Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық ассириолог (1840–1876)
British Assyriologist (1840–1876)
Джордж Смит (26 наурыз 1840 – 19 тамыз 1876) – ежелгі әдебиеттің ең көне туындыларының бірі саналатын Гилгамеш эпосын алғаш рет тауып, аударған британдық ассириолог.
George Smith (26 March 1840 – 19 August 1876) was a pioneering English Assyriologist who first discovered and translated the Epic of Gilgamesh, one of the oldest known written works of literature.
Ерте өмір және ерте мансап
Викториялық Англиядағы жұмысшы отбасының ұлы ретінде Смиттың формальды білім алу мүмкіндігі шектеулі болды. Он төрт жасында ол лондондық Брэдбери мен Эванс баспасында банкнот гравюрасын үйренуге шәкірт болды, және ол осы істе өте жақсы нәтижелер көрсетті. Жастығынан бастап ол Ассирия мәдениеті мен тарихына қызығушылық танытты. Бос уақытында ол осы тақырып бойынша қолжетімді барлық әдебиеттерді оқыды. Оның қызығушылығы соншалықты күшті болды, осыдан баспаханада жұмыс істеген кезде түскі асын Британ мұражайында өткізіп, Остин Генри Лейард, Генри Роулинсон және Хормузд Рассамның 1840-1855 жылдардағы археологиялық экспедициялары барысында қазіргі Ирак аумағындағы Мосул маңынан қазылып алынған клинопись тақташалары туралы жарияланымдарды зерттеді. 1863 жылы Смит Мэри Клифтонға (1835-1883) үйленді, және олардың алты баласы болды.
As the son of a working class family in Victorian England, Smith was limited in his ability to acquire a formal education. At age fourteen, he was apprenticed to the London based publishing house of Bradbury and Evans to learn banknote engraving, at which he excelled. From his youth, he was fascinated with Assyrian culture and history. In his spare time, he read everything that was available to him on the subject. His interest was so keen that while working at the printing firm, he spent his lunch hours at the British Museum, studying publications on the cuneiform tablets that had been unearthed near Mosul in present day Iraq by Austen Henry Layard, Henry Rawlinson, and Hormuzd Rassam, during the archaeological expeditions of 1840–1855. In 1863 Smith married Mary Clifton (18351883), and they had six children.
Британ мұражайы
Смиттің сына жазуын зерттеуге қабілетін алғаш рет египеттанушы және Ежелгі заттар департаментінің директоры Сэмюэл Берч байқады. Ол жас жігітті белгілі ассириолог сэр Генри Роулинсонның назарына жеткізді. 1861 жылдың өзінде ол кешкісін музейдің қоймаларындағы ыңғайсыз балшық цилиндрлер мен тақташалардың көптеген сынықтарын сұрыптап, тазалаумен айналысты. 1866 жылы Смит өзінің алғашқы маңызды жаңалығын жасады – Израиль королі Иехудың Шалманесер III-ке төлеген салық төлемінің күні. Сэр Генри музейдің қамқоршыларына Смитпен бірге "Батыс Азияның сына жазулары" еңбегінің үшінші және төртінші томдарын дайындауды ұсынды. Уильям Х. Кокс 1869 жылы қайтыс болғаннан кейін және Роулинсон, Лейард, Уильям Генри Фокс Талбот және Эдвин Норрис берген ұсыныс хаттарының негізінде Смит 1870 жылдың басында Ассириология бөлімінің аға көмекшісі болып тағайындалды.
Smith's natural talent for cuneiform studies was first noticed by Samuel Birch, Egyptologist and Director of the Department of Antiquities, who brought the young man to the attention of the renowned Assyriologist Sir Henry Rawlinson. As early as 1861, he was working evenings sorting and cleaning the mass of friable fragments of clay cylinders and tablets in the Museum's storage rooms. In 1866 Smith made his first important discovery, the date of the payment of the tribute by Jehu, king of Israel, to Shalmaneser III. Sir Henry suggested to the Trustees of the Museum that Smith should join him in the preparation of the third and fourth volumes of The Cuneiform Inscriptions of Western Asia. Following the death of William H. Coxe in 1869 and with letters of reference from Rawlinson, Layard, William Henry Fox Talbot, and Edwin Norris, Smith was appointed Senior Assistant in the Assyriology Department early in 1870.
Жазбаларды табу
Смиттің алғашқы жетістіктері 1867 жылдың басында екі ерекше жазуды ашуы болды. Біріншісі, К51 тақташасына Сиван айындағы күннің толық тұтылуы жазылған еді, ол б.з.д. 763 жылдың 15 маусымында болған тамаша тұтылумен байланыстырды. Осы тұтылудың сипаттамасы 80 жыл бұрын француз тарихшысы Франсуа Клемент (1714-1793) «Тарихи оқиғалардың күндерін тексеру өнері» еңбегінде жарияланған болатын. Бұл жаңалық ежелгі Таяу Шығыс хронологиясының негізгі тасы болып саналады. Екіншісі – б.з.д. 2280 жылы Еламдықтардың Вавилонияға басып кірген күні. 1871 жылы Смит «Ассурбанипалдың жылнамасын» жариялады, оны транслитерациялап, аударды және жаңа құрылған Библиялық археология қоғамына «Вавилонияның ерте тарихы» туралы мақаласын, сондай-ақ Кипр жазуларын түсіндіру жөніндегі есебін ұсынды.
