Вацлав Талих: Чехияның ұлы дирижері және педагогы

Кіріспе

Вацлав Талих (; 1883 жылдың 28 мамыры, Кромержиж – 1961 жылдың 16 наурызы, Берун) – чех скрипкашысы және кейін музыкалық педагог. Ол бүгінде 20 ғасырдың ең ұлы дирижерлерінің бірі ретінде есте қалады, оның көптеген жазбалары қайта-қайта шығарылуда.

Өмір

Моравияның Кромěříж қаласында туған ол музыкалық мансабын Клатóвыдағы студенттік оркестрде бастады. 1897-1903 жылдары Прага консерваториясында Отакар Šевчикпен скрипканы оқыды, кейін 1903-1904 жылдар маусымында Берлин филармониясының концертмейстері болды; ол бас дирижер Артур Никишке қатты әсерленді, сондықтан дирижер болуға шешім қабылдады және Лейпцигте Никишке дирижерлік өнерді үйренді. Ол алғаш рет 1906 жылы Тбилисиде дирижерлік етті, ал алғашқы дирижерлік қызметі Люблянадағы Словения филармониясында болды. Содан кейін ол 1912 жылдан 1915 жылға дейін операны қойған Пльзень қаласына барды. 1915-1918 жылдары ол Богемиялық квартетінің (кейін Чехиялық квартет деп аталды) альтисті болды. Талихтың Чех филармониясымен мансабы 1918 жылдың 30 қазанында Жозеф Суктың «Зрани» (Жетілу) симфониялық поэмасының премьерасын дирижерлік еткеннен кейін басталды. 1919 жылдан 1941 жылға дейін оркестрдің бас дирижері болды, оның беделін әлемдік деңгейге көтерді, оркестрмен кеңінен гастрольдік сапарлар жасады және EMI үшін чех музыкасын жазды. Сонымен қатар, ол 1926-1927 жылдар аралығында Шотландия Ұлттық оркестрінің және 1926-1936 жылдар аралығында Стокгольмдегі Консертфёренинген оркестрінің бас дирижері болды. 1935 жылы Прагадағы Ұлттық театрдың бас опера әкімшісі болып тағайындалды, онда Леош Яначектың шығармаларын насихаттады, оның кейбір шығармаларын алғаш рет қойды. 1944 жылы ол бұл қызметтен босатылды және Ұлттық театр нацистік режиммен жабылды. Соғыстан кейін Талих коммунистермен тұтқындалды және немістермен ынтымақтастық жасады деп айыпталды. Айыптаулар жоққа шығарылды және ол 1946 жылы Прага консерваториясының студенттерімен Чехия камералық оркестрін құрып, мансабын қайта бастады. 1948 жылы режим оркестрге басқа дирижерді таңдауға немесе таратуға бұйрық бергенде, оркестр таратылуды таңдады. Содан кейін Талих Братислава қаласында Словакия филармониясын құрып, 1952 жылға дейін оны басқарды. Оған сонымен қатар Чех филармониясымен байланысын қайта жаңартуға рұқсат берілді, ол 1954 жылдың қараша айында олармен соңғы рет қоғамдық өнер көрсетті, бірақ 1956 жылға дейін олармен жазбалар жасады және хабар таратулар берді. 1957 жылы ол Чехословакияның ең жоғары наградасы – халық суретшісі атағын алды. Антонин Дворжак, Бедрих Сметана және Йозеф Сук сияқты чех композиторларының туындыларын ерекше түсіндіруімен танымал болған Талих Леош Яначектың операларын стандартты репертуарға енгізуге үлкен үлес қосты. Талих сонымен қатар көптеген шәкірттерге білім берді, оның шәкірттерінің арасында Карел Анчерл, Ярослав Кромбольц, Чарльз Маккеррас, Ладислав Словак, Иван Романов және Милан Мунцлингер болды. 1936 жылдан бастап Талих Берун қаласында ара-тұра тұрып, 1961 жылы 77 жасында онда қайтыс болды. Қаладағы бастауыш өнер мектебі оның құрметіне аталды, ал 1983 жылдан бері жыл сайын өткізілетін Талихтың Берун музыка фестивалі де оның есімімен аталады.

Born in Kroměříž, Moravia, he started his musical career in a student orchestra in Klatovy. From 1897 to 1903 he studied violin with Otakar Ševčík at the Prague Conservatory, and later became the concertmaster of the Berlin Philharmonic for the 1903–04 season; he was so fascinated by the chief conductor Arthur Nikisch that he decided to become a conductor, studying conducting with Nikisch in Leipzig. He first conducted in Tbilisi in 1906, and his first conducting post was in Ljubljana with the Slovenian Philharmonic. He then went to Plzeň, where he conducted opera from 1912 to 1915. From 1915 to 1918 he was the violist of the Bohemian Quartet (later called Czech Quartet). Talich's career with the Czech Philharmonic began on 30 October 1918 when he conducted the premiere of the symphonic poem Zrání (Ripening) by Josef Suk. From 1919 to 1941 he was the orchestra's chief conductor, raising its prestige to world levels, touring widely with it, and recording Czech music for EMI. Concurrently he was chief conductor of the Scottish National Orchestra in the 1926–27 season, and of the Konsertföreningen Orchestra in Stockholm from 1926 to 1936. In 1935 he was appointed chief opera administrator at the National Theatre in Prague, where he promoted works by Leoš Janáček, some of whose works he premiered. In 1944, he was dismissed from that post and the National Theatre was closed by the Nazi regime. After the war, Talich was arrested by communists and accused of collaboration with the Germans. The accusations were refuted and he resumed his career in 1946, establishing the Czech Chamber Orchestra, with students of the Prague Conservatory. When in 1948 the orchestra was ordered by the regime to choose a different conductor or disband, it chose to disband. Talich then founded the Slovak Philharmonic in Bratislava, conducting it until 1952. He was also allowed to resume his association with the Czech Philharmonic, giving his last public performance with it in November 1954, though he made recordings and broadcasts with it until 1956. In 1957 he became a national artist, the highest distinction in Czechoslovakia. Particularly noted for his interpretations of Czech composers such as Antonín Dvořák, Bedřich Smetana and Josef Suk, Talich also did much to bring the operas of Leoš Janáček into the standard repertoire. Talich also taught a good deal, with Karel Ančerl, Jaroslav Krombholc, Charles Mackerras, Ladislav Slovák, Ivan Romanoff, and Milan Munclinger among his pupils. From 1936 Talich lived intermittently in Beroun, where he also died in 1961 at the age of 77. An elementary art school in the town was named in his honor, and the Talich's Beroun music festival, which has been held annually since 1983, is also named after him.