Кіріспе

Канаданың Манитоба провинциясындағы қала.

Тарих

Арктиканың әртүрлі көшпелі халықтары осы аймақта өмір сүрген және аң аулаған. Тюль халқы шамамен 1000 жылы батыстан келіп, қазіргі инуиттердің ата-бабалары болды. Дене халқы 500 жылы одан да солтүстікке қарай келді. Еуропалықтармен байланыс орнағанға дейін Черчилль аймағында Чипевиан және Кри халықтары басымдықпен қоныстанған. Еуропалықтар бұл жерге алғаш рет 1619 жылы Дэнс Мунк басқарған Дания экспедициясы Черчилльдің кейін орналасатын жеріне жақын жерде қыстағанда келді. Экспедицияның 64 мүшесінің үшеуі ғана қыстың қысқасынан аман қалды және экспедицияның екі кемесінің бірі – «Лампрей» шлюпімен Данияға қайтып келді. 1964 жылы Дания археологтары өзен сағасынан бірнеше шақырым қашықтықтағы тасқын алабында тасталған «Еңкібірек» фрегатының қалдықтарын тапты. Барлық қалдықтар Данияға әкелінді, ал кейбіреулері Копенгагендегі Ұлттық мұражайда қойылған. 1688–89 жылдары жасалған сәтсіз әрекеттен кейін, 1717 жылы Гудзон шығанағы компаниясы алғашқы тұрақты елді мекенді – Черчилль өзенінің сағасынан бірнеше шақырым жоғарыда орналасқан ағаштан салынған бекіністі құрды. Сауда бекеті мен өзенге 17 ғасырдың соңында Гудзон шығанағы компаниясының губернаторы болған Джон Черчилль, Марлбороның 1-ші герцогының есімі берілді. Уэльс князінің бекінісі өзен сағасында қайта салынды. Бұл бекіс негізінен Солтүстік Американың тері саудасынан пайда табу үшін, Йорк фабрикасының жете алмайтын жерінде салынды. Ол негізінен борал орманның солтүстігінде тұратын Чипевиандармен сауда жасады. Терінің көп бөлігі Аттабаска көлі мен Роки тауларынан келді. Бекітті қорғау үшін оның қарама-қарсы жағына Кеп-Мерри бекінісі салынды. 1731–1741 жылдары Солтүстік Америка үшін ағылшын-француздық даудың бөлігі ретінде бастапқы бекіс Уэльс принсінің бекінісімен алмастырылды, бұл өзен сағасындағы батыс жарты аралындағы үлкен тас бекіс болды. 1782 жылы француз экспедициясы Гудзон шығанағына басып кірді. Британдықтар, Самуэль Хирн басшылығында, француздықтардан көп есе кем болғандықтан және олар әскер емес еді, бір оқ атпай берілді. Лидерлер Хирн босатылып, 31 британдық азаматпен бірге «Северн» шлюпімен Англияға қауіпсіз жолға шығарылатынына келісті, оның шарты бойынша ол «Солтүстік мұхитқа саяхат» атты әңгімесін дереу жариялауға міндетті болды. Британдықтар француздық тұтқындардың да сондай саны босатылатынына уәде берді, ал суды жақсы білетін британдық теңізші француздықтарды Гудзон шығанағының жағалауынан қауіпсіз алып шықты, олар қысқы мұзда қалу қаупі бар жыл мезгілінде. Француздар бекісті бұзуға сәтсіз тырысты. Ең нашар салдары жергілікті халықтарға тиді, олар бекістен келетін сауда тауарларына тәуелді болды, олардың көпшілігі аштықтан қайтыс болды. Бекістің қалдықтарын кең ауқымда қайта құру және нығайту 1950 жылдан бері жүргізіліп келеді. 1783 жылы Хирн өзен бойында жаңа бекіс салуға оралды. Солтүстік-Батыс компаниясы мен Гудзон шығанағы компаниясы арасындағы қатты бәсекелестік аймақтарынан алыста болғандықтан, ол тұрақты, бірақ пайдалы емес терілердің көзі болып қала берді. Тери саудасының төмендеуі мен батыс ауыл шаруашылығының табысты дамуы арасындағы жылдар аралығында Черчилль ескіруге ұшырады. Онжылдықтар бойы Канадалық Тынық мұхит темір жолының монополиясы мен үстемдігіне наразы болған Канаданың батыс провинциялары бірікті. Олар Гудзон шығанағындағы маңызды жаңа солтүстік кемежай портын құру үшін белсенді келіссөздер жүргізді, ол Виннипегтен темір жолмен байланысты болды. Алғашында 1912 жылы осы мақсат үшін Порт-Нелсон таңдалды. Бірнеше жылдық күш-жігер мен миллиондаған доллар жұмсағаннан кейін бұл жобадан бас тартылып, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Черчилль балама ретінде таңдалды. Канадалық гидрографиялық қызмет CSS Acadia кемесімен жүргізген зерттеулер қауіпсіз жүзуге жол ашты. Құрылыс 1929 жылы аяқталды. Фермалардан Черчилль портына дейінгі темір жол желісі аяқталғаннан кейін, коммерциялық кеме қатынасы көп жылдар бойы дамыды. 1932 жылы Грант МакЭван Черчилль кеденінен жолаушы ретінде өткен алғашқы адам болды. Бұл оның Ұлыбританиядан Саскачеванға Гудзон шығанағы арқылы баруды шешкеніне байланысты болды, ал көптеген жолаушылар Сент-Лоуренс өзені арқылы қайтып келді. 1942 жылы АҚШ әуе күштері қаланың шығысында Форт-Черчилль деп аталатын база құрды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін база бірнеше басқа мақсаттарға қызмет етті, соның ішінде Корольдік Канада әуе күштері (RCAF) және Стратегиялық әуе күштері. База бұзылғаннан кейін ол қаланың әуежайына айналды. Теңіздік радио станциясы Черчилль, шақыру таңбасы CFL, U-кәмпірлердің жоғары жиілікті бағыттағышын (HFDF) қолдау үшін Корольдік Канада теңіз күштерімен ионосфераны зерттеу станциясы ретінде іске қосылды және 1 тамыз 1943 жылы жұмыс істеді. 1949 жыл шамасында Черчилль Канаданың SUPRAD (сигналдық барлау) желісінің бөлігіне айналды және 1968 жылы жабылатынша осы рөлде қалды. Операциялар және тұру ғимараты бүгін де сақталған, бірақ тастап кетілген. Бұл аймақ сонымен қатар Канада-Америка атмосфералық зерттеуінің бөлігі болған Черчилльдің ракеталық зерттеу полигонының орны болды. Оның алғашқы ракетасы 1956 жылы ұшырылды және 1984 жылы жабылатынша зерттеу үшін ұшырулар жалғасты. Бұрынғы ракеталық полигон орнында қазіргі таңдағы Арктикалық зерттеулер орталығы орналасқан, бұл көп салалы Арктикалық зерттеулерге арналған мекеме. 1950 жылдары британдық үкімет Черчилльге жақын жерде өздерінің алғашқы ядролық қаруларын сынау үшін орын құруды қарастырды, бірақ оның орнына Австралияны таңдады.

