Екінші дүниежүзілік соғыстағы голланд батыры Йохан Хендрик Вейднер
Johan Hendrik Weidner
Екінші дүниежүзілік соғысының қаһарманы Йохан Хендрик Вейднер туралы ақпарат. Өмірбаяны, отбасы, білімі және Швейцариядағы балалық шағы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландияның Екінші дүниежүзілік соғысының батыры Йохан Хендрик Вайднер (22 қазан 1912, Брюссель, Бельгия – 21 мамыр 1994, Монтерей Парк, Калифорния, АҚШ) – Екінші дүниежүзілік соғысында көптеген наградаларға ие болған голландиялық батыр.
Dutch World War II hero
Johan Hendrik Weidner (October 22, 1912, Brussels, Belgium May 21, 1994, Monterey Park, California, United States) was a highly decorated Dutch hero of World War II.
Ерте өмір
Йохан Хендрик Вейднер кіші Брюссельде голланд ата-анасының отбасында дүниеге келді. Туған есімі Йохан Хендрик болғанымен, ол өзін "Жан" деп атады, ал кейін АҚШ-та "Джон" деп таныстырды. Ол төрт баланың ең үлкені еді және Франция шекарасына жақын, Швейцариядағы Collonges sous Salève ауылында өсті – бұл Францияның Жоғарғы Савойя департаментіндегі шағын елді мекен, онда оның әкесі жетінші күндік адвентистер шіркеуі семинариясында латын және грек тілдерін оқытты. Француз мемлекеттік мектептерінде білім алғаннан кейін, ол Коллонж-су-Салевтегі жетінші күндік адвентистер семинариясының базалық курстарын тыңдады. Оның әкесі, Женева университетінде оқыған және Брюссель мен Швейцарияда жетінші күндік адвентистердің пасторы болған Йохан Хендрик Вейднер үлкені, Жанның оның ізімен жүретініне үміттенді. Бірақ әкесінің көңіліне қарамастан, ол бизнеспен айналысуға шешім қабылдады және 1935 жылы Парижде (Франция) тоқыма тауарларын импорттау-экспорттау жөніндегі кәсіпорын құрды. Осы шарада ол Женеваға Ұлттар Лигасының отырыстарына қатысу үшін барды және 1939 жылы соғыстың басталуын болдырмау үшін осы ұйымның қаншалықты әлсіз екенін көзімен көрді.
Johan Hendrik Weidner Jr. was born in Brussels to Dutch parents. Although his birth name was Johan Hendrik, he used to call himself "Jean" and later in the U. S., "John". He was the eldest of four children, and grew up in Switzerland, near the French border at Collonges sous Salève a village in the French department of Haute Savoie, where his father taught Latin and Greek at the Seventh day Adventist Church seminary. Following his education at French public schools, he attended basic courses at the Seventh day Adventist Seminary in Collonges sous Salève. His father Johan Hendrik Weidner Sr. who studied at the University of Geneva, and had been a minister for the Seventh day Adventists in Brussels and Switzerland, hoped Jean would follow in his footsteps. To his father's regret, he decided to go into business, and in 1935 he established a textile import/export business in Paris, France. Around this time he went to Geneva to attend sessions of the League of Nations, and saw firsthand how ineffective that body was in preventing the outbreak of war in 1939.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қызмет
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Жан Парижде тұрды. Германия Францияны басып алғаннан кейін, ол бірнеше адаммен бірге Парижден Францияның бос аймағындағы Лионға қашып кетті. Париждегі бизнесін тастауға мәжбүр болғандықтан, ол Лионда жаңа бизнес ашты. 1941 жылы Жан "Голланд Парижін" құрды – жер асты желісі, оның Лиондағы тоқыма бизнесі тез арада штаб-пәтерге айналды. Швейцария шекаралық аймағына кіру-шығуға рұқсат алу үшін ол 1942 жылдың соңында Аннесиде екінші тоқыма дүкенін ашты. "Голланд Парижі" дін немесе нәсіл бойынша қуғынға ұшыраған адамдарға, одақтас ұшқыштарға және Голландия үшін маңызды тұлғаларға Швейцария және Испания арқылы қашуға көмектесетін ең ірі және табысты жер асты желілерінің біріне айналды. Бұл қашу жолы құжаттарды контрабандаға салу үшін де пайдаланылды. Нидерландыда бұл байланыс желісі "Швейцариялық жол" деп те белгілі болды. Өркендеген кезеңінде осы жер асты желісіне 300-ге жуық адам қатысты, олардың шамамен 150-і тұтқындалды. 40 адам қаза тапты немесе тұтқындықтан туындаған аурудан қайтыс болды, оның ішінде Парижден қашуды үйлестіруге көмектескен әпкесі де бар. Бұл қашу жолы француз қарсыласының күшін арттырды және 1080-нен астам адамды, оның ішінде 800 голландтық еврейді және 112-ден астам құлаған одақтас ұшқышын құтқаруға септігін тигізді. Жан Францияның ең ізделіміндегі жер асты көшбасшыларының бірі болды, оны ұстау үшін Гестапо бір кезде бес миллион франк сыйақы ұсынды.
