Уақыт негізіндегі валюта жүйесі

Кіріспе

Уақытқа негізделген валюта – есеп бірлігі ретінде уақыт өлшемі қолданылатын балама валюта.

Экономикада, уақытқа негізделген валюта – бұл есептік бірлігі адам-сағат немесе басқа уақыт бірлігі болып табылатын балама валюта немесе айырбастау жүйесі. Кейбір уақытқа негізделген валюталар барлық қатысушылардың еңбегін тең бағалайды: бір сағат – бір қызметтік кредит. Мұндай жүйелерде бір адам ерікті түрде екінші адамға бір сағат жұмыс істейді, соның нәтижесінде оған бір сағат кредит беріледі, оны басқа еріктінің бір сағат қызметіне айырбастауға болады. Ал кейбіреулері сағаттың үлесін құрайтын уақыт бірліктерін қолданады (мысалы, минут, он минут – 6 бірлік/сағат, немесе 15 минут – 4 бірлік/сағат). Көптеген уақытқа негізделген айырбастау жүйелері қызмет көрсетумен байланысты болғанымен, тауарларды да орташа ұлттық сағаттық жалақы мөлшерімен бағалауға болады (мысалы, егер орташа сағаттық жалақы 20 доллар болса, онда ұлттық валютада 20 долларға бағаланған тауар 1 сағатқа тең болады).

19 ғасыр

Уақытқа негізделген валюта алмасу 19 ғасырдың басына дейін жетеді. Цинциннатидегі Time Store (1827-1830) – американдық индивидуалист-анархист Жосия Уорреннің экономикалық еңбектің құндылық теориясын сынау үшін құрған бөлшек сауда дүкендерінің алғашқысы. Тәжірибелік дүкен 1827 жылдың 18 мамырынан 1830 жылдың мамыр айына дейін жұмыс істеді. Цинциннатидегі уақыт дүкенінің еңбекті айырбас құралы ретінде пайдалану тәжірибесі Еуропадағы ұқсас әрекеттерден екі онжылдық бұрын болды. Ұлттық теңдестірілген еңбек биржасын 1832 жылы уэльстік социалист және еңбек реформаторы Роберт Оуэн Англияның Лондон қаласында құрды. Ол 1834 жылы жабылар алдында Англияның Бирмингем қаласында құрылған. Ол банкноттарға ұқсас "Еңбек ноталарын" (Labour Notes) шығарды, олар 1, 2, 5, 10, 20, 40 және 80 сағаттық бірліктермен белгіленген. Социалистік экономист Джон Грей Оуэнмен, содан кейін Рикардолық социалистермен жұмыс істеді және еңбек валютасын шығаратын орталық банк ретінде Ұлттық сауда палатасын ұсынды. 1848 жылы социалист және өзін алғашқы анархист деп атаған Пьер Жозеф Прудон уақыт талондарының жүйесін ұсынды. Жосия Уоррен 1852 жылы еңбек ноталарын сипаттайтын кітап жариялады. 1875 жылы Карл Маркс өзінің "Готха бағдарламасына сын" еңбегінде "Еңбек сертификаттары" (Arbeitszertifikaten) туралы жазды, бұл "[еңбекші] қоғамға осындай еңбек көлемін ұсынғанын растайтын сертификат" болып табылады, оны "қоғамдық тұтыну құралдарының қорынан сол еңбек көлемінің құнына тең мөлшерде алуға" пайдалануға болады.

20 ғасыр

Теруко Мизусима (1920-1996) – жапондық үй шаруасындағы әйел, автор, өнертапқыш, әлеуметтік комментатор және белсенді, 1973 жылы әлемдегі алғашқы уақыт банкін құрған. Мизусима 1920 жылы Осакада саудагер отбасында дүниеге келген. Ол мектепте жақсы оқыды, сондықтан 1939 жылы АҚШ-та шетелде оқуға мүмкіндік алды. АҚШ, Жапония және Қытай арасындағы шиеленістің артуына байланысты оқуы үш жылдан бір жылға қысқарды. Мизусима тігіншіліктің қысқа мерзімді курсын таңдады. Ол үйге оралғаннан кейін үйленді. Оның тұңғыш қызы Тынық мұхиты соғысы басталған кезде дүниеге келді, ал күйеуі көп ұзамай әскер қатарына шақырылды. Мизусиманың тігін шеберлігі соғыста және одан кейін отбасы үшін өте құнды болды. Жапон халқы материалдық жағынан қатты қиындыққа тап болғанда, Мизусима өзінің тігін шеберлігін жаңа көкөністермен алмастырды. Осы кезеңде ол экономика және еңбектің салыстырмалы құны туралы идеяларын дамыта бастады. 1950 жылы Мизусима "Жаңа өмірді құру үшін әйелдердің идеялары" атты ұлттық іс-шараның бір бөлігі ретінде газет байқауына эссе тапсырды. Оның эссесі газет компаниялары сыйлығын алды. Қазір жоғалып кеткенмен, ондағы идеялар жалпы баспасөз назарына түсті. Көп ұзамай Мизусима әлеуметтік пікір білдірушіге айналды, оның пікірлері радиода, газеттерде және теледидарда таратылды. Ол NHK телеарнасында жиі пайда болып, өз идеялары туралы баяндама жасап, ел аралап жүрді. 1973 жылы ол өз тобы - "Ерікті еңбек банкі" (кейіннен "Ерікті еңбек желісі" деп аталды) құрды. 1978 жылы банктің құрамына 2600 адам кірді. Қатысушылар арасында әртүрлі жастағы адамдар, жасөспірімдер мен жетпістен асқан әйелдер болды. Олардың көпшілігі - отыз бен қырықтан асқан үй шаруасындағы әйелдер. Оларды бүкіл ел бойынша 160-тан астам жергілікті филиалға бөлді, оларды Мизусиманың үйінде орналасқан бас басқарма үйлестірді. 1983 жылы бұл желіде 3800-ден астам мүше бар еді, олар 262 филиалда ұйымдастырылған, оның ішінде Калифорниядағы филиал. 1949 жылы "Socialisme ou Barbarie" мәтінінде жалақы айырмашылығын капиталистік, лениндік және троцкистік негіздеулердің тұтастығын сынға алғаннан кейін, саяси белсенді және философ Корнелиус Касториадис, 1956 жылғы Венгрия революциясына жауап ретінде жұмысшылардың "жұмыс нормаларын жоюды және жалақы мен жалақының толық теңдігін" жариялауын ұсынды. Ол өзінің 1957 жылғы "Socialisme ou Barbarie" мәтінінде "Социализмнің мазмұны туралы, II" деп аударылған. (Сонымен қатар, "Социализм мазмұны туралы" ІІІ, 3-томындағы "Жұмыс сағаты" бөлімін қараңыз.) Ол "жалақы мен табыс теңдігі" туралы 1974 жылғы "Жалақы мен табыс иерархиясы" атты мәтінінде, сондай-ақ "Дон және орындалуға тиіс" (1989) кітабының "Бүгін" бөлімінде (90-беттен бастап), Касториадис сериясындағы "Лабиринттегі жол торабы" кітабының бесінші томында толықтырып түсіндірді. Эдгар С. Кан "Уақыт доллары" терминін "Уақыт доллары: американдықтарға жасырын ресурс уақытын жеке қауіпсіздікке және қоғамдық жаңаруға айналдыруға мүмкіндік беретін жаңа валюта" деп атады, 1992 жылы Джонатан Роумен бірге жазған кітап. Ол сонымен қатар "TimeBank" және "Time Credit" терминдерін сауда белгісі ретінде тіркеді. Уақыт банкін құру – бұл қоғамдық даму құралы және қоғамда дағдылар мен тәжірибе алмасуды жеңілдету арқылы жұмыс істейді. Ол отбасының және қоғамның "негізгі экономикасын" құруға бағытталған, бұл үшін атқарылған жұмысты бағалау және марапаттау қажет. Әлемдегі алғашқы уақыт банкін 1973 жылы Жапонияда Теруко Мизусима бастады. Бұл идея бойынша қатысушылар өз өмірінің кез келген уақытында пайдалана алатын уақыт кредиттерін ала алады. Ол өзінің банкін қарапайым тұжырымдамаға негіздеді: басқаларға қызмет көрсету үшін берілген әрбір сағат болашақта, әсіресе қартайған кезде, оны қажет ететін адамдарға қызмет көрсету үшін өзара қызмет көрсету сағаттарын алады. 1940 жылдары Мизусима қазіргідей қартаю қоғамының пайда болатын проблемаларын алдын ала көрген. 1990 жылдары бұл қозғалыстың алғашқылары АҚШ-та доктор Эдгар Кан болды, ал Ұлыбританияда ол Лондонға негізделген Жаңа Экономика Қоры (Nef) енгізген Timebanking UK-тен Мартин Саймон мен Дэвид Бойлмен бірге болды. Пол Гловер 1991 жылы "Итака сағаттарын" құрды. Әр САҒАТ бір сағаттық қарапайым еңбектің немесе 10,00 доллардың құнына бағаланды. Мамандар бір сағат үшін бірнеше САҒАТ талап етуге құқылы болды, бірақ көбінесе әділеттілік рухында бағасын төмендетті. Мыңдаған тұрғындар мен 500 кәсіпорның арасында миллиондаған долларлық САҒАТтар саудаланды. Пайызсыз САҒАТ несиелері берілді және 100-ден астам қоғамдық ұйымға САҒАТ гранттары берілді. Бірінші британдық уақыт банкі 1998 жылы Струдта ашылды, ал ұлттық қайырымдылық және мүшелік ұйымы Timebanking UK 2002 жылы құрылды.

Teruko Mizushima (1920 1996) was a Japanese housewife, author, inventor, social commentator, and activist credited with creating the world's first time bank in 1973. Mizushima was born in 1920 in Osaka to a merchant household. She performed well in school and was given the opportunity to study overseas in the United States in 1939. Her stay was shortened from three years to one due to rising tensions between the US, Japan, and China. Mizushima opted to pursue a short term diploma course in sewing. After returning home, she married. Her first daughter was born at the outbreak of the Pacific War, and her husband was soon conscripted into the army. Mizushima's sewing skills proved invaluable to her family during and after the war. While the Japanese population was suffering immense material shortages, Mizushima offered her sewing skills in exchange for fresh vegetables. It was during this time that she began to develop her ideas about economics and the relative value of labor. In 1950, Mizushima submitted an essay to a newspaper contest as part of a national event titled “Women's Ideas for the Creation of a New Life.” Her essay received the Newspaper Companies’ Prize. While it has since been lost, the ideas in the essay attracted widespread press attention. Mizushima soon became a social commentator, with her views being aired on the radio, in the newspapers, and on television. She frequently appeared on the NHK, the country's national broadcaster, and toured the country giving talks about her ideas. In 1973 she started her group the Volunteer Labour Bank (later renamed the Volunteer Labour Network). By 1978, the bank had grown to include approximately 2,600 members. The membership included people of all ages, from teenagers to women in their seventies. The majority of members were housewives in their thirties and forties. Members were organized into over 160 local branches throughout the country, coordinated by the headquarters located on Mizushima’s estate. By 1983, the network had over 3,800 members organized in 262 branches, including a branch in California. After criticizing the incoherency of capitalist, Leninist, and Trotskyist justifications of wage differentials in his 1949 Socialisme ou Barbarie text translated as “The Relations of Production in Russia” in the first volume of his Political and Social Writings http://libcom. org/files/cc psw v1. pdf, the political activist and philosopher Cornelius Castoriadis, responding to the Hungarian Revolution of 1956, advocated that workers “proclaim the abolition of work norms and instaurate full equality of wages and salaries” in his 1957 Socialisme ou Barbarie text translated as "On the Content of Socialism, II" in the second volume of his Political and Social Writings http://libcom. org/files/cc psw v2. pdf. (See also “The Hour of Work” section from “On the Content of Socialism, III,” in the third volume: http://libcom. org/files/cc psw v3. pdf.) He elaborated further on this advocacy of an “absolute equality of wages and incomes” in his 1974 text, "Hierarchy of Salaries and Incomes," also in the third volume: http://libcom. org/files/cc psw v3. pdf, and in the “Today” section (starting on page 90) of “Done and To Be Done” (1989), in the fifth volume of Castoriadis’s Crossroads in the Labyrinth series: http://www. notbored. org/cornelius castoriadis crossroads 5 done and to be done. pdf

Edgar S. Cahn coined the term "Time Dollars" in Time Dollars: The New Currency That Enables Americans to Turn Their Hidden Resource Time Into Personal Security & Community Renewal, a book co authored with Jonathan Rowe in 1992. He also went on to trademark the terms "TimeBank" and "Time Credit". Timebanking is a community development tool and works by facilitating the exchange of skills and experience within a community. It aims to build the 'core economy' of family and community by valuing and rewarding the work done in it. The world's first timebank was started in Japan by Teruko Mizushima in 1973 with the idea that participants could earn time credits which they could spend any time during their lives. She based her bank on the simple concept that each hour of time given as services to others could earn reciprocal hours of services for the giver at some stage in the future, particularly in old age when they might need it most. In the 1940s, Mizushima had already foreseen the emerging problems of an ageing society such as seen today. In the 1990s the movement took off in the US, with Dr Edgar Cahn pioneering it there, and in the United Kingdom, with Martin Simon from Timebanking UK and David Boyle, who brought in the London based New Economics Foundation (Nef). Paul Glover created Ithaca Hours in 1991. Each HOUR was valued at one hour of basic labor or $10.00. Professionals were entitled to charge multiple HOURS per hour, but often reduced their rate in the spirit of equity. Millions of dollars' worth of HOURS were traded among thousands of residents and 500 businesses. Interest free HOUR loans were made, and HOUR grants given to over 100 community organizations. The first British time bank opened in 1998 in Stroud, and a national charity and membership organisation, Timebanking UK, started in 2002.

Уақыт долларлары

Уақыт доллары – TimeBanking жүйесінде өзара несие беру құралы ретінде қолданылатын, салықтан босатылған қосымша валюта. АҚШ-тан тыс елдерде олар көбінесе "уақыт кредиттері" немесе "қызмет кредиттері" деп аталады. TimeBank мүшелері уақыт долларына қызметтер алмасады. Әрбір алмасу қатысушылардың шоттарында тиісінше кредит және дебет ретінде тіркеледі. Бір сағат уақыттың құны бір уақыт долларына тең, бұл қызмет бір сағат ішінде көрсетілгеніне немесе сол сағатта міндетті орындау үшін қанша білік қажет болғанына қарамастан. Бұл "бір сағатқа бір доллар" жүйесі, жеткілікті ресурстарға сүйене отырып, өзара қоғамдық қызметтерді мойындауға және ынталандыруға, инфляцияға қарсы тұруға, жинап қоюдан сақтануға, сауда жасауға және қатысушылар арасындағы ынтымақтастықты дамытуға бағытталған.

Уақыт банктері

Уақыт банктері 34 елде құрылған, АҚШ-тың 40 штатында кемінде 500, ал Ұлыбританияда 300 уақыт банкі құрылған. TimeBanks Жапония, Оңтүстік Корея, Жаңа Зеландия, Тайвань, Сенегал, Аргентина, Израиль, Грекия және Испанияда да кең таралған. TimeBanks бірінші рет қылмыс жасаған жасөспірімдерге бағытталған бағдарламалар арқылы рецидивтің алдын алуға; бұрын сотталғандардың қоғамға қайта оралуына көмектесуге; мемлекеттік тұрғын үй кешендерінде денсаулық сақтау, жұмысқа оқыту және әлеуметтік қызметтер ұсынуға; есірткіге тәуелділіктен құтылуға; ата-аналардың қолдау желілері арқылы мүгедек балаларды интернатқа орналастырудан сақтауға; ауылдық жерлерде қарт адамдарды тасымалдауға; қарттарға күтім, қоғамдық денсаулық сақтау және паллиативтік көмек көрсетуге; сондай-ақ Сенегалда әйелдер құқықтарын қолдау жобаларын іске асыруға пайдаланылды.

Уақыт банкін пайдалану

Уақыт банкі – уақыт бірліктерін валюта ретінде пайдаланатын өзара қызмет алмасу үлгісі. Бұл – толықтыратын ақша жүйесінің мысалы. Уақыт банкі, сондай-ақ қызметтерді алмасу орталығы деп те аталады, уақыт банкі принципін қолданатын қауымдастық. Бұл топтар қолданатын валюта бірлігі, кез келген адамның еңбегінің бір сағатымен бағаланады және әртүрлі атауларға ие, бірақ әдетте АҚШ және Ұлыбританияда уақыт кредиті (бұрын АҚШ-та уақыт доллары) деп аталады. Уақыт банкі негізінен балаларға кеңес беру, қарттарға күтім жасау, көршілік көмек көрсету сияқты, әдетте ерікті түрде атқарылатын жұмыстарға ынталандыру және сыйақы беру үшін қолданылады, ал нарық жүйесі мұндай еңбекті бағаламайды. Қоғамдық қызметтерге жұмсаған "уақыт" адамға сол сияқты "уақыт" түрінде қызметтер алуға мүмкіндік береді. Кредиттер алумен қатар, қатысушылар, әсіресе өмірінің басқа салаларында көбінесе қызмет алушы рөлінде болғандар, басқаларға көмек көрсету арқылы сенімділік, әлеуметтік байланыстар мен жаңа дағдыларға ие болуы мүмкін. Сондықтан қауымдастықтар уақыт банкін "әлеуметтік капиталды арттыру" деп аталатын үдеріс арқылы қауымдық байланыстарды нығайту құралы ретінде пайдаланады. Уақыт банкінің идеялық бастауы 1980 жылдардың басында АҚШ-та пайда болды. 1990 жылы Роберт Вуд Джонсон қоры қарттарға көмек көрсету мақсатында уақыт банкін сынақтан өткізуге 1,2 миллион АҚШ доллары инвестициялады. Бүгінде 26 елде TimeBank жүйесі қолданылады. Ұлыбританияда 250 TimeBank, ал АҚШ-та 276-дан астам TimeBank белсенді түрде жұмыс істейді.

Уақыт кредиті

Уақыт кредиті – уақыт банкіндегі айырбас құралының негізгі бірлігі, ол бір адамның бір сағат еңбегіне балама. Дәстүрлі уақыт банктерінде бір адамның бір сағаты басқа адамның бір сағатына тең болады. Уақыт кредиттері қызмет көрсету арқылы табыс етіледі және қызмет алу үшін жұмсалады. Уақыт кредитін алғаннан кейін, оны дереу жұмсау қажет емес: оны мерзімсіз сақтауға болады. Бірақ, уақыт кредитінің құны бір сағатқа бекітілгендіктен, ол инфляцияға қарсы тұрады және проценттік табыс әкелмейді. Осы себепті ол көптеген елдерде қолданылатын дәстүрлі фиат валютасынан өзгешеленуге жасалған. Сәйкесінше, уақыт кредиттерін жинақтаудың көп пайдасы жоқ, және практикада көптеген уақыт банктері артық уақыт кредиттерін қауымдық қорға беруге ынталандырады, ол мұқтаж жандарға немесе қоғамдық шараларға жұмсалады.

Сындар

Уақыт банкіне қатысты сын-ескертпелердің кейбіреуі уақыт кредиттерінің валюта түрі ретіндегі және нарықтық ақпараттық механизм ретіндегі кемшіліктеріне назар аударды. МТИ-дың Фрэнк Фишер 1980 жылдары мұндай валюта "Ресей экономикасын әлсіздеткен нарық күштерінің бұрмалануына алып келеді" деп болжаған. Доктор Гилл Сейфанның Горбалс TimeBank-ты зерттеуі – академиялық қауымдастық жүргізген уақыт банкі зерттеулерінің санаулы бірі – уақыт банкінің теориялық емес басқа да проблемаларын тізімдеді. Біріншісі – потенциалды мүшелерге уақыт банкінің қандай ерекшеліктері бар екенін түсіндірудегі қиындық, я болмаса "адамдарға уақыт банкінің дәстүрлі волонтерлік қызметтен айырмашылығын жеткізу". Ол сондай-ақ, белгілі бір біліктердің қоғамда жетіспеуі салдарынан, әрбір адамның қажеттіліктері уақыт банкі арқылы толыққанды қанағаттандырылатынына кепілдік жоқ екенін атап өтті.

Уақыт банкі UK

Ұлыбританиядағы алғашқы уақыт банкі 1998 жылы Глостерширдегі Строуд қаласында ашылды. Timebanking UK, немесе TBUK, 2002 жылы әлеуметтік белсенді Мартин Саймон АҚШ-та уақыт банкінің кеңеюіне шабыттандырылып құрылды. TBUK – қайырымдылық және мүшелік ұйым, ол қоғамдық уақыт банкін құруға, дамытуға немесе уақыт банкі туралы көбірек білуге ниетті кез келген адамға кеңес, ресурстар, бағдарламалық құралдар және оқыту қызметтерін ұсынады. TBUK сондай-ақ Ұлыбритания үкіметі және саясат деңгейінде уақыт банкін қолдайды және өз қызметіне активтерге негізделген тәсілді енгізуді қалайтын ұйымдарға көмектеседі. 2021 жылдың наурыз айына дейін TBUK мүшелері шамамен алты миллион сағат уақыт алмасты, ал Ұлыбритания бойынша, Уайт аралынан Пертширдегі Стэнлиге дейін уақыт банктері бар.

Ескі жоспар

Elderplan – бұл уақыт банкі арқылы егде жастағы мүшелерінің белсенді және қатысушы өмір салтын ынталандыру мақсатында құрылған әлеуметтік HMO. Әлеуметтік HMO-ның «әлеуметтік» бөлігіне бұрынғыдай қаржыландыру тоқтатылып, бағдарламаның көп бөлігі қысқартылды. Бірақ, өркендеген кезеңінде мүшелер өз жарналарының бір бөлігін нақты ақшаның орнына уақыт кредиттерімен (сол кезде «Уақыт доллары» деп аталған) төлей алатын. Бұл идея егде жастағы адамдарды қоғамдық өмірге белсенді қатысуға, сондай-ақ көбірек көмек сұрауға және «адамдарға қызмет көрсетуге және оны алуға мүмкіндік беру арқылы қадір-қасиетін арттыруға» бағытталған болатын.

Горбальдың уақыт банкіндегі зерттеуі

2004 жылы доктор Гилл Сейфанг Шотландияның Глазго қаласындағы Горбалс ауданында орналасқан уақыт банкінің әсері туралы «Community Development Journal» журналында зерттеу жариялады. Горбалс – бұл жоғары деңгейдегі кемсінушілік, кедейлік, жұмыссыздық, нашар денсаулық және төмен білім деңгейімен сипатталатын қалалық аймақ. «Горбалс Таймбанк» жергілікті қайырымдылық ұйымымен бірлесіп, аймақтағы әлеуметтік мәселелермен күресу мақсатында жұмыс істейді. Ол уақыт банкінің Горбалстың әлеуметтік байланыстарын «қайта жаңартудағы» жетістіктерін атап көрсетті.

Florianópolis банкі

Флорианполис қаласының Уақыт Банкі (БТБ) – Бразилиядағы ең алғашқы және кең танымал Уақыт Банктерінің бірі. Бұл бастама 2015 жылдың қыркүйек айында халықаралық тұрақтылық қозғалысының бөлігі болған жергілікті Zeitgeist жиынында туды. БТБ 20 000-нан астам мүшесі бар Facebook тобы арқылы жұмыс істейді, ал айырбастар пайдаланушылармен ортақ қолданылатын электрондық кестеде тіркеледі. БТБ бойынша жүргізілген ғылыми зерттеулер Уақыт Банктің жергілікті қоғамда әлеуметтік капиталды қалыптастыру құралы екенін, сондай-ақ БТБ мүшелерінің Флорианполис қаласының тұрғындарынан өзгеше әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктері бар екенін көрсетеді. Жасы кіші, ақ емес, жұмыс істейтін, әйелдер, бейресми секторда қызмет ететін, жоғары білімі бар және айлық табысы жоғары адамдардың БТБ мүшесі болу ықтималдығы жоғары.

Spice Time Bank (Құмыл-қозғалыстың уақыты)

Spice – уақыт кредиттері деп аталатын уақытқа негізделген валюта әзірлеген әлеуметтік кәсіпорын. Spice денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлық, тұрғын үй, қоғамдық даму және білім беру салаларында жұмыс істейді, ұйымдар мен қызметтерге өз мақсаттарына жету үшін уақыт кредиттерін пайдалануға көмектеседі. Spice Уэльстің Оңтүстік Уэльстің бұрынғы кен өндіру аудандарындағы Қоғамдық валюталар институтының жұмысынан өркендеді. Spice Timebank негізінде немесе осы Timebank-қа сілтеме жасайтын бірнеше зерттеулер жүргізілді. 2016 жылы Spice Timebank-тың 1000 мүшесі арасында жүргізілген сауалнамада жауап берушілердің 77%-ы уақыт кредиттері өмір сапасына оң әсер еткенін, 42%-ы жаңа дағдыны үйренгенін, ал 30%-ы дәрігерге бару қажеттілігінің азайғанын мәлімдеді.