Халықаралық құқықтың ерекше қағидалары – jus cogens, геноцид, қарақшылық, құлдық, агрессия, азаптау сияқты іс-әрекеттерге тыйым салады. Ешқандай ел бұл қағидалардан бас тарта алмайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық құқықтың ешқандай бұзуға жол берілмейтін қағидасы.
Principle of international law from which no derogation is permitted
Перменторлық норма (jus cogens деп те аталады) – мемлекеттердің халықаралық қауымдастығы ешқандай бұзуға жол берілмейтін норма ретінде қабылдаған халықаралық құқықтың негізгі қағидасы. Қандай нормалардың jus cogens екендігі және норманың осы мәртебеге қалай жететіні туралы жалпы келісім жоқ, бірақ геноцид, теңіз қақпасы, жалпы құлдық (яғни, құлдық және құл саудасы), агрессиялық соғыстар, аумақтық кеңею, азаптау және қайтаруға тыйым салу jus cogens-қа жатады деп қабылданған. Соңғы екеуі дамуда және даулы, себебі олар негізінен қылмыстық жазалауда азаптаудың анықтамасына байланысты. Егер жазалау қатыгез, адамдықтан тыс немесе ар-ұяты жоқ болмаса, бірақ еріксіз немесе пропорционалды емес айыптамалар тағайындалса, онда мемлекеттің қайтаруы – негізсіз пана сұрағандарды қайтарумен шектелген жағдайда – құқықтық жағынан дамып келе жатқан елдерге, мысалы, билік бөлінісінің анық болмауы, саяси қуғын-сүргін және әділетсіз сот процестерінің жоғары тәуекелі бар елдерге заңды түрде жүргізілуі мүмкін.
A peremptory norm (also called jus cogens) is a fundamental principle of international law that is accepted by the international community of states as a norm from which no derogation is permitted. There is no universal agreement regarding precisely which norms are jus cogens nor how a norm reaches that status, but it is generally accepted that jus cogens bans genocide, maritime piracy, enslaving in general (i. e. slavery as well as slave trade), wars of aggression and territorial aggrandizement, torture, and refoulement. The last two are evolving and controversial as they rest mainly on the definition of torture in regards to criminal sentencing. If sentencing is not cruel, inhuman or degrading, but arbitrary or disproportionate convictions are imposed, then a state's refoulement – where limited to the returning of unsubstantiated asylum claimants – may still be lawfully conducted to many such countries which are juridically developing, such as those lacking a clear separation of powers, with a relatively heightened risk of political persecution and reports of unfair trials.
Халықаралық құқық бойынша міндетті нормалардың мәртебесі
Дәстүрлі түрде келісімді талап ететін және мемлекеттер арасындағы міндеттемелерді шарттар арқылы өзгертуге мүмкіндік беретін, жалпыға ортақ құқықтан өзгеше, қатаң нормаларды ешбір мемлекет "халықаралық шарттар немесе жергілікті немесе ерекше әдет-ғұрыптар, тіпті бірдей нормативтік күшке ие емес жалпыға ортақ ережелер арқылы" бұза алмайды. Мұндай нормалардың қажеттілігі туралы пікірталас 1758 жылға (Ваттелдің "Халықтар құқығында") және 1764 жылға (Кристиан Вольфтің "Jus Gentium" еңбегінде) дейін барып жетеді, бұл табиғи құқық принциптеріне терең байланысты. Алайда, 1923 жылғы «S.S. Wimbledon» ісінде Халықаралық Әділет соты осы қатаң норманың бар екенін көрсетті, тікелей атамаса да, мемлекеттік егемендіктің шексіз емес екенін айтты. Вена шарттары туралы конвенцияның 53-бабына сәйкес, қатаң нормаға қайшы келетін кез келген шарт жарамсыз болып табылады. Конвенция жаңа қатаң нормалардың пайда болуына мүмкіндік береді, бірақ ешқандай қатаң норманы нақты көрсетпейді. Онда күш қолдану қаупі мен келісімге мәжбүрлеуге тыйым салу туралы айтылады:
Unlike ordinary customary law, which has traditionally required consent and allows the alteration of its obligations between states through treaties, peremptory norms may not be violated by any state "through international treaties or local or special customs or even general customary rules not endowed with the same normative force". Discussions of the necessity of such norms could be traced back as far as 1758 (in Vattel's The Law of Nations) and 1764 (in Christian Wolff's Jus Gentium), clearly rooted in principles of natural law. But it was the judgments of the Permanent Court of International Justice that indicate the existence of such a peremptory norm, in the S. S. Wimbledon case in 1923, not mentioning peremptory norms explicitly but stating how state sovereignty is not inalienable. Under Article 53 of the Vienna Convention on the Law of Treaties, any treaty that conflicts with a peremptory norm is void. The treaty allows for the emergence of new peremptory norms, but does not specify any peremptory norms. It does mention the prohibition on the threat of use of force and on the use of coercion to conclude an agreement:
