Кіріспе

Тамақ аз уақыт ішінде дайындалып, ұсынылады. Жылдам тағам – коммерциялық қайта сату үшін жаппай өндірілетін тағамның бір түрі, оның қызмет көрсету жылдамдығына ерекше мән беріледі. Бұл коммерциялық термин, мейрамханада немесе дүкенде сатылатын, мұздатылған, алдын ала қыздырылған немесе пісірілген ингредиенттермен және алып кетуге арналған қаптамада ұсынылатын тағамдарға ғана қатысты. Жылдам тағам көптеген асығыс адамдарға – жолшыларға, саяхатшыларға және жұмыс істейтін адамдарға қызмет көрсету үшін коммерциялық стратегия ретінде пайда болды. 2018 жылы жылдам тағам индустриясының құны дүниежүзінде шамамен 570 миллиард долларға бағаланды. "Жылдам тағамның" ең жылдам түрі – күту уақытын бірнеше секундқа дейін қысқартатын алдын ала пісірілген тағамдар. Басқа жылдам тағам орындары, әсіресе McDonald's және Burger King сияқты гамбургер орындары, жаппай өндірілген, алдын ала дайындалған ингредиенттерді (қапталған нан мен дәмдеуіштер, мұздатылған сиыр еті, алдын ала жуылған, алдын ала кесілген немесе екеуі де; т.б.) пайдаланады және ет пен картоп фриді "тапсырыс бойынша" пісіріп, жинастырады. Жылдам тағам мекемелері көбінесе drive-through арқылы ерекшеленеді. Олар баспана немесе отыру орындары жоқ стендтер немесе киосктар, немесе жылдам қызмет көрсететін мейрамханалар (сонымен қатар жылдам тағам дүкендері деп те аталады) болуы мүмкін. Ресторан тізбектерінің бөлігі болып табылатын франчайзингтік операциялар әр мейрамханаға орталықтан стандартталған азық-түлік тауарын жеткізеді. Көптеген жылдам тағамдарда қаныққан май, қант, тұз және калориялар көп болады. Жылдам тағамды тұтыну жүрек-қан тамырлары аурулары, колоректальдық рак, семіздік, жоғары холестерин, инсулинге қарсылық және депрессия қаупінің артуымен байланысты. Бұл байланыстар өмір салтының басқа факторларын ескерген кезде де сақталады, бұл жылдам тағамды тұтыну мен аурулардың және ерте өлімнің қаупінің артуы арасындағы тығыз байланысты көрсетеді.

Тарих

Сатуға арналған дайын тағамдар тұжырымы қалалық дамумен тығыз байланысты. Жаңа қалалардағы үйлерде көбінесе жеткілікті кеңістік немесе тамақ дайындауға қажетті жабдықтар болмады. Сонымен қатар, тамақ пісіруге отын алу құны сатып алынған өнімдерге тең болуы мүмкін еді. Қызып тұрған майға тамақ қуыру қауіпті де, қымбатқа соқты. Үй иелері "басқарылмайтын пісіру оты бүкіл ауданды өртке ұшыратуы мүмкін" деп қорқатын. Сондықтан қала тұрғындары мүмкіндігінше дайын ет немесе крахмал, мысалы, нан немесе лапша сатып алуға ынталандырылды. Бұл сондай-ақ, уақыты шектеулі клиенттерге (мысалы, отбасына кешкі ас алып қайтатын жолшынға немесе қысқа тамақ үзілісіндегі жұмысшыға) тамақ дайындалғанша күтуге мәжбүр болмай, ыңғайлы болуын қамтамасыз етті (дәстүрлі "отырып тамақ ішетін" мейрамханалардан күтілетіндей). Ежелгі Римде қалаларда көшеде үлкен тіреуіштер болды – ортасында ыдысы бар үлкен үстел, одан тамақ немесе сусын ұсынылатын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі американдық экономикалық өрлеу кезінде американдықтар көбірек жұмсауға және сатып алуға басталды, экономика өсіп, тұтыну мәдениеті гүлденген сайын. Осы жаңа қажеттілік пен еркектердің кетіп қалғанда әйелдердің жеткен жетістіктерінің нәтижесінде, отбасының екі мүшесі де жұмысқа шыға бастады. Бұрын зәулімдік деп есептелген сыртта тамақтану әдетке айналып, содан кейін қажеттілікке айналды. Жұмысшылар мен жұмысшы отбасыларға түскі және кешкі ас үшін жылдам қызмет көрсету және арзан тамақ қажет болды. Дәстүрлі отбасылық кешкі ас көбінесе жылдам тағамдармен алмастырылуда. Нәтижесінде, тамақ дайындауға жұмсалатын уақыт азайып келеді, 2013 жылы АҚШ-тағы орташа әйел тамақ дайындауға күніне 47 минут, ал орташа ер адам 19 минут жұмсайды.

