Кіріспе

Америкалық фантастикалық әдебиет авторы (1915–1958)

Генри Каттнер (7 сәуір 1915 – 3 ақпан 1958) – американдық ғылыми фантастика, фэнтези және қорқыныш жанрында жазған автор.

Ерте өмір

Генри Каттнер 1915 жылы Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, кітап сатушы Генри Каттнердің (1863–1920) ата-анасы, Каттнер (1829–1903) және Амелия Буш (шамамен 1834–1911) Пруссияның Лесзно қаласынан келген және 1859 жылдан бері Сан-Францискода тұрған; оның анасы Энни Левидің (1875–1954) ата-анасы Ұлыбританиядан шыққан. Генри Каттнердің ұлы атасы – ғалым Джошуа Хешель Каттнер. Каттнер әкесі қайтыс болғаннан кейін салыстырмалы түрде кедейлікте өсті. Жас шағында ол Лос-Анджелестегі әмисі Лоренс Д'Орсейдің (іс жүзінде, оның әйелінің туысы) әдеби агенттігінде бос уақытында жұмыс істеді, ал 1936 жылдың басында өзінің алғашқы "Қызыл қабірлердегі егеуқырлар" атты әңгімесін Weird Tales журналына сатқанға дейін. Д'Орсей агенттігінде жұмыс істеген кезде Каттнер Ли Брэкеттің алғашқы қолжазбаларын қараудан таңдап алды; оның жетекшілігімен ол өзінің алғашқы әңгімесін (Астаундинг Стористің Джон В. Кэмпбеллге) сатты.

Катнер мен Мур

Каттнер әдеби прозасымен танымал болды және әйелі С. Л. Мурмен тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істеді. Олар "Лавкрафт шеңбері" арқылы танысты, бұл Х. П. Лавкрафтпен хат алмасып тұратын жазушылар мен оқырмандардың тобы еді. Олардың бірлескен жұмысы 1940-1950 жылдарды қамтыды, ал көптеген туындылар Льюис Пэдгет және Лоуренс О'Доннелл псевдонимдерімен жарияланды. Каттнер мен Мурды жақсы білетін Л. Спраг де Камп олардың ынтымақтастығы соншалықты үйлесімді болғандықтан, әңгіме аяқталғаннан кейін Каттнер мен Мурдың қайсысының не жазғанын еске түсіруі қиын болғанын айтты. Де Камптің сөзіне қарағанда, әрбір серіктес әңгімені абзацтың немесе тіпті сөйлемнің ортасынан тоқтатып, қолжазбаның соңғы бетін әлі де теру машинасына қалдыруы жиі кездесетін жағдай еді. Екінші жұбай әңгімені біріншісі тоқтаған жерден жалғастыратын. Олар әңгіме аяқталғанға дейін қажет болғанша осылай кезектесіп отырды. Каттнердің ең танымал туындыларының бірі – Падгет псевдонімімен жарияланған Галлегер әңгімелері. Бұл әңгімелерде мас күйде клиенттердің мәселелеріне жоғары технологиялық шешімдер тапқан (өзінің өте мақтанғаныш роботының көмегімен) адам туралы айтылады, бірақ сауыққаннан кейін ол не жасағанын немесе не үшін жасағанын мүлдем есіне түсіре алмайды. Бұл әңгімелер кейін "Роботтардың құйрығы жоқ" жинағында топтастырылды. 1973 жылғы Lancer Books басылымының кіріспесінде Мур Каттнер Галлегер әңгімелерінің барлығын өзі жазғанын мәлімдеді.

Ықпал

Марион Циммер Брэдли Каттнерді әсер еткен авторлардың бірі. Оның "Қанды күн" романы оған арналған. Роджер Зелазни өзінің "Amber" сериясында "Қараңғы әлемнің" ықпалы туралы айтты. Каттнердің досы Ричард Мэтисон 1954 жылғы "Мен аңызмын" романын Каттнерге арнады, оның көмегі мен қолдауы үшін алғысын білдірді. Рей Брэдбери Каттнердің Брэдберидің алғашқы қорқынышты әңгімесі "Шамның" (Weird Tales, 1942 жылғы қараша) соңғы 300 сөзін жазғанын айтты. Брэдбери Каттнерді елеусіз қалған шебер және "дәнді жазушы: тұқымдармен толы – идеяларға бай" деп сипаттады. Уильям С. Берроуздың "Жарған билет" романында Каттнердің Венера теңіздеріндегі "Бақытты плащ" паразиттік ләззат монстры туралы тікелей цитаталары келтірілген. Мэри Элизабет Консалман Каттнердің көптеген псевдонимдермен жазу әдеті оны лайықты атақтан айырды деп есептейді. "Мен жиі ойланамын, Каттнер неге редакциялық себепсіз көптеген жалған есімдердің артына өз талантын жасыруды таңдады? Әрине, басқа біреу болып көріну қызық. Бірақ Каттнер көптеген жанкүйерлері оның есімін білмейтін псевдонимдер астында жарығын жасырып, өзіне лайықты атақтан бас тартты. Сибери Квинн мен мен оны осы үшін жиі сөктік". Дж. Вернон Шидың сөзіне қарағанда, Август Дерлет "Хенк пен Кэтриннің кітаптарын Аркхам Хаус баспасында шығаруға уәде берді, бірақ оларды үнемі кейінге шегерді".

