант алу процесіне қол жеткізуі керек, әйтпесе муниципалитет реттеушілік қабылдау қаупіне тап болуы мүмкін. Вариант алу процесі жер иелерінің құқықтарын қорғау үшін "конституциялық қауіпсіздік тетігі" деп сипатталған.

Түрлері

Жергілікті жерді пайдалану жоспарлауда қолданылатын екі негізгі түрдегі ауытқулар бар: аумақтық (немесе көлемдік) ауытқу және пайдалану ауытқуы. Аумақтық ауытқу ең көп кездесетін түрі. Оны құрылыс салушы немесе жер иесі, егер жердің ерекше пішіні немесе ондағы физикалық жақсартулар (құрылыстар) жер иесіне көршілес жер иелеріне қарағанда бірдей құқықтар мен мүлікті пайдалану мүмкіндігінен айырылмау үшін қолданылатын ережелерден жеңілдік беруді қажет етсе, сұрауы мүмкін. Мысалы, ерекше пішінді жер учаскесіне салынған үй. Егер жер учаскесінің пішіні жер иесіне немесе құрылыс салушыға кодексте белгіленген стандартты құрылыс шектеулеріне сәйкес келуді қиын жағдайға түсірсе, шектеулерді азайту үшін ауытқу сұралуы мүмкін. Тағы бір мысал – еңісті жерге салынған үй. Егер жердің еңістігі биіктік шегіне сәйкес келуді қиын жағдайға түсірсе (әдетте муниципалитет кодексі биіктікті қалай өлшеу керектігін анықтайды), онда жер учаскесінің ерекше жағдайларына байланысты биіктігі жоғары құрылыс үшін ауытқу сұралуы мүмкін. Пайдалану ауытқуы – аймақтарға бөлу ережелерінде рұқсат етілмейтін жерді пайдалануға рұқсат беретін ауытқу. Мұндай ауытқу ерекше пайдалануға рұқсат берумен (кейде шартты пайдалануға рұқсат беру деп те аталады) көп ортақ нәрсеге ие. Кейбір муниципалитеттер мұндай процедураны ұсынбайды, оның орнына мұндай жағдайларды ерекше пайдалануға рұқсат беру арқылы шешуді жөн көреді. Пайдалану ауытқуына рұқсат беру, кейде, аймақты өзгертуге ұқсас болуы мүмкін. Бұл кейбір жағдайларда, көптеген юрисдикцияларда тыйым салынған нүктелік аймақтарға бөлу болып есептелуі мүмкін. Қандай жағдайда болса да, ауытқу туралы өтініш тек қана жер учаскесіндегі ерекше жағдайлар негізделген және кодтың қалыпты талаптарын орындауды тым қиын жағдайға түсіретін қиындықтар туындаған жағдайда ғана қарастырылады. Сондай-ақ, ерекше жағдайларсыз қарапайым жер учаскесі үшін ауытқу туралы өтінішті негізді түрде қабылдамауға болады. Ерекше жағдайлар немесе қиындықтар, әдетте, жер учаскесінің немесе оның құрылыстарының физикалық ерекшелігінен туындайды. Өтініш берушінің қаржылық немесе жеке жағдайы әдетте ескерілмейді. Көптеген ауытқуларды реттейтін кодекстерге сәйкес, ауытқуға рұқсат беруі халық денсаулығына немесе қауіпсіздігіне қауіп тудырмауы керек және мүлік иесіне ерекше артықшылықтар бермеуі керек. Яғни, ауытқу берілген кезде, ұқсас жер жағдайы бар кез келген басқа мүлік иесі де ұқсас ауытқу алуға мүмкіндік болуы керек; бұл талапты жиі прецеденттерді келтіру арқылы қарастырады.