Өнеркәсіпке дейінгі ескі әлем

Римнің ежелгі қалаларында қала тұрғындарының көп бөлігі көп қабатты пәтерлерде – insula-ларда тұрып, тамақ сатушыларға тәуелді болды; Форумның өзі римдіктер нан және дәмді ет сатып алатын базар ретінде қызмет етті. Таңертең шарапқа малынған нан жылдам тамақ ретінде желінетін, ал кешке попинада – қарапайым тамақтанатын орында пісірілген көкөністер мен сорпалар желінетін. Азияда 12 ғасырдағы қытайлар қуырылған қамыр, сорпалар және ішін толтырылған самса жеген, олардың барлығы бүгінде де танымал жеңіл тағамдар болып табылады. Бағдадтық замандастары үйде дайындалған тағамдарды өңделген бақша өнімдерімен, сатып алынған крахмалмен және тіпті дайын етпен толықтырды. Орта ғасырларда Лондон мен Париж сияқты ірі қалалар көптеген сатушыларды қолдады, олар пирогтар, пастилалар, флан, вафли, печеньелер, қуырылған ет сияқты тағамдарды сатты. Ежелгі Рим қалаларындағыдай, осы орындардың көпшілігі өздері тамақ пісіре алмайтын, әсіресе жалғыз тұратын адамдарға қызмет көрсетті. Жайлы тұрғындардан айырмашылығы, көптеген адамдар ас үйі бар тұрғын үйге қол жеткізе алмады, сондықтан жылдам тағамға жүгінуге мәжбүр болды. Саяхатшылар, мысалы, қасиетті орындарға баратын зыяратшылар да олардың клиенттерінің арасында болды.

Ұлыбритания

Жағалауға немесе таяздау суларға қол жеткізетін аймақтарда, "жылдам тағам" жиі жергілікті моллюскалар мен теңіз өнімдерін, мысалы, устрицаларды немесе Лондон сияқты, балықтарды қамтитын. Көбінесе бұл теңіз өнімдері тікелей портта немесе оның жанында пісірілетін. 19 ғасырдың ортасында траулерлік балық аулаудың дамуы британдықтардың сүйікті тағамы – балық пен картоп фридің (чипстер) дамуына әкелді және 1860 жылы алғашқы дүкен ашылды. Олдам қаласындағы Томмифилд базарындағы көк тақта балық пен картоп фри дүкенінің және жылдам тағам индустриясының пайда болуын көрсетеді. 1910 жылға қарай Ұлыбританияда 25 000-нан астам балық пен картоп фри дүкені болды, ал 1920 жылдары 35 000-нан астам дүкен болды. Гарри Рамсденнің жылдам тағамдар желісі 1928 жылы Батыс Йоркширдегі Гиссли қаласында алғашқы балық пен картоп фри дүкенін ашты. 1952 жылы бір күні дүкен 10 000 порция балық пен картоп фри сатты, бұл оған Гиннестің рекордтар кітабына енуге мүмкіндік берді. Британдық жылдам тағамда маңызды аймақтық айырмашылықтар болды. Кейде тағамның аймақтық ерекшелігі оның тиісті аймағының мәдениетінің бір бөлігіне айналды, мысалы, Корнуолл пастырмасы және терең қуырылған Марс шоколад таяқшасы. Жылдам тағам пирогының құрамы әр түрлі болды, көбінесе құс еті (мысалы, тауық) немесе жабайы құстар қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері жылдам тағамда түйе еті жиі қолданылады. Ұлыбритания басқа мәдениеттерден де жылдам тағамдарды қабылдады, мысалы, пицца, донер кебаб және карри. Соңғы кезде дәстүрлі жылдам тағамға қарағанда пайдалырақ баламалар да пайда болды.