Ктулху аңыздары

Лавкрафт пен Кларк Эштон Смиттың досы болған Каттнер Ктулху мифтері жанрына бірнеше әңгімелер қосты, олардың негізінде бұрынғысының жазбалары жатты, ал соңғысы басқа авторлармен бірге оларды толықтырды. Олардың ішінде: "Кралицтің құпиясы" ("Weird Tales", 1936 жылғы қазан), "Жан жегіш" ("Weird Tales", 1937 жылғы қаңтар), "Салем қорқынышы" ("Weird Tales", 1937 жылғы мамыр), "Шабуылдаушылар" ("Strange Stories", 1939 жылғы ақпан) және "Аң аулау" ("Strange Stories", 1939 жылғы маусым). Каттнер мифтерге онша танылмаған бірнеше құдайларды қосты, соның ішінде Иод ("Кралицтің құпиясы"), Ворвадосс ("Жан жегіш"), Гидра және Ньогта ("Салем қорқынышы"). Сынаушы Шон Рамси "Салем қорқынышы" романындағы жаман Әбигейл Принн Каттнердің "Шабуылдаушылар" романында кездесетін "De Vermis Mysteriis" кітабының авторы Людвиг Приннің ұрпағы болуы мүмкін деп болжайды. Эрик А. Карлсон, Джон Дж. Коблас және Р. Ален Эвертс редакциялаған "Этчингс және Одиссеялар No 4" (1984) – Каттнерге арналған арнайы шығарылым. Онда Каттнердің "Түнде серуендейді", "Құрбақа" және "Шабуылдаушылар" атты үш қайта басылған әңгімесі, Каттнер туралы әртүрлі эсселер және оның әйелі, сондай-ақ әріптес жазушы К. Л. Мурмен сұхбат жарияланды. Роберт М. Прайс редакциялаған "Ктхулхудың кітабы" 5, No 7 (толық саны 41) (Ламмас 1986) – Генри Каттнерге арналған арнайы шығарылым, онда Каттнердің сегіз Ктулху мифтері әңгімесі жинақталған. (Онда "Дагонның ұрпағы" немесе "Шабуылдаушылар" кірмеген). "The Book of Iod: Ten Tales of the Mythos" – Роберт М. Прайс редакциялаған Каттнердің Ктулху мифтері туралы әңгімелер жинағы (Chaosium, 1995). (Онда Роберт Блох, Лин Картер және Роберт М. Прайс жазған "Иодтың қорқынышты кітабы" туралы үш қосымша әңгіме бар). Каттнердің кірген әңгімелері: "Кралицтің құпиясы", "Жан жегіш", "Салем қорқынышы", "Дрюм Авестаның әдемі әзілі", "Дагонның ұрпағы", "Шабуылдаушылар", "Құрбақа", "Гидра", "Үрейдің қоңыраулары" және "Аң аулау" – осылайша, Ктулхудың кітабының арнайы Каттнер санында жарияланған барлық мифтер, сонымен қатар "Дагонның ұрпағы" және "Шабуылдаушылар". "Қара сүйіспенділік" әңгімесі (бұл жерде, басқа жерлерде де жиі, Коттнер мен Роберт Блохтың бірлескен авторлығымен басылған) шын мәнінде Блох толыққанды жазған; Блох "Салем қорқынышы" кейіпкері Майкл Лиді пайдаланғаны үшін аңызда Коттнерге авторлық құқық берді. Роберт М. Прайс жазған "Бейіт тастың астында" және Лин Картер жазған "Түннің өлімі" жинақты толықтырады. Прайс кіріспесінде "Генри Каттнердің Ктулху мифтеріндегі жеке бұрышы, көрінетіндей, Лавкрафт, Блох, зороастризм және теософиядан шамамен бірдей үлесте алынған" деп атап өтеді.

Кейінгі өмірі

Каттнер 1950 жылдардың ортасында магистр дәрежесін алумен айналысты, бірақ 1958 жылы Лос-Анджелесте жүрек талмасынан қайтыс болды.

Тони Квейдтің әңгімелері

I. Айдағы Голливуд (1938)
II. Қиямет әлемі (1938)
III. Жұлдыздар шеруі (1938)
IV. Титан планетасындағы қиындықтар (1941)