Кіріспе
Йоркшир терьеры, сондай-ақ Йоркки деп те аталады, – британдық терьер түріндегі кішкентай ит тұқымы. Ол терьерлердің және жалпы барлық ит тұқымдарының арасындағы ең кішкентайларының бірі, салмағы шектеулі. Ол 19 ғасырда Англияның Йоркшир графтығында пайда болған, осы графтықтың атымен аталған. Оның реңі басында қоңыр, ал денесі тұнжырған болатты сұр түсті болады; Kennel Club және Fédération Cynologique Internationale ешқандай басқа түсті қабылдамайды. Бұл ойнақшыл және белсенді ит, көбінесе серік ретінде ұсталады. Ол басқа тұқымдардың, оның ішінде Жібектей терьердің дамуына, сондай-ақ Йоркпиу сияқты гибридтік тұқымдардың шығуына үлес қосты.
Хаддерсфилд Бен
Хаддерсфилд Бен – Йоркшир терьері, оның портретін Джордж Эрл салған. 1891 жылы осы тұқымға қатысты бір маман: «Хаддерсфилд Бен өмірі бойында өз тұқымының ең жақсы асыл тұқымы болды және кез келген үй жануарларының ең керемет иті болды. Көптеген қазіргі көрме үлгілерінің тегінде оның қанының бірі немесе бірнешесі бар» деп жазған. Көрме жеңімпазы Хаддерсфилд Бен, өзінің ұрпақтары арқылы Йоркшир терьері тұқымын қалыптастыруға көмектесті. Ол әлі де «тұқымның әкесі» деп аталады. Алғашқы Йоркшир терьері 1885 жылы Американдық Кеннел Клубында (AKC) тіркелді. Виктория дәуірінде Йоркшир терьері Англияда танымал үй жануары және көрме иті болды. Американдықтар Виктория дәстүрлерін қабылдағанда, олар Йоркшир терьерін де қабылдады. Тұқымның танымалдылығы 1940 жылдары төмендеді, тіркелген шағын тұқымдық иттердің үлесі жалпы тіркеудің 18%-ына дейін төмендеді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы әйгілі әскери иті Смоки, тұқымға деген қызығушылықты қайта жандандырды деп есептеледі. 2012 және 2013 жылдары AKC Йоркшир терьерін АҚШ-тағы ең танымал таза тұқымдық 6-шы орынға қойды. Ұлыбританиядағы Кеннел Клубының мәліметінше, жүні жылтыр, жұқа, түзу және жібектей болуы керек. Дәстүр бойынша, жүні өте ұзын өсіріліп, арқаның ортасынан екіге бөлінеді, бірақ «қозғалысқа кедергі келтірмеуі керек». Йоркшир терьерінің жүні иттің денесіндегі металл мөлшерін анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Мұрыннан құйрыққа дейін жүні қара сұрдан қараға дейін, ал құйрықтағы жүні қараңғырақ болуы керек. Басы, жоғары кеудесі мен аяқтарындағы жүні ашық, бай, қызғылт түсті болуы керек, түбі ортасынан қараңғырақ, ал ұштарында ашық түске өтеді, бірақ барлық иттерде емес. Сондай-ақ, ересек иттерде қоңыр түсті жүнді қара түсті жүнмен араластыруға болмайды. Жұқа, түзу, жібектей жүні гипоаллергенді деп саналады. Ересек Йоркшир терьерлері, егер олардың жүнінің түсі стандарттан ауытқыса немесе жүні жұмсақ немесе тым жұқа болса, олар әлі де Йоркшир терьері болып саналады. Бірақ ерекшелігі – мұндай Йоркшир терьерлерін мақсатты түрде өсіру ұсынылмайды. Сонымен қатар, «жұмсақ» немесе «мақта тәрізді» текстуралы жүнді күту қиынырақ болуы мүмкін, немесе тым жұқа жүнді. Иттің шашы мен сілекейі әдетте аллергиялық реакцияларды тудырады. Аллергологтар