Кіріспе

Қазіргі саяси лауазым иесі, діни лауазым иесі.

Қызметкер – қазіргі кезде қандай да бір лауазымды немесе қызметті атқарып отырған адам. Сайлау кезінде, қайта сайлануға үміткер болсын болмасын, сайлауға түсірілген лауазымды атқарып отырған адам қызметкер саналады. Бюллетеньде қызметкер болуы да, болмауы да мүмкін: бұрынғы иесі қайтыс болуы, зейнетке шығуы, отставкаға кетуі мүмкін; ол қайта сайлануға үміткер болмауы, мерзімі бітіп қайта сайлануға құқығы болмауы, немесе жаңа сайлау округі немесе лауазым құрылуы мүмкін. Осы жағдайда лауазым бос деп есептеледі. АҚШ-та, егер бюллетеньде қызметкер болмаса, ол бос орын немесе ашық сайыс деп аталады.

Этимология

"Инкумбент" сөзі латын тіліндегі "incumbere" етістігінен шыққан, сөзбе-сөз "еңкейіп немесе үстіне жатқызу" дегенді білдіреді. Осы етістіктің қазіргі уақыттағы есімше түрі – "incumbent", "еңкейген", ал "encumber" сөзі "cumber" түбірінен туындаған, оның ең дұрыс анықтамасы: "Бөгет жасау немесе қолайсыздық тудыру арқылы иелену; қозғалыс немесе әрекет еркіндігіне кедергі келтіретін нәрсемен толу; салмақ салу, жүктеу".

Қызмет бабындағы артықшылық

Жалпы алғанда, сайлауда биліктегі адамның үміткерлерден саяси артықшылығы болады. Сайлау уақытын конституция немесе заңмен белгілеген жағдайларды қоспағанда, кейбір елдерде биліктегі адам сайлау күнін анықтау құқығына ие болуы мүмкін. Көптеген саяси лауазымдар үшін, биліктегі адам бұрынғы қызметінің нәтижесінде көбінесе үміткерлерге қарағанда жақсы танымал болады. Биліктегі адамдар сайлау науқанына қаржы жинауға және үкімет ресурстарын (мысалы, тікелей хат жіберу артықшылығын) пайдалануға оңайдық табады, оларды биліктегі адамның қайта сайлану науқанын жандандыру үшін жанама түрде қолдануға болады. АҚШ-та, егер биліктегі адам қайта сайлауға түспесе, онда сайлау (әсіресе бір өкілдік округтегі сайлау) «бос орын» деп аталады; биліктегі адамның артықшылығы болмағандықтан, мұндай жарыстар көбінесе ең қатысулы болып келеді. Сонымен қатар, лауазым мерзімі шектеулі болған кезде, мысалы, АҚШ президентінің мерзімі екі төрт жылдық мерзіммен шектелген және биліктегі адам қайтадан сайлауға қатысуға тыйым салынған жағдайда, бос конкурс туындайды. Биліктегі адамның күтілетін артықшылығы 1950 жылдардағы екі пайыздық пункттен 1980 және 1990 жылдардағы он пайыздық пунктке дейін, содан кейін 2010 және 2020 жылдардағы екі пайыздық пунктке дейін өзгергенімен, биліктегі адамның өзінің орнын жоғалту ықтималдығы бүкіл кезең бойында шамамен бірдей болып қалып келді. Жаңа үміткерлер бос лауазымды толтыруға тырысқанда, сайлаушылар үміткерлердің біліктілігін, саяси мәселелер бойынша ұстанымдарын және жеке ерекшеліктерін салыстырып бағалайды. Ал биліктегі адам қатысқан сайлаулар, Гай Молиноның айтуынша, «негізінен биліктегі адамға жасалған референдум». Сайлаушылар ең алдымен биліктегі адамның жұмысын бағалайды. Тек олар «қызметтен босатуға» шешім қабылдаған жағдайда ғана, үміткерлердің әрқайсысы қанағаттанарлық балама болып табыса ма, жоқ па, соны бағалай бастайды. 2017 жылы «Британдық саясаттану журналында» жарияланған зерттеу биліктегі адамның артықшылығының себебі сайлаушылардың биліктегі адамның идеологиясын жеке бағалайтынында, ал кез келген үміткердің партиялық идеологияны бөліседі деп есептейтінінде екенін көрсетеді. Бұл саяси поляризация күшейген сайын биліктегі адамның артықшылығы артады дегенді білдіреді.

Кәсіптік пайдалану

Кәсіптік қызмет және бәсекелестік саласында, қазіргі жеткізуші – бұл тұтынушының қажеттіліктерін қазіргі уақытта қамтамасыз ететін және осы рөлді сақтап қалуда немесе бәсекелес компаниялармен салыстырғанда жаңа шарт жасасуда үлкен артықшылыққа ие болатын жеткізуші.

Екінші сынып оқушыларының саны көбейді

АҚШ және Ұлыбританиядағы саяси талдаушылар бірінші мерзімдегі өкілдердің алғашқы сайлауда дауыс санының артуын байқады (Ұлыбританияда бұл құбылыс басқаша танымал емес). Бұл құбылыс бірінші мерзімдегі өкілдерге 10%-ға дейін үлкен артықшылық әкеледі, бұл бұрынғы өкілдік артықшылығын күшейтеді. Дегенмен, бұл арту өкілдік артықшылығының бағалаудағы бұрмаланған көрсеткіші болып табылады. Кірісінен айырылған экономикалық жағымсыз жағдайды бастан өткерген сайлаушылар, мұндай жағдайды бастан өткермегендерге қарағанда, қазіргі үміткерге дауыс беруге көбірек бейім емес. 1989 жылы саясат зерттеушісі Ник Панагакис «қалыпты ереже» деп атаған қағиданы ұсынды: сайлау соңына қарай шешімін қабылдамаған сайлаушы, көбінесе қарсыласына дауыс береді. Францияда бұл құбылыс «Sortez les sortants!» («Қызметтен шығып жатқандарды шығарып тастаңдар!») деген ұранмен белгілі, бұл 1956 жылғы француз парламенттік сайлауларындағы Пужадист қозғалысының лозунгісі болды.