Джон Губерт Маршалл: Үндістан археологиясының қайта жаңғыртушысы

Кіріспе

Британдық археолог (1876–1958)

Сэр Джон Хьюберт Маршалл (19 наурыз 1876, Честер, Англия – 17 тамыз 1958, Гилдфорд, Англия) – ағылшын археологы, 1902–1928 жылдары Үндістан археологиялық зерттеу басқармасының бас директоры болған. Ол Инд өркениетінің екі маңызды қаласы – Хараппа мен Мохенджо-Даро қазбаларын басқарды.

Жеке өмірі мен мансабы

Маршалл Дулуич колледжінде оқып, содан кейін Кембридж университетінің Кингс колледжіне түсті, онда 1898 жылы Порсон сыйлығын жеңіп алды. Одан кейін ол Миной цивилизациясын қайта ашқан сэр Артур Эванспен бірге Кносста археологияны оқыды. 1902 жылы Үндістанның жаңа вице-королі лорд Керзон Маршаллды Британ Үндістан әкімшілігіндегі Археология бас директоры қызметіне тағайындады. Маршалл сол континентте археологияға жаңа көзқарас енгізіп, ежелгі ескерткіштер мен артефакттарды тізімдеу және сақтау бағдарламасын құрды. Маршалл үндістерге өз еліндегі қазба жұмыстарына қатысуға мүмкіндік берді. Оның көптеген студенттері үндістер болды, сондықтан Маршалл үнді ұлтшылдығына жақындығымен танылды. Маршалл Үндістанның өзін-өзі басқаруын, тіпті тәуелсіздігін қалаған үндістандық қоғамдық қайраткерлермен және наразылармен келісті. Маршалл Үндістанда жұмыс істеген кезінде үндістердің жоғары құрметіне ие болды. 1913 жылы ол 21 жылға созылған Таксиладағы қазба жұмыстарын бастады. 1918 жылы ол Таксила мұражайының негізін қалады, онда бүгінде көптеген артефакттар мен Маршаллдың сирек портреттерінің бірі сақталуда. Содан кейін ол Санчи және Сарнат сияқты буддалық орталықтарды қоса алғанда, басқа да жерлерге көшті. Оның жұмысы Үндістан өркениетінің ежелгілігін, әсіресе Инд өзені цивилизациясының және Маури дәуірінің (Ашока дәуірі) дәлелдерін көрсетті. 1920 жылы Маршалл Дая Рам Сахнимен бірге Хараппада қазба жұмыстарын бастады. 1921 жылы Мохенджо-Даро Р. Д. Банерджи тарапынан ашылды, ал 1922 жылы ол жерде жұмыс басталды. Бұл күш-жігердің нәтижесінде өзінің жазу жүйесі бар ежелгі мәдениет табылды. Бұл туралы 1924 жылдың 20 қыркүйегінде «Illustrated London News» газетінде жарияланды. Ғалымдар бұл артефакттарды Месопотамиядағы ежелгі Шумер цивилизациясымен байланыстырды. Келешектегі қазба жұмыстары Хараппа мен Мохенджо-Дароның су құбырлары мен ванналары бар дамыған қалалар екенін көрсетті. Бірақ Маршалл қазба алаңының стратиграфиясын ескермеді және жүйелі түрде көлденең бағытта қазба жүргізді. Бұл әртүрлі стратиграфиялық қабаттардан алынған артефакттарды шатастырып, оның табылғандарының контексі туралы көптеген құнды ақпаратты қайтару мүмкін болмайтын жағдайға түсірді. Бұл қателікті Мортимер (R. E. M.) Уилер түзеді, ол үйіндінің стратиграфиясын сақтаудың, механикалық түрде біркелкі көлденең бағытта қазудың орнына қажет екенін мойындады. Уилер археологияға әскери дәлдікті де әкелді. Маршалл Белуджистанның Наль маңындағы Сохр дамбының тарихи үйіндісінде де қазба жұмыстарын жүргізді; қазбадан алынған керамикалық ыдыстардың шағын жинағы қазір Британ мұражайында сақталуда.

Marshall was at school at Dulwich College before King's College, Cambridge, where in 1898 he won the Porson Prize. He then trained in archaeology at Knossos under Sir Arthur Evans, who was rediscovering the Bronze Age Minoan civilization. In 1902, the new viceroy of India, Lord Curzon, appointed Marshall as Director General of Archaeology within the British Indian administration. Marshall modernised the approach to archaeology on that continent, introducing a programme of cataloguing and conservation of ancient monuments and artifacts. Marshall began the practice of allowing Indians to participate in excavations in their own country. Most of his students were Indian, and so, Marshall gained a reputation for being very sympathetic to Indian nationalism. Marshall agreed with Indian civic leaders and protesters who wanted more self government, or even independence for India. Marshall was highly admired by Indians during the time he worked in India. In 1913, he began the excavations at Taxila, which lasted for 21 years. In 1918, he laid the foundation stone for the Taxila Museum, which today hosts many artifacts and one of Marshall's few portraits. He then moved on to other sites, including the Buddhist centres of Sanchi and Sarnath. His work provided evidence of the antiquity of Indian civilisation, particularly that of the Indus Valley civilization and the Mauryan age (Ashoka's Age). In 1920, Marshall initiated at dig at Harappa with Daya Ram Sahni as director. Mohenjodaro was discovered by R. D. Banerji in 1921, and in 1922, work began there. The results of these efforts, which revealed an ancient culture with its own writing system, were published in the Illustrated London News on 20 September 1924. Scholars linked the artifacts with the ancient civilisation of Sumer in Mesopotamia. Subsequent excavation showed Harappa and Mohenjo Daro to be sophisticated planned cities with plumbing and baths. But Marshall ignored the stratigraphy of the site, and excavated along regular horizontal lines. This mixed up the artifacts from different stratigraphic layers, causing much valuable information about the context of his findings to be lost forever. This mistake was corrected by Mortimer (R. E. M.) Wheeler, who recognised that it was necessary to follow the stratigraphy of the mound rather than dig mechanically along uniform horizontal lines. Also a military precision was brought to archeology by Wheeler. Marshall also led excavations at the prehistoric Sohr Damb mound near Nal in Baluchistan; a small representative collection of pottery vessels from the site is now in the British Museum.

Зейнеткерлік және өлім

Маршалл 1934 жылы лауазымынан кетіп, содан кейін Үндістаннан кетті. Ол 1958 жылдың 17 тамызында Лондонның оңтүстік-батысына қарай 28 миль жердегі Суррейдегі Гилдфордтағы үйінде қайтыс болды.

Құрметтер

Маршалл 1910 жылғы маусымда Үнді империясы орденінің серігі (CIE) болып тағайындалды және 1914 жылғы қаңтарда рыцарь атағымен марапатталды. 1921 жылы Калькутта университеті оған философия докторының құрметті дәрежесін берді. 1936 жылы ол Британ академиясының мүшесі болып сайланды.