Америка Құрама Штаттары

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін автомобильдер кеңінен танымал болып, қолжетімді бола бастаған кезде, автокөлікпен келіп қызмет алатын мейрамханалар пайда болды. 1921 жылы Билли Инграм мен Уолтер Андерсон Канзас штатының Вичита қаласында құрған американдық White Castle компаниясы алғашқы жылдам тамақ дүкенін және әрқайсысы бес центтен сатылатын алғашқы гамбургер желісін ашты. Уолтер Андерсон 1916 жылы Уичитода алғашқы White Castle мейрамханасын салды, ол шектеулі мәзірді, үлкен көлемді, төмен бағалы, жылдам қызмет көрсетуді ұсынатын гамбургер мейрамханасын енгізді. Компанияның инновацияларының бірі – тұтынушыларға тамақ дайындалатын процесті көруге мүмкіндік беру болды. White Castle бастапқыда-ақ табысқа жетті және көптеген бәсекелестердің пайда болуына себепкер болды. 1921 жылы A&W Root Beer компаниясы франчайзингті енгізді, өзінің ерекше сиропын франчайзинг арқылы таратты. Говард Джонсон 1930 жылдардың ортасында мейрамхана концепциясын алғаш рет франчайзингке енгізіп, мәзірлерді, таңбаларды және жарнаманы ресми түрде стандарттады. Америка Құрама Штаттары әлемдегі ең ірі жылдам тамақ индустриясына ие, ал американдық жылдам тамақ мейрамханалары 100-ден астам елде орналасқан. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та шамамен 5,4 миллион жұмысшы тамақ дайындау және тамақ қызмет көрсету саласында, оның ішінде жылдам тамақ саласында жұмыс істейді. АҚШ-та семіздік эпидемиясы және оған байланысты аурулар туралы алаңдаушылықтар көптеген жергілікті билік өкілдерін жылдам тамақ мейрамханаларын шектеу немесе реттеу туралы ұсыныс жасауға итерді. Дегенмен, АҚШ ересектер тіпті үлкен экономикалық дағдарыс кезінде де жылдам тамақ тұтыну әдеттерін өзгертуге құштар емес, бұл сұраныстың икемсіздігін көрсетеді. Алайда, кейбір аймақтар басқаларына қарағанда көбірек әсерге ұшырайды. Мысалы, Лос-Анджелес округінде Оңтүстік Орталық Лос-Анджелестегі мейрамханалардың шамамен 45% жылдам тамақ желілеріне немесе минималды орынға ие мейрамханаларға жатады. Ал Вестсайдтағы мейрамханалардың тек 16% ғана осындай болып табылады. 2023 жылы жылдам тамақ қызметкерінің орташа жасы 22-ге жетті, ал қызметкерлердің жалақысы жылдам тамақ мейрамханасын басқару құнының шамамен үштен бір бөлігін құрайды.

Жолда

Жедел тамақ орындары – тез қызмет көрсететін, алып жүруге немесе сыртқа алып шығуға арналған мекемелер. Мұндай орындардың көбінде клиенттер көліктерінен түспей тапсырыс бере алатын және тамақ ала алатын "көлік арқылы қызмет" болады. Ал кейбіреулерінде клиенттер ішінде немесе сыртта отырып тамақтана алатын орындар бар. Соңғы кезде ақпараттық технологиялардың дамуы тұтынушыларға смартфон қосымшалары арқылы үйде отырып тамақ тапсырыс беруге мүмкіндік берді. Жедел тамақ пайда болғаннан бері "жол жүріп" жеуге ыңғайлы, көбінесе қасық-шаныш қажет етілмейді және қолмен жеуге арналған. Жедел тамақ орындарындағы таныс тағамдарға балық және картоп қуырылған, сэндвичтер, пирогтар, гамбургерлер, қуырылған тауық, картофель фри, пияз шеңберлері, тауық кесектері, тако, пицца, хот-дог және мұзқаймақ жатады, бірақ көптеген мекемелер шилі, картоп пюресі және салат сияқты "баяу" тағамдарды да ұсынады.

