Ролиса шайқасы және Пиреней түбегіндегі соғыс бастауы
Battle of Roliça
Ролиса шайқасы (1808): Пиреней соғысындағы британ армиясының алғашқы жеңісі. Веллингтон басқарған ағылшын-португал әскері француздарды жеңді. Тарих, соғыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1808 жылғы Пиреней соғысы кезіндегі шайқас
1808 Battle during the Peninsular War
Ролиса шайқасында (17 тамыз 1808), Пиреней соғысы кезінде британдық армияның тұңғыш шайқасы болған бұл шайқаста, сэр Артур Уэлсли басқаратын ағылшын-португал армиясы Португалиядағы Ролиса ауылының жанында дивизия генералы Анри Франсуа Делаборд басқаратын француз императорлық дивизиясын жеңіске жеткізді. Француздар ұқыпты түрде қайтарылды.
At the Battle of Roliça (17 August 1808), the first battle fought by the British army during the Peninsular War, an Anglo Portuguese army under Sir Arthur Wellesley defeated an outnumbered Imperial French division under General of Division Henri François Delaborde, near the village of Roliça in Portugal. The French retired in good order.
Өмірбаян
Британдықтардың Иберия түбегіндегі әскери қимылдары Ролиса шайқасымен басталды. Португалияны басып алғаннан кейін Наполеон Испанияны жаулап алуға және бақылауға тырысты. Ол көптеген қарсылыққа тап болды, бірақ қарсылық тиімді болған жағдайда да, оның ұйымдасқандығы нашар болды. Шілде айының соңына қарай испандықтар француздармен оннан астам рет кездесіп, жеті кездесуде жеңіске жетті немесе жеңіліске ұшырамады. Олардың ең сәтті жеңісі 1808 жылдың 23 шілдесінде Испанияның оңтүстігінде болды, онда генерал Кастаньос генерал Дюпон басқаратын 18 мың француз әскерін қоршап алып, Бейленде капитуляцияға мәжбүр етті. 1808 жылдың 30 шілдесінде генерал Луазонның француздық бөлімдері Эвора қаласының халқын – ерлерді, әйелдерді және балаларды – жаппай қырғынға ұшыратты. Бұл екі оқиға да әр елдің британдық әскерлермен болашақ қарым-қатынасына әсер етті. Сол күні Уэлсли виконт Кастлерегтен, соғыс хатшысынан хат алды, онда генерал Жюноның күштері 25 мыңнан астам сарбазды құрайтыны хабарланды. Кастлерег Португалиядағы британдық армияны тағы 15 мың сарбазбен күшейту жоспарларын жіберді. Генерал сэр Джон Мур Швециядан әскермен келеді, ал тағы бір күш Гибралтардан жіберіледі. Бұл үлкен күштерге сэр Хью Далримпл басшылық етеді (Гибралтар губернаторы, 60 жастағы генерал, ол 1793–1794 жылдардағы Фландриядағы сәтсіз жорысында ғана активті қызмет өткерген). Далримплге сэр Гарри Беррард көмектеседі, сондай-ақ Велслиден жоғары тұрған тағы бес генерал (Далримпл, Беррард, Мур, Хоуп, Фрейзер және лорд Пейджет) қолдайды. Амбициялы генерал Уэлсли Португалиядағы армияға әлі басшылық ете алатын уақытта бірдеңе жасауға үміттенеді. 1808 жылдың 30 шілдесінде генерал Уэлсли адмирал Коттонның конвойын, Уэлсли әскерлерімен бірге Мондего шығанағында күтіп алды. Уэлсли бұл жерді қону орны ретінде таңдады, өйткені Коимбра университетінің студенттері фортты басып алып, Лиссабонға жақын жерде қонудан гөрі қауіпсіздікке кепілдік берді. Уэлслидің 16 мың сарбазы мен Португалиядан кездескен 6 мың сарбазының қонуы 1 тамыздан 8 тамызға дейін жалғасты. Кейбір десанттық қайықтар құлпыратын толқындарда аударылып, түбектегі алғашқы британдық құрбандардың суға батып кетуіне себеп болды. Армия 10-ы күні 19 шақырымдық ыстық, құмды жолмен Лейрияға қарай аттанды. Уэлсли 11-і күні келді және көп ұзамай 6 мың португалдық әскердің командирі генерал Бернардим Фрейре де Андрадемен жабдықтау және Лиссабонға жетудің ең жақсы жолы туралы пікірталас тудырды. Нәтижесінде Уэлсли өзінің таңдаған бағытын, теңізге және жабдықтауға жақын, полковник Николас Транттың басшылығымен 1700 португалдық сарбазбен бірге таңдады, ол португал армиясындағы британдық офицер болды. Содан кейін армия француз армиясының соңынан Лиссабонға қарай жорық бастады. Француздарға генерал Делаборд басшылық етті. Бұл әскерлер Жюно тарапынан британдықтарды қыспаққа алып, ұстап тұру үшін жіберілген. 14 тамызға қарай британдықтар Алкобасаға жетіп, Обидосқа қарай жылжыды. Бұл жерде британдық алғы шеп, 5-ші/60-шы және 95-ші атқыштардан тұратын атқыштар француз әскерлерінің күзет посттарымен және артқы жасағымен кездесті. Француздардың саны 4 мыңға жетеді, ал британдықтардың саны шамамен төрт есе көп болды.