Қоршаған орта

Черчилль қаласы Хадсон шығанағындағы Черчилль өзенінің сағасында орналасқан. Бұл шағын қауымдастық үш экологиялық аймақтың тоғысында, Гудзон жазығындағы экотон аймағында жатыр: оңтүстіктегі боралдық орман, солтүстік-батыстағы Арктикалық тундра және солтүстіктегі Хадсон шығанағы. Вапуск ұлттық паркі қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан. Черчилль маңындағы ландшафтқа жер астындағы мәңгі тоң және Канада қалқанының тау жыныстарының әсерінен пайда болған беткі қабатты топырақтар ықпал етеді. Қара шырша ағаштары осы экологиялық факторлардың салдарынан сирек және өсуі шектеулі. Ағаштарда мұздың әсерінен қырқылып, деформацияланған іздер де байқалады. Аймақ спорттық балық аулауға да қолайлы. Көптеген тур операторлар жер, теңіз және әуе арқылы саяхаттар ұйымдастырады, олар үшін барлық жерге жүретін көліктер, тундралық көліктер, қайықтар, каноэлер, тікұшақтар және жеңіл ұшақтар қолданылады.

Солтүстік сәулелі сәуле

Канаданың барлық солтүстік аймақтары сияқты, Черчилльде де күннің белсенділігі жоғары болғанда және аспан ашық болғанда, әдетте ақпан және наурыз айларында солтүстік жарығын (аврора бореалис) көруге болады. Көрінуі қараңғылыққа да байланысты, яғни аспан оларды көруге жеткілікті қараңғы болу керек. Жазда түн бойы теңіз сәулесі болғандықтан, оларды көру мүмкін болмайды.