Май құю станциялары

Көптеген жанармай станцияларында орналасқан шағын дүкендер алдын ала дайындалған бутербродтар, пончиктер және ыстық тамақ сатады. Америка Құрама Штаттары мен Еуропадағы көптеген жанар-жағармай станциялары мұздатылған тағамдарды да сатады және оларды дайындау үшін арнайы микротолқынды пештерге ие. Австралиядағы жанармай станцияларында жол жүрушілерге қол жетімді ыстық пирогтар, бутербродтар және шоколад таяқшалары сияқты тағамдар сатылады. Жанар-жағар май станциялары көбінесе ұзақ сағаттар бойы жұмыс істейді және басқа дүкендердің жұмыс уақытынан бұрын және кейін де ашық болады, сондықтан тұтынушылар үшін оларға қол жеткізу оңай.

Көшедегі сатушылар мен концессиялар

Дәстүрлі көше тағамдары әлемнің түкпір-түкпірінде шағын және тәуелсіз сатушылар арқылы қол жетімді, олар көбінесе арбадан, үстелден, жылжымалы грильден немесе автокөліктен жұмыс істейді. Көрінетін мысалдарға вьетнамдық күріш сорпасын сатушылар, Таяу Шығыстағы фалафель орындары, Нью-Йорк қаласындағы хот-дог арбалары және тако жүк көліктері жатады. "Туро Туро" сатушылары (тагалог тілінде "құрмет көрсету" деген мағынаны білдіреді) Филиппин өмірінің ерекшелігі болып табылады. Көше сатушылары көбінесе жолдан өтетіндердің назарын аудару және мүмкіндігінше көп адамды қысқа мерзімде қызықтыру үшін түрлі-түсті және әртүрлі таңдауларды ұсынады. Көшедегі бірнеше сатушылар белгілі бір тағам түрлеріне маманданған болуы мүмкін; әдетте, олар жергілікті жерге байланысты нақты мәдени немесе этникалық дәстүрге тән. Кейбір мәдениеттерде көше сатушылары бағаларды айтады, ән салады, сату үшін ұрандарды айтады, музыка ойнатады немесе болашақ клиенттерді қызықтыру үшін басқа да "көше ойын-сауықтарын" көрсетеді. Кейде бұл тағамнан да көп назар аударуы мүмкін.

Ас мәзірі

Қазіргі заманғы коммерциялық жылдам тағамдар көбінесе жоғары өңделген тағамдар болып табылады және өнеркәсіптік жолмен, яғни үлкен көлемде, стандартты ингредиенттермен және стандартизацияланған пісіру және өндіріс әдістерімен дайындалады. Олар әдетте картондарға, қаптарға немесе пластик орамаға жылдам салынып, шығындарды азайтуға бағытталған. Жылдам тағам операцияларының көпшілігіндегі мәзір тағамдары әдетте орталық жабдықтау орталығында дайындалған өңделген ингредиенттерден жасалады, содан кейін жеке сауда нүктелеріне жіберіледі, онда олар қайта қыздырылады, пісіріледі (әдетте микротолқынды пеште немесе қуыру арқылы) немесе қысқа мерзім ішінде жиналады. Бұл процеске өнімнің сапасының тұрақтылығы қамтамасыз етіледі. Бұл тапсырысты клиентке жылдам жеткізуге және жеке дүкендердегі еңбек және жабдық шығындарын азайтуға мүмкіндік береді. Коммерциялық тұрғыдан жылдамдыққа, біркелкілікке және төмен бағаға баса назар аударудың нәтижесінде, жылдам тағам өнімдері көбінесе белгілі бір дәмді немесе консистенцияны қамтамасыз ету және тазалығын сақтау үшін жасалған ингредиенттерден жасалады.