British intervention on the Iberian Peninsula started with the Battle of Roliça. In the months after occupying Portugal, Napoleon attempted the conquest and control of Spain. He met much resistance but it was disorganised even when it was effective. By the end of July the Spanish had met the French a dozen times, winning, or at least not losing, at seven of those meetings. Their most spectacular victory was in southern Spain on 23 July 1808, when General Castaños surrounded and forced 18,000 French under General Dupont to surrender at Baylen. On 30 July 1808, the French division of General Loison massacred the population, men, women, and children, of Évora. Both of these events were to have an effect on the future of each nation's relationships with British troops. On the same day, Wellesley received a letter from Viscount Castlereagh, the Secretary of War, that informed him that General Junot's forces numbered more than 25,000. Castlereagh forwarded his plans to augment the British Army in Portugal by another 15,000 men. General Sir John Moore was to arrive with an army from Sweden, and another force would be forwarded from Gibraltar. The command of this larger force would pass to Sir Hew Dalrymple (the Governor of Gibraltar, a 60 year old general who had seen active service only in a failed campaign in Flanders in 1793–1794). Dalrymple would be seconded by Sir Harry Burrard, attended by five other generals, all senior to Wellesley (Dalrymple, Burrard, Moore, Hope, Fraser, and Lord Paget). The ambitious General Wellesley hoped to make something happen during the time he still commanded the army in Portugal. On 30 July 1808, General Wellesley remet Admiral Cotton's convoy with Wellesley's troops at Mondego bay. Wellesley chose this as his landing point because students from Coimbra University had seized the fort making this a safer landing than any place nearer Lisbon. The disembarking of Wellesley's original 16,000 troops and supplies with the 6,000 they met off Portugal lasted from 1 to 8 August. Some landing craft capsized in the rough surf making the first British casualties in the Peninsula victims of drowning. The army marched off on the 10th on the hot and sandy 12 mile (19 km) march to Leiria. Wellesley arrived on the 11th and soon argued with General Bernardim Freire de Andrade, the commander of 6,000 Portuguese troops, about supplies and the best route to Lisbon. The result had Wellesley taking his preferred route, close to the sea and his supplies, with 1,700 of the Portuguese under the command of Colonel Nicholas Trant, a British officer in service with the Portuguese Army. The army then began its march toward Lisbon following a force of the French army. The French were under the command of General Delaborde. These troops had been sent by Junot to harass and hold the British while he brought his larger army into position to oppose the Anglo Portuguese forces. By 14 August the British reached Alcobaça and moved on to Óbidos. Here the British vanguard, consisting of riflemen from 5th/60th and 95th Rifles, met pickets and the rearguard of the French forces. The 4,000 French were outnumbered approximately four to one.
Жауынгерлік алаң
Ролиса ауылы тік төбелердің жалқалау жартылай шеңбер пішіндес ортасында орналасқан, оның ені шамамен 1,6 километр, ал тереңдігі 3,2 километр шамасында. Ашық жағы солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай, 5/60-шы және 95-ші полктердің күні бұрын француздармен кездескен Обидос қаласына қарай ашылады. Обидос және Ролиса төңірегіндегі төбелерде көптеген орман болған. Француздар күнін Ролисаның солтүстігінде, биік жерде бастады, бұл оларға Лиссабонға қарайтын жолдарды кесуге немесе қорғауға мүмкіндік берді. Француздар алғаш рет шегінген ауылдан оңтүстікке қарай шамамен 1,6 километр жерде төрт шатқал немесе жыра бар еді, олар жаңа француздық позицияға алып келетін. Бұл төбелердің астындағы дала шөпті болған, бірақ үлкен тастар мен