At the outbreak of World War II Jean was living in Paris. With the subsequent German occupation of France he fled with several others from Paris to Lyon in the unoccupied part of France. Because he had to abandon his Parisian business, he began a new business in Lyon. In 1941, Jean founded "Dutch Paris", an underground network of which the location of his Lyonnaise textile business soon became its headquarters. In order to get passes to go in and out of the Swiss frontier zone, he set up a second textile shop in Annecy at the end of 1942. Dutch Paris became one of the largest and most successful underground networks for people persecuted for faith or race, Allied pilots, and persons of great Dutch importance to help them escape via Switzerland and Spain. This escape route was also used for smuggling documents. In the Netherlands this message line was also known as "The Swiss Way". In its heyday, 300 people were part of this underground network, of which about 150 people were arrested. 40 people were slain or died from the effects of captivity, including his sister who helped to coordinate escapes from Paris. The escape route has greatly contributed to the French Resistance, and is responsible for the rescue of more than 1,080 people, including 800 Dutch Jews and more than 112 downed Allied pilots. Jean was one of the most sought after underground leaders of France, for whom the Gestapo at one time offered a reward of five million francs for his arrest.
Тұтқындалу
1944 жылдың ақпан айында француз полициясы жас хабаршы қызды тұтқындап, гестапоға тапсырды. Оның өзімен бірге Голландиялық Париж ұйымының мүшелерінің аттары мен мекенжайлары жазылған дәптер болған. Ережеге қайшы, оны бір күзетші суға батырып, көк суға дейін басынан ұстап, қатыгездікпен сұраққа тартып, жақып қалдырды. Азаптаулардың нәтижесінде ол жер асты желісінің маңызды мүшелерінің көптеген есімдерін айтты. Осының салдарынан Голландиялық Париж ұйымының көптеген мүшелері тұтқындалды (толық мәліметтерді Suzanne Hiltermann Souloumiac еңбегінен қараңыз). Дәптерде Жаңылдың әпкесі Габриэль Вайднердің есімі де тізілген. Ол гестапо тарапынан тұтқындалып, Париждегі Фресне түрмесіне қамалды, себебі оның серіктері оны босатуға тырысады деп күтілді. Фреснеде оған жақсы қарады, бірақ бұл амал жұмыс істемеген соң, Германиядағы Равенсбрюк концлагеріне жіберілді. Орыстар босатқаннан кейін бірнеше күн өткен соң, дұрыс тамақтанбау салдарынан қайтыс болды. Оккупация кезінде Жан француз жандармериясы және француз милициясы, соның ішінде швейцариялық шекара полициясы тарапынан тұтқындалды. Француз жандармериясы оны қатты ұрып-сапқылады, бірақ дәлел жетіспегендіктен кейін босатуға мәжбүр болды. Тулузада милиция оны тағы бір тұтқындағанда, ол азапталды, бірақ гестапоға тапсырудан бұрын қашып үлкерді. Гестапо оны ешқашан қолға түсіре алмады.
In February 1944, a young female courier was arrested by the French police and extradited to the Gestapo. Against all rules, she had a notebook with her containing names and addresses of Dutch Paris members. She was brutally interrogated by a guard that held her head under cold water until she nearly drowned. Under torture she revealed many names of key members of the underground network. As a result, a large number of Dutch Paris members were arrested (See more details in Suzanne Hiltermann Souloumiac). The name of Jean's sister Gabrielle Weidner was among the names listed in the notepad. She was arrested by the Gestapo and imprisoned at the Fresnes prison in Paris, because it was hoped for that her comrades would try to free her. In Fresnes she was treated well, but when this ploy did not work, she was shipped to Ravensbrück concentration camp in Germany. She later died of the effects of malnutrition, only a few days after liberation by the Russians. During the occupation, Jean was arrested by both French gendarmerie and French Milice, including the Swiss border police. The French gendarmerie beat him up brutally, but they had to release him later due to lack of evidence. In another arrest by the Milice in Toulouse he was tortured, but he managed to escape before they could transfer him to the Gestapo. The Gestapo were never able to get a hold of him.