Нұсқалар

Қытайлық тағамдар/мейрамханалар АҚШ және Ұлыбритания сияқты Батыс елдерінде әсіресе танымал. Олар әдетте әртүрлі азиялық тағамдарды ұсынады (әрқашан қытайлық емес), олар көбінесе қуырылған. Көптеген нұсқалар – лапша, күріш немесе ет. Кейбір жағдайларда тамақ швед столы түрінде ұсынылады, кейде өзің қызмет етесің. Клиент қалаған контейнердің көлемін таңдайды, содан кейін оны өз таңдауы бойынша тамақпен толтыруға болады. Бір контейнерде бірнеше нұсқаны біріктіру қалыпты жағдай, ал кейбір сауда орындары тауарға емес, салмаққа қарай ақы алады. Үлкен қалаларда бұл мейрамханалар ең аз сомадан артық сатып алу үшін тегін жеткізуді ұсына алады. Соңғы кездері Батыс елдерінде сушидің танымалдылығы тез өсіп келеді. Жапонияда (бэнто – жапондық фастфудтың бір түрі) жасалған фастфуд, суши көбінесе тәтті күріш сіркейімен дәмделген суық, жабысқақ күріштен және кейбір қосымшадан (көбінесе балықтан) тұрады немесе Батыстағы ең танымал түрінде нориде (кептірілген жасыл жуа) толтырылған күйінде беріледі. Толтыруға көбінесе балық, теңіз өнімдері, тауық немесе қияр кіреді. Пицца – АҚШ-та кең таралған фастфуд санаты, оның ішінде Papa John's, Domino's Pizza, Sbarro және Pizza Hut сияқты бүкіл елге таралған желілер бар. Ол балаларға арналған фастфуд калорияларын ұсыну бойынша бургер индустриясынан кейін екінші орында тұрады. Менюлері дәстүрлі пиццерияларға қарағанда шектеулі және стандартталған, сонымен қатар пицца жеткізілімі де ұсынылады. Кебаб дүкендері – Таяу Шығыста, әсіресе Түркия мен Ливанда таралған фастфудтың бір түрі. Ет пісірілген наннан қабысқандап кесіліп, жылы нанмен, салатпен және соустардың таңдауымен беріледі. Бұл донер кебабтары немесе шаурмалары таяқшаға қадалған шиш кебабтарынан ерекшеленеді. Кебаб дүкендерін бүкіл әлемде, әсіресе Еуропа, Жаңа Зеландия және Австралияда кездестіруге болады, бірақ олар АҚШ-та одан аз таралған. Балық және картоп фри дүкендері – Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландияда танымал фастфудтың бір түрі. Балық қамырға оралып, терең қуырылады және терең қуырылған картоппен бірге беріледі. Голландтың өзіне тән фастфуд түрлері де бар. Голландтық фастфуд әдетте картоп фриден (фрит немесе патат деп аталады), соустан және ет өнімінен тұрады. Картоп фриге қосатын ең көп қолданылатын соус – фриттессоус. Бұл тәтті, сіркелі және майлылығы аз майонездің орнына қолданылатын соус, бірақ голландтықтар оны әлі де "майонез" деп атайды. Тапсырыс берген кезде оны көбінесе "мет" (сөзбе-сөз "қосыңыз") деп қысқартады. Басқа да танымал соустарға кетчуп немесе дәмді кетчуп ("карри"), индонезиялық стильдегі жержаңғақ соусы ("сатессаус" немесе "пиндасаус") немесе пикаллилли жатады. Кейде картоп фри соустардың қоспасымен беріледі, ең танымал қоспалар: майонез, (дәмді) кетчуп және кескен пияз; және "оорлог" (сөзбе-сөз "соғыс"): майонез және жержаңғақ соусы (кейде кетчуп пен кескен пиязбен бірге). Ет өнімі көбінесе терең қуырылған тағам болады, мысалы, фрикандел (терісіз, ұсақталған еттен жасалған терең қуырылған шұжық) және крокет (нанда оралған терең қуырылған ет рагуы). Португалияда жергілікті фастфудтың және осы типтегі жергілікті тағамдарға маманданған мейрамханалардың бірнеше түрлері бар. Ең танымал тағамдардың қатарында frango assado (бұрын маринадталған пири-пири пісірілген тауық), francesinha, francesinha poveira, espetada (екі таяқшаға қадалған түйе құсы немесе шошқа еті) және bifanas (сендвич ретінде берілетін белгілі бір соустағы шошқа еті) бар. Бұл тағамдар көбінесе картоп фримен (batatas fritas деп аталады) бірге беріледі, сондай-ақ кейбір халықаралық желілер португалдық фастфудтың кейбір типтік түрлеріне маманданған, мысалы, Nando's. Польшадағы фастфудтың жергілікті түрінің мысалы – pasztecik szczeciński, ет немесе вегетариандық толтырумен толтырылған терең қуырылған ашытқы қамыры, Шчечин қаласының типтік фастфуд тағамы, елдің көптеген басқа қалаларында танымал. Бұл тағам Польшаның дәстүрлі өнімдерінің тізіміне енген. Паштецик шчечиньскийді ұсынатын алғашқы бар, 1969 жылы құрылған "Паштецик" бары, Шчечин қаласындағы 46-шы Войска Польского даңғылында орналасқан. Шығыс Азия қалаларының ерекшелігі – лапша дүкендері. Бүгінде Таяу Шығыста жалпақ нан мен фалафель кең таралған. Үндістанның танымал фастфуд тағамдарының қатарында вада пав, панипури және дахи вада бар. Батыс Африканың француз тілінде сөйлейтін елдерінде үлкен қалалар мен олардың маңындағы жол жиегіндегі дүкендер ұрпақтар бойы сауда жасағандай, дайын жеуге болатын, жергілікті түрде брокет деп аталатын жармаланған ет таяқшаларын сатады (Еуропада кездесетін сол есімді нан тағамымен шатастырмау керек).