Климат

Черчилльде өте қатал субарктикалық климат (Кёппен климаттық жіктелімі: Dfc) бар, ұзақ, қатты қыстармен (қазан айының басынан мамыр айына дейін) және қысқа, салқынға жақын немесе жұмсақ жаздармен. Черчилльдің қыстары 58 градус солтүстік ендіктегі жағалау орны үшін күтілгеннен әлдеқайда суық. Жайық Гудзон шығанағы қыста тоңып, теңіз көлігіне кедеріс келтіреді. Солтүстік полюстен бағытталған басым солтүстік желдер тоңған шығанай арқылы өтеді, нәтижесінде қаңтар айының орташа температурасы -29.4 градусқа жетеді, бұл Черчилльдегіден толық 9 градусқа жоғары.

Экономика

Туризм және экотуризм жергілікті экономикаға маңызды үлес қосады, мұз аюы маусымы (қазан және қараша) ең ірісі болып табылады. Туристер маусым және шілде айларында Черчилль өзенінде белуга киттерін көру үшін де келеді. Аймақ құс бақылаушылар үшін де танымал, сонымен қатар солтүстік жарықты (аврора бореалис) тамашалауға мүмкіндік береді. Олардың әрқайсысы әртүрлі флора мен фаунаны қамтиды. Жыл сайын 10 000–12 000 экотурист келеді, олардың шамамен 400–500-і құс бақылаушылар.

Мұзды аюлар

Бір кездері ақ аюлар жалғыз өмір сүретін жануарлар саналған, олар жұптасудан басқа, басқа аюлармен қарым-қатынастан аулақ болған. Бірақ Черчилль аймағында күз айларында аюлар арасында көптеген одақтар құрылады. Бұл достық мұз пайда болғанша ғана сақталады. Содан кейін әр аю жеке-жеке сақиналы тұяқтарды аулауға кіріседі. 1980 жылдардан бастап қалада ақ аюлардың қоныс аудару әдеттеріне негізделген ірі туризм индустриясы дамыды. Туристер арнайы түрлендірілген көліктерден ақ аюларды қауіпсіз түрде бақылай алады, бұл көліктер тундраның қиын жер бедерін басып өтуге арналған. Канада және АҚШ әскерлері салған жолдарды пайдалана отырып, жауапты туроператорларға жануарлар дүниесін тамашалау үшін осы жолдарға кіруге рұқсат беріледі. Осы белгіленген жолдарда қалу тундра экожүйесінің сақталуын қамтамасыз етеді. Қазан және қараша айларының басы – ақ аюларды көруге ең қолайлы уақыт. Мыңдаған ақ аюлар кең жарты аралында Хадсон шығанағы мұзымен қатып, олардың негізгі азығы – сақиналы тұяқтарды аулауға қайта оралуын күтеді. Қыс емес айларда да ақ аюларды көру мүмкіндігі бар, жағалау аймақтарына қайықпен барып, аюларды құрлықта және теңізде жүзуін тамашалауға болады. Көптеген жергілікті тұрғындар тіпті аюлардан тез құтылуға мұқтаж болған жағдайда көліктерін құлыптамай қояды. Жергілікті билік "ақ аю түрмесі" деп аталатын бір орынды ұстап тұрады, онда қаланың ішінде немесе жанында жүре бермейтін аюлар (көбінесе жасөспірімдер) тыныштандырылып, шығанақ мұзымен қатып, жабайы табиғатқа қайта жіберілгенге дейін ұсталып тұрады. Бұл туралы Салиш басшысы Виктор А. Шарло жазған "Черчилль аю түрмесі" атты өлең бар.

Белугалар

Мыңдаған белуха киттері шілде және тамыз айларында төлдеу үшін Черчилль өзенінің жылы суларына көшіп келеді, олар маңызды жазғы көріс болып табылады. Осы жылы күндері мұзды аюларды да кездестіруге болады, оларды кейде қайық саяхаты кезінде көруге болады. Құс бақылаушылар Черчилльдің айналасында 270-тен астам түрді тіркеген, оның ішінде қарлы соқыр, тундра аққуы, американдық алтын құс және гирфалькон. 100-ден астам құс, соның ішінде паразиттік жагер, Смиттың ұзын шұбаты, қалың аяқты құс және Харристің құсқұйрығы осы жерде ұялайды. Черчилль маңында көбірек кездесетін, бірақ сиректеп көрінетін басқа құстарға солтүстік жалман, үш саусақты тоқыл және Росс марқұмы жатады.

Черчилльдің Солтүстік зерттеулер орталығы

Черчилль Солтүстік зерттеулер орталығы – Черчилль қаласының шығысында орналасқан коммерциялық емес ғылыми зерттеу және білім беру мекемесі. Ол солтүстік ғылымына қатысты әртүрлі тақырыптар бойынша жұмыс істейтін ғылыми зерттеушілерге тұруға орын, тамақ, жабдықтарды жалға алу және логистикалық қолдау көрсетеді.