кейде белгілі бір итке аллергиясы бар адамның төзімді болатынын мойындайды, бірақ олар «кейбір адамдардың үй жануарларымен бақыты барлық аллергиялық адамдар мен иттердің тұқымдарына сәйкес келмейді» деп келіседі. Йоркшир терьерінің жүні тек щеткамен таралғанда немесе сынғанда ғана түседі немесе түспейді делінеді. Бірақ бұл мәлімдемелер биологтардың, мал дәрігерлерінің және аллергологтардың ит жүні туралы білетінімен келіспейді. Аллергологтар «бір-бірінен өзгеше ақуыз өндірісіне ие иттердің арасында айырмашылықтар бар екенін ойлайды, бұл бір науқасқа көмектесе, екіншісіне көмектеспеуі мүмкін». Кейбір Йоркшир терьерлері толығымен алтын түсті болады, олар тек феомеланин өндіреді, ал басқалары бауыр немесе шоколад түсті, қоңыр түсті болады; олар қара эумеланиннің орнына қоңыр эумеланин өндіреді. Стандартта жүнінің түсі нақты анықталған, ал стандарттан тыс түстер басқа тұқымдармен будандасуды немесе сирек жағдайларда денсаулық проблемаларын көрсетеді. Егер AKC тек түсіне байланысты Йоркшир терьерін тіркеуден бас тартпаса да, яғни түсті иттерді тіркеуге болады, Американың Йоркшир терьер клубы ересек иттер үшін «қара және қоңырдан басқа кез келген түстің немесе түстердің үйлесімінің» дисквалификация болып табылатынын және «толық түсті, ерекше түстердің үйлесімі және түсті иттер дисквалификациялануы керек» деген директиваға ие.
Ұялы шұбарлар
Оның түсі толыққанды жетілуіне үш немесе одан да көп жыл уақыт қажет болуы мүмкін. Соңғы түсі көбінесе қара немесе сұрғылт түс болады.
Шапанды күту
Иелері күтімді жеңілдету үшін шашты қысқа қырып тастауы мүмкін. Көрмелерге қатысқанда, түк қалпында қалдырылады және қозғалыс еркіндігі мен таза көрініс беру үшін еденге дейін кесілуі мүмкін. Аяқтардағы және құлақ ұштарындағы түктер де қырылуы мүмкін.
Тендерлік
Идеалдық Йоркшир терьерінің мінезі немесе "тұлғасы" Кеннел клубы тарапынан "өте тік тұратын, маңыздылық сезімін білдіретін" деп сипатталған.
Денсаулық
Йоркшир терьерлерінде жиі кездесетін денсаулық мәселелеріне бронхит, лимфангиэктазия, портсистемдік шунт, катаракта және құрғақ кератит (кератит сикка) жатады. Сонымен қатар, йоркилердің ас қорыту жүйесі нәзік болып келеді, сондықтан әдеттегі рационын өзгерткенде құсу немесе диарея пайда болуы мүмкін. Йоркшир терьерінің салыстырмалы түрде кішкентай дене мөлшері олардың анестезияға төзімділігінің нашар болуына себеп болады. Бұған қоса, йорки сияқты кішкентай иттер құлаудан, басқа иттерден және иесінің салмақтылығынан жарақаттануға бейім. Ұлыбританияда жүргізілген тағы бір зерттеу нәтижесінде осы тұқымның өмір сүру ұзақтығы 12,5 жылды құрады. Жапониядағы үй жануарларының зираттарындағы деректерге негізделген зерттеуде орташа өмір сүру ұзақтығынан жоғары, 14,3 жылдық өмір сүру ұзақтығы анықталды. Кішкентай йоркилердің (өлшемі кішкентай) өмір сүру ұзақтығы көбінесе қысқа болады, себебі олар созылмалы диарея және құсу сияқты денсаулық проблемаларына, анестезияға жоғары сезімталдыққа және жарақаттануға бейім.