Бизнес

2012 жылы АҚШ-та тұтынушылар фаст-фудқа 160 миллиард доллар жұмсады (1970 жылы 6 миллиард доллардан асып түсті). 2013 жылы АҚШ мейрамхана индустриясының жалпы жоспарланған сату көлемі 660,5 миллиард долларды құрады. Фаст-фуд нарығының үлесін жылдам қызмет көрсететін, бірақ сапалырақ және қымбаттау тағамдар ұсынатын мейрамханаларға жоғалтып жатыр. Осы бәсекелестікке байланысты фаст-фуд алыптары сатуларында күрт төмендеуді бастан өткерді. Фаст-фудтың жалпы сатылымы төмендесе де, осы мейрамханаларда "айына бір рет немесе жылына бірнеше рет" тамақтанатын американдықтардың саны артты. Калорияға шаққанда, фаст-фуд мейрамханаларында сатылатын тағамдар арзан және қуаттылығы жоғары, олар көбінесе үкімет көп субсидиялайтын өнімдерден жасалады: жүгері, соя және сиыр еті. Австралияның фаст-фуд нарығы 2,7 миллиард фунт стерлингтен астам құндылыққа ие және 1,4 миллиард фаст-фуд тағамынан тұрады. Бұл 17 000 фаст-фуд орталығында қызмет көрсетілген тағамдарды қамтиды. Фаст-фуд нарығындағы орташа жылдық өсім 6,5 пайызды құрайды, бұл бөлшек саудадағы ең қарқынды өсіп келе жатқан сектор.

Жарнама

2012 жылы фаст-фуд мейрамханалары жарнамалық кампанияларға шамамен 4,6 миллиард АҚШ долларын жұмсады, бұл 2009 жылғы көрсеткіштен 8%-ға артық. Осы кезеңде Макдональдс жарнамаға су, сүт және өнімдерді жарнамалайтын барлық компаниялар жұмсаған қаражаттан үш есе көп қаржы жұмсады. Дартмут колледжінің Гизель медицина мектебінің зерттеушілері жүргізген зерттеу нәтижелері балалар теледидарда көбірек жарнама көргенде (әсіресе фаст-фуд жарнамаларын көргенде) олар осы мейрамханаларға баруды сұрауға бейім екенін көрсетті. Атап айтқанда, фаст-фуд мейрамханалары афроамерикандық және испаноязық жастарға бағытталған жарнамалық күш-жігерін күшейтуде. 2021 жылғы Rudd Center for Food Policy & Obesity ұйымының есебінде фаст-фуд мейрамханалары испан тіліндегі телеарналарға 318 миллион доллар жұмсағаны көрсетілген. Сол есепте афроамерикандық көрермендер басым телеарналарға 99 миллион доллар жұмсалғаны да анықталды. Афроамерикандық жастар фаст-фуд жарнамаларын ақ жастардан көбірек көреді. Better Business Bureau кеңесі 2006 жылы Балалар тағамы мен сусындарына арналған жарнамалық бастаманы іске қосты, ол фаст-фуд компанияларын "балаларға тек пайдалы өнімдерді жарнамалауға" міндеттеді, және Макдональдс пен Burger King осы бастамаға қосылды.