Черчилль теңіз обсерваториясы

Маннитоба университеті басқаратын Черчилль теңіз обсерваториясы (CMO) 2015 жылы федералдық қаражат есебінен салынды. Обсерватория 2021 жылдың желтоқсан айында пайдалануға берілді. Ол Арктикадағы мұнай төгілуі, газ барлау және басқа да ластағыштарға қатысты технологиялық, ғылыми және экономикалық мәселелерді зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл нысан Черчилль өзенінің құятын жерінде орналасқан және екі тұзды сулы бассейннен тұрады, олар бір уақытта мұз жағдайындағы мұнай төгілуінің әртүрлі сценарийлерін зерттеу үшін ластанған және бақылау эксперименттерін жүргізуге арналған. Бетон бассейнде қар жамылғысы мен мұздың өсуін реттеу үшін жылжымалы мата жабыны және нақты уақыт мониторингі үшін түрлі сенсорлар мен құралдар орнатылған.

Көлік

Черчилль әуежайы, бұрын АҚШ және Канаданың әскери базасы болған, Черчилльді Виннипегке жалғастыратын жоспарлы рейстерді орындаумен Calm Air компаниясы айналысады. Черчилль порты – Канаданың Солтүстік Мұзды мұхитындағы маңызды теңіз порты. Порт алғаш рет 1930 жылдары үкімет тарапынан салынған, алайда мұндай Арктикалық терең су портын салу идеясы 19 ғасырда туған. Бұл Солтүстік Америка теміржол желісімен байланысқан жалғыз Мұзды мұхитының теңіз порты. Порт Panamax классындағы кемелерге қызмет көрсетуге қабілетті. Гудзон шығанағындағы мұздың болуы күздің ортасынан жаздың ортасына дейін кеме қатынасын шектейді. Черчилль Гудзон шығанағындағы ең биік толқындарды бастан кешіреді. Nunavut Eastern Arctic Sealink (NEAS) компанияларының да Черчилльде базалары бар және олар Nunavik және Nunavut-тың барлық қалаларына жүк тасымалын жүзеге асырады. Порт Канадалық астықты Еуропа нарықтарына экспорттау үшін пайдаланылды, ал теміржол және теңіз байланысы Черчилльде жасалды. Черчилльден Канаданың тас жол желісіне тікелей қосылатын жолдар жоқ. 1997 жылы теміржол желісі мен порты Канада үкіметімен OmniTRAX американдық теміржол компаниясына сатылды. 2010 жылы Манитоба үкіметі Черчилль портын «Арктикалық қақпа» ретінде пайдалануды ұсынды, ол Азиядан келетін контейнерлік кемелерді қабылдап, контейнерлері теміржол арқылы Солтүстік Американың ірі қалаларына оңтүстікке тасымалданар еді. Черчилль 1929 жылдан бері астық транзиті үшін қолданылып келеді. 2018 жылы Черчилль порты, Гудзон шығанағы теміржолы және Черчилль теңіздік мұнай қоймасы Arctic Gateway Group компаниясы сатып алды, бұл Missinippi Rail LP (Бірінші халықтар мен жергілікті үкіметтердің консорциумы), Fairfax Financial және AGT Food and Ingredients компанияларын қамтиды. Топ су тасқынынан келген зиянды жөндеу үшін Cando Rail Services және Paradox Access Solutions компанияларын шарттастырды. 2018 жылдың 1 қарашасында премьер-министр Джастин Трюдо Черчилль тұрғындарымен бірге қалаға жүк тасымалын қайта бастауды тойлады. Тұрақты жүк тасымалы 2018 жылдың қараша айының соңында, ал жолаушылар тасымалы желтоқсан айының басында қайта жаңартылды.

Радио

CHFC 1230 AM – CBC Radio One және станса Томпсон қаласынан CBWK FM стансасын қайта таратуда. CBC жаңалықтарының жаңалыс берушісі Питер Мэнсбридж осы стансада жұмысын бастаған. VF2312 96.9 FM – Халықтық коммуникация.

Газеттер

Черчилльде "Хадсон Бэй Пост" деп аталатын газет бар. Газеттің бірінші бетінде көрсетілгендей, ол ай сайын шығатын, бірақ "уақыт-уақыт жарық көреді". 1950 жылдардың соңында қорғаныс зерттеулерінің солтүстік зертханаларында (DRNL) Джек Роджерс атты хобби журналисі алғашқы жергілікті газетті, апталық "Черчилльді байқаушыны" шығарды. Ол кеткеннен кейін де газет бірнеше жыл бойы жарық көрді. Кейін тағы бір шағын газет, "Тайга Таймс" бірнеше жыл бойы шығарылды.