Генетикалық ақаулар
Йоркшир терьерлерінде белгілі бір генетикалық аурулар кездеседі, соның ішінде дистихиаз, гидроцефалия, ошақ гипоплазиясы, Легг-Кальве-Перт синдромы, луксациялы жамбас сүйегі, портсистемалық шунт, торсық дисплазиясы және көк шөлке тастары. Yorkie-лерде ең көп кездесетін туа біткен кемшіліктер: Дистихия, қалыптан тыс жерден (әдетте қақпақтың шетіндегі мейбом безінің түтікшесінен) өсетін кірпіктер, көбінесе Yorkie-лерде кездеседі. Дистихия көзді тітіркендіріп, жас шығуға, көзді қысуға, қабынуға, мүйіз қабығының сызатын немесе жарасын тудыруға, сондай-ақ таңбалануға әкелуі мүмкін. Емдеуге қолмен алып тастау, электролиз немесе хирургиялық араласу кіруі мүмкін. Дэнс гипоплазиясы – екінші мойын омыртқасының тірек нүктесінің қалыптаспауы, бұл омыртқа миына зақым келтіреді. Legg-Calvé-Perthes синдромы, жамбас сүйегінің жоғарғы бөлігінің (фемурдың) дегенерациясына алып келеді, және ол Yorkie-лердің кейбір желісінде кездеседі. Бұл жағдай жамбас буыны айналасындағы қан айналымының жеткіліксіздігінен туындайды. Қан ағыны азайғанда, фемурдың бас бөлігіндегі сүйек құлайды және өледі, ал оны жабатын хрящ жарылып, деформацияланады. Стандартты ем – зақымдалған сүйек бөлігін алып тастау үшін хирургиялық операция. Операциядан кейін аяқ сәл қысқа болғанымен, Yorkie дерлік толық қызметін қайта алады. Бұл аяқтың "қатты қалуына" және табаны жерден көтеріліп тұруына себеп болады. Трахеяның әлсіреуінен туындайтын трахеялық құлдырау, көптеген кішкентай тұқымдарда, әсіресе өте кішкентай Yorkie-лерде кездеседі. Генетикалық себептерге байланысты трахея қабырғаларының серпімділігі төмендеуі мүмкін, бұл жағдай жас өскен сайын нашарлайды. Кушинг синдромы, бүйрек үсті бездерінің стероид гормонының артық өндірілуіне байланысты ауру, сондай-ақ хрящты әлсіретіп, трахеяның құлдырауына әкелуі мүмкін. Мойынға түсетін физикалық күш трахеяның құлдырауына себеп болуы мүмкін. Көптеген мал дәрігерлері, әдетте, белсенді Yorkie-лердің жағасын тартқандықтан, оларға арқанмен серуендеу үшін шлейф тағуды ұсынады. Сирек жағдайларда, гипогликемия ересек, әдетте өте кішкентай Yorkie-лерде проблема болып қала береді. Ол көбінесе 5-16 апталық Yorkie күштіктерде байқалады. Қандағы қанттың төмендеуі бактериялық инфекция, паразиттік шабуыл немесе бауырдың портсистемалық шунтынан да туындауы мүмкін. Гипогликемия күштіктердің ұйқышаң болуына, әлсіздікке (көздері мұңлы), дірілдеуіне, қантсыздық тақырыбына әкеледі, әдетте, күштіктердің қызыл иектері өте ақ немесе сұр түсті болады. Күштіктер күштеп тамақтандырылмаса, тамақтан бас тартуы мүмкін. Симптомдары бар итке жүгері сиропы немесе Nutri Cal түрінде қант беру керек және дереу ветеринарлық көмек көрсету керек, өйткені гипогликемияның ұзаққа созылған немесе қайталануы иттің миына қайырсыздан зақым келтіруі мүмкін. Бұл практикаға қарсылық тұқымның тарихында ерте пайда болды; Хью Далзиел 1878 жылы Йоркшир терьерлері туралы жазып, "үй жануарларын мүгедектендіруге ешқандай себеп жоқ, және толық құлақтар мен құйрықтарды қайшымен кеспеу керек, оларды толық өсіру керек" деді. Германиядағы Бивер мырза мен әйеліне тиесілі болған, бір кезде Йоркшир терьерінің түрі деп саналған, бірақ содан бері көптеген кинологиялық клубтар, соның ішінде AKC, оны жеке тұқым ретінде мойындады.