Smith's earliest successes were the discoveries of two unique inscriptions early in 1867. The first, a total eclipse of the sun in the month of Sivan inscribed on Tablet K51, he linked to the spectacular eclipse that occurred on 15 June 763 BC, a description of which had been published 80 years earlier by French historian François Clément (17141793) in L'art de vérifier les dates des faits historiques. This discovery is the cornerstone of ancient Near Eastern chronology. The other was the date of an invasion of Babylonia by the Elamites in 2280 BC. In 1871, Smith published Annals of Assur bani pal, transliterated and translated, and communicated to the newly founded Society of Biblical Archaeology a paper on "The Early History of Babylonia", and an account of his decipherment of the Cypriote inscriptions.
Гилгамеш эпосы және Ниневиге экспедиция
1872 жылы Смит халдейлердің Ұлы топан су туралы баяндамасын аударғаннан кейін әлемдік атаққа ие болды. Ол 3 желтоқсанда Киелі кітап археологиясы қоғамының алдында оқыды. Көрермендердің арасында премьер-министр Уильям Эварт Гладстон да болды. Оқу залындағы әріптестерінің айтуынша, Смит ашқан күні оқып жатқанын түсінгенде, "киімдерін шешіп тастай бастады" және қуаныштан бөлмеде айқайлап жүгірді. Бұл шығарма бүгінде Гилгамеш эпосының он бірінші тақташасы ретінде белгілі, ол әдебиеттің ең ежелгі еңбектерінің бірі. Оны 1853 жылы британдық мұражайдың археологиялық миссиясы атынан Хормузд Рассам тапқан, ал оның әріптесі және ұстазы Остин Генри Лейард бұл миссияны басқарған. Келесі қаңтарда "Дейли телеграф" газетінің редакторы Эдвин Арнольд Смитті Ниневияға жіберіп, газет есебінен Топан су туралы оқиғаның жоғалған бөліктерін табу үшін қазба жұмыстарын жүргізуді ұйымдастырды. Бұл сапар нәтижесінде бірнеше тақташалар ғана емес, сонымен қатар Вавилон патшалықтарының тізбесі мен ұзақтығы туралы жазбалар да табылды. 1873 жылдың қараша айында Смит мұражайдың қаржысымен Ниневияға екінші экспедицияға шықты және Куюнжик (Ниневия) төбесінде қазба жұмыстарын жалғастырды. Оның еңбегі 1875 жылдың басында жарық көрген "Ассириялық жаңалықтар" кітабында сипатталған. Жылдың қалған бөлігін жаратылыс туралы үзінділерді біріктіруге және аударуға жұмсады, оның нәтижелері 1880 жылы Арчибальд Сейспен бірлесіп жазылған "The Chaldeean Account of Genesis" еңбегінде жарияланды.
In 1872, Smith achieved worldwide fame by his translation of the Chaldaean account of the Great Flood, which he read before the Society of Biblical Archaeology on 3 December. The audience included the sitting prime minister, William Ewart Gladstone. According to the accounts of his coworkers in the reading room, on the day of the discovery, when Smith realized what he was reading he "began to remove articles of his clothing" and run around the room shouting in delight. This work is better known today as the eleventh tablet of the Epic of Gilgamesh, one of the oldest known works of literature, discovered by Hormuzd Rassam in 1853 on an archaeological mission for the British Museum on behalf of his colleague and mentor Austen Henry Layard. The following January, Edwin Arnold, the editor of The Daily Telegraph, arranged for Smith to go to Nineveh at the expense of that newspaper and carry out excavations with a view to finding the missing fragments of the Flood story. This journey resulted not only in the discovery of some missing tablets, but also of fragments that recorded the succession and duration of the Babylonian dynasties. In November 1873 Smith again left England for Nineveh for a second expedition, this time at the expense of the Museum, and continued his excavations at the tell of Kouyunjik (Nineveh). An account of his work is given in Assyrian Discoveries, published early in 1875. The rest of the year was spent in fixing together and translating the fragments relating to the creation, the results of which were published in The Chaldaean Account of Genesis (1880, co written with Archibald Sayce).
Соңғы экспедиция және өлім
1876 жылдың наурыз айында Британ мұражайының қамқорлары Смитті Ашурбанипал кітапханасының қалған бөлігін қазу үшін тағы бір рет жіберді. Алепподан солтүстік-шығысқа шамамен жүз шақырым қашықтықтағы Екізке деген шағын ауылда ол дизентериямен ауырып қалды. Ол 19 тамызда Алеппо қаласында қайтыс болды. Ол әйелі мен бірнеше баласын қалдырды, оларға Патшайым 150 фунт стерлинг мөлшерінде жылдық төлем тағайындады.
In March 1876, the trustees of the British Museum sent Smith once more to excavate the rest of the Library of Ashurbanipal. At İkizce, a small village about sixty miles northeast of Aleppo, he fell ill with dysentery. He died in Aleppo on 19 August. He left a wife and several children to whom an annuity of 150 pounds was granted by the Queen.