Жұмыспен қамту

АҚШ Еңбек статистикасы бюросының мәліметтері бойынша, 2010 жылы АҚШ-та тамақ дайындау және қызмет көрсету (оның ішінде жылдам тамақ) саласында шамамен 4,1 миллион жұмысшы жұмыс істеген. 2013 жылы осы саланың жұмыскерлерінің орташа жасы 28-ге тең болды. Адам ресурстарын басқару немесе жылдам тамақ менеджменті саласындағы диплом алу, ірі жылдам тамақ мекемелерінде жұмысқа орналасуға көмектеседі, себебі мұндай мамандарға жоғары сұраныс бар.

Сын

Тез тағам желілері денсаулыққа тигізетін зиянды әсерлері, жануарларға қатыгездік жасау, жұмысшыларды қанау оқиғалары және адамдардың дәстүрлі тағамдардан бас тартып, тамақтану әдеттерін өзгерту арқылы мәдени құлдырау туралы айтылған сынға ұшырады. Әлем бойынша тез тағамды тұтыну көбейіп келеді. Жедда қаласында жасалған зерттеу көрсеткендей, қазіргі тез тағамға байланысты әдеттер Сауд Арабиясындағы жасөспірімдер арасында артық салмақ пен семіздіктің өсуімен байланысты. 2014 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы азық-түлік нарығының реттелмеуі семіздік дағдарысының басты себебі екенін жариялап, осы тенденцияны өзгерту үшін қатаң ережелерді ұсынды. АҚШ-та жергілікті биліктер кейбір аудандардағы мейрамханалардың санын шектеу арқылы тез тағам желілерін шектейді. Сынға жауап ретінде тез тағам мекемелері денсаулыққа пайдалы тағамдарды ұсынуды бастады. Денсаулыққа қатысты сыннан басқа, тез тағам индустриясының экологиялық таза болуына қатысты ұсыныстар да бар. Желілер "қаптама қалдықтарын азайту" арқылы жауап берді. Көп танымал болғанына қарамастан, тез тағам мен тез тағам желілері жұмыс және әлеуметтік дағдыларға ғана емес, сонымен қатар студенттердің денсаулығы мен оқу үлгеріміне де кері әсер етеді. Студенттердің 56 пайызы апта сайын тез тағам жейді. "Fast Food Nation" зерттеуін жазған Эрик Шлоссер бұл фактіні атап көрсетіп, мұның қаржылық ғана емес, психологиялық тұрпаты бар екенін айтады, себебі студенттер осы ерте жұмыс мүмкіндігіне бейхабар тартылып, ешқандай дағдыны дамытпайтын жұмыста өткізген уақыты бекер кеткенін білмейді. Тез тағам индустриясындағы жасөспірімдерді жұмысқа алу және жұмыстан босатудың қауіпті салдары да осы индустрияға қатысты сынның бір бөлігі болып табылады. The Atlantic журналынан Келли Браунвелл бұл пікірді қолдап, Burger King пен McDonald's балаларға маркетинг жасау үшін тағы бір қауіпті тәсілді қабылдады деп мәлімдеді. Профессорлар Пуртелл Келли мен Гершофф жүргізген зерттеуде, басқа әлеуметтік факторларды ескергеннен кейін, тез тағам жеген бесінші сынып оқушыларының үлгерімі сол жастағы басқа оқушылармен салыстырғанда нашар болғаны анықталды. Сондай-ақ, тез тағам жеген және нашар үлгерім көрсеткен оқушылардың саны органикалық тағам жегендерге қарағанда 11 пайызға көп болды. Олардың пікірінше, теледидар көру, бейне ойындар ойнау сияқты басқа әлеуметтік факторларды бақылау арқылы тез тағамның нақты әсерін бағалауға болады. 2004 жылғы "Super Size Me" сияқты кітаптар мен фильмдер тез тағамды шамадан тыс тұтынудың денсаулыққа тигізетін зиянды әсерлерін, мысалы, семіздікке себеп болуын көрсетуге арналған.