Соғыстан кейін
1944 жылдың қарашасында Франция азат етілгеннен кейін Вейднерді королева Вильгельмина Лондонға шақырып, "Голландиялық Париж" қашу жолы және Франция мен Бельгиядағы голландиялық азаматтардың жағдайы туралы баяндауын сұрады. Сол жылы ол Голландия қарулы күштерінің капитаны атанды, одан кейін Парижде орналасқан Голландия қауіпсіздік қызметін басқарды. Оның қызметі Франция мен Бельгиядағы голландиялық азаматтарды тексеруді және немістермен ынтымақтасқандарды анықтауды жүзеге асырды. Ұлттық қауіпсіздік бюросы, Әділет министрлігі және Париждегі Голландия елшілігі Голландия қауіпсіздік қызметіне қатысты құқықтарды талап етті. Сондықтан, оның кімге бағынысты болғаны толыққанды анықталған жоқ. 1946 жылдың ортасында Жан Нидерланд үкіметі тарапынан күтпеген жерден жұмыстан босатылып, оларға осы лауазымға кәсіби полицейдің қажеттігін айтты. Қауіпсіздік қызметіндегі жұмысынан кейін ол нормалды өмірге оралып, импорт-экспорт тоқыма бизнесіне қайта кірісті. 1955 жылы ол Америка Құрама Штаттарына эмиграциялап, ақырында Калифорнияда қоныстанды, онда 1958 жылдан бастап әйелі Наомимен бірге денсаулыққа пайдалы тағамдар дүкендерінің желісін жүргізді.
In November 1944, after the Liberation of France Weidner was invited to London by Queen Wilhelmina, to come to tell her about the "Dutch Paris" escape route, and the situation of Dutch civilians in France and Belgium. In the same year he was made a Captain in the Dutch Armed Forces, after which he could be in charge of the Dutch Security Service based in Paris. His service was in charge of vetting all the Dutch citizens in France and Belgium to look for any that collaborated with the Germans. The Bureau of National Security, the Department of Justice, and the Dutch Embassy in Paris all claimed authority for Netherlands Security Service. Therefore, it has never become entirely clear under whose direction he fell. In mid 1946, Jean was suddenly dismissed by the Dutch government, arguing that they needed a professional policeman on the post. After his work with the security he picked up the threads of normal life again, and returned to his import/export textile business. In 1955 he emigrated to the United States, eventually settling in California where from 1958 he and his wife Naomi operated a chain of health food stores.
Тану
Соғыстағы еңбегі үшін Вайднер АҚШ-тың "Алтын пальмасымен" Бостандық медалімен, Британ империясы орденінің құрметті офицері және Голландияның "Оранж-Нассау" орденінің офицері атанды. Француз үкіметі оны "Croix de Guerre" және "Résistance" медалімен, сондай-ақ "Почетты легион" орденімен марапаттады. Бельгия үкіметі оны Леопольд орденінің офицері етіп тағайындады. 1993 жылы Вашингтондағы АҚШ Холокост мемориалдық мұражайының ашылуында ол құтқарушыларды еске алу мақсатында шам жаққан жеті адамның бірі болып таңдалды. Израиль үкіметі Вайднерді Яд Вашемдегі Израильдің Ұлттық Холокост мемориалында "Ұлттар арасындағы Адал" атандырды, оның құрметіне "Адалдар даңғылындағы" Еске алу төбесінде ағаштар отырғызылды.
For his War efforts, Weidner was awarded the United States Medal of Freedom with Gold Palm, made an Honorary Officer of the Order of the British Empire, an Officer in the Dutch Order of Orange Nassau. The French Government honored him with the Croix de Guerre and Médaille de la Résistance and the Légion d'honneur. The Belgian Government made him an Officer of the Order of Leopold. At the 1993 opening of the United States Holocaust Memorial Museum in Washington, D. C. he was one of seven persons chosen to light candles recognizing the rescuers. The Israeli government honored Weidner as one of the gentiles designated as Righteous Among the Nations at Israel's national Holocaust Memorial, Yad Vashem where a grove of trees was planted in his name on the Hill of Remembrance along the Avenue of the Righteous.