Егер шарт жасалған кезде халықаралық құқықтың жалпы қабылданған қатаң нормасына қайшы келсе, онда ол жарамсыз деп есептеледі. Осы конвенция мақсатында, халықаралық құқықтың жалпы қабылданған қатаң нормасы – мемлекеттердің халықаралық қауымдастығының баршасы тарапынан одан ешқандай ауытқуға рұқсат етілмейтін және тек сол сипаттағы халықаралық құқықтың кейінгі нормасымен ғана өзгертілетін норма ретінде қабылданған және мойындалған норма болып табылады. Қатаң нормалардың саны шектеулі, бірақ толық тізімі жоқ деп саналады. Олар ешбір уәкілетті органмен тізімделмеген және анықталмаған, бірақ сот практикасы мен әлеуметтік-саяси көзқарастардың өзгеруінен туындайды. Әдетте, агрессивті соғыс бастау, адамзатқа қарсы қылмыстар, соғыс қылмыстары, теңіз қақпайлығы, геноцид, апартеид, құлдық және азаптауға тыйым салу кіреді. Мысалы, халықаралық трибуналдар мемлекеттің соғыс арқылы аумақты басып алуына жол бермейді деп шешім қабылдады. АҚШ «қылмыскерге өлім жазасын тағайындау үшін кемінде 18 жасқа толуы керек екенін бекітетін jus cogens нормасы жоқ» деп мәлімдеді. Кейіннен АҚШ кәмелетке толмаған қылмыскерлерді өлім жазасына кесуге тыйым салды. Бұл жоғарыдағы міндетті емес есепке тікелей жауап болмаса да, Жоғарғы сот тыйым салудың себептерінің бірі ретінде халықаралық нормалардың дамуын атады (Roper v. Simmons).
A treaty is void if, at the time of its conclusion, it conflicts with a peremptory norm of general international law. For the purposes of the present Convention, a peremptory norm of general international law is a norm accepted and recognized by the international community of states as a whole as a norm from which no derogation is permitted and which can be modified only by a subsequent norm of general international law having the same character. The number of peremptory norms is considered limited but not exclusively catalogued. They are not listed or defined by any authoritative body, but arise out of case law and changing social and political attitudes. Generally included are prohibitions on waging aggressive war, crimes against humanity, war crimes, maritime piracy, genocide, apartheid, slavery, and torture. As an example, international tribunals have held that it is impermissible for a state to acquire territory through war. The United States argued that there was no jus cogens norm that "establishes eighteen years as the minimum age at which an offender can receive a sentence of death". The United States has subsequently banned the execution of juvenile offenders. Although not necessarily in response to the above non binding report, the Supreme Court cited evolving international norms as one of the reasons for the ban (Roper v. Simmons).
Азаптау
Азаптауға тыйым салу – jus cogens санатындағы халықаралық әдет-ғұрыптық құқықтың қағидасы болып табылады. Бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналы "Прокурор Фурунжияға қарсы" ісінде азаптауға тыйым салуға қатысты jus cogens бар екенін мәлімдеді. АҚШ-тың екінші апелляциялық соты "Филартига мен Пенья Ирала" ісінде "азаптаушы, бұрынғы қарақшылар мен құл саудагерлері сияқты, hostis humani generis, адамзаттың жауына айналды" деп айтты.
The prohibition of torture is a rule of customary international law regarded as jus cogens. The International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia stated in Prosecutor v. Furundžija that there is a jus cogens for the prohibition against torture. The United States Court of Appeals for the Second Circuit stated in Filártiga v. Peña Irala that "the torturer has become, like the pirate and the slave trader before him, hostis humani generis, an enemy of all mankind".