Distichiae, eyelashes arising from an abnormal spot (usually the duct of the meibomian gland at the edge of the eyelid), are often found in Yorkies. Distichiae can irritate the eye and cause tearing, squinting, inflammation, corneal abrasions or corneal ulcers, and scarring. Treatment options may include manual removal, electrolysis, or surgery. Hypoplasia of dens is a non formation of the pivot point of the second cervical vertebra, which leads to spinal cord damage. Legg–Calvé–Perthes syndrome, which causes the top of the femur (thigh bone) to degenerate, occurs in Yorkies in certain lines. The condition appears to result from insufficient circulation to the area around the hip joint. As the blood supply is reduced, the bone in the head of the femur collapses and dies and the cartilage coating around it becomes cracked and deformed. The standard treatment is surgery to remove the affected part of the bone. Although the affected leg will be slightly shorter than prior to surgery, the Yorkie may regain almost normal use. This causes the leg to 'lock up' with the foot held off the ground. Tracheal collapse, caused by a progressive weakening of the walls of the trachea, occurs in many toy breeds, especially very tiny Yorkies. As a result of genetics, the walls of the trachea can be flaccid, a condition that becomes more severe with age. Cushing's syndrome, a disorder that causes production of excess steroid hormone by the adrenal glands, can also weaken cartilage and lead to tracheal collapse. There is a possibility that physical strain on the neck might cause or contribute to trachea collapse. Since this is usually caused by an energetic Yorkie pulling against his collar, many veterinarians recommend use of a harness for leashed walks. In rare cases, hypoglycaemia may continue to be a problem in mature, usually very small, Yorkies. It is often seen in Yorkie puppies at 5 to 16 weeks of age. Low blood sugar can also be the result of a bacterial infection, parasite or portosystemic liver shunt. Hypoglycaemia causes the puppy to become drowsy, listless (glassy eyed), shaky, uncpoglycaemic attack, the puppy usually has very pale or grey gums. The puppy also may not eat unless force fed. A dog showing symptoms should be given sugar in the form of corn syrup or Nutri Cal and be treated by a veterinarian immediately, as prolonged or recurring attacks of hypoglycaemia can permanently damage the dog's brain. Opposition to this practice began very early in the history of the breed; Hugh Dalziel, writing about Yorkshire Terriers in 1878, declared that "There is no reason for mutilating pet dogs, and perfect ears and tails should be bred, not clipped into shape with scissors." owned by Mr. and Mrs. Biewer in Germany, was once considered a variation of the Yorkshire Terrier but has since been recognised as a separate breed by many kennel clubs, including the AKC.
Көрме иттері
1997 жылы Чемпион Озмилион Мистификация Круфтс әлемдегі ең ірі жыл сайынғы иттер көрмесінде «Ең жақсы ит» аталымын жеңіп алған алғашқы йоркшир терьер болды.
Кішкентай иттер
Сильвия – Англияның Блэкберн қаласының тұрғыны Артур Марплз-дің қорапшадай кішкентай йоркшир терьері, тарихқа енген ең кішкентай ит. Ол 1945 жылы екі жасында қайтыс болды, сол кезде оның иығынан биіктігі , мұрнының ұшынан құйрығына дейінгі ұзындығы және салмағы болды.
Соғыс иттері
Түтінді (Smoky) – Екінші дүниежүзілік соғыстың қаһарманы, соғыс иті және оның иесі Уильям Уинн, Огайо штатының Кливленд қаласынан шыққан. Уинн Тынық мұхитындағы 5-ші Әуе күшімен қызмет етіп жатқанда Смокиді асырап алған.
Ақ үй иттері
Паша, Триша Никсон Кокстың йоркшир терьер тұқымды үй жануары, Ричард Никсон президенттігі кезінде Ақ үйde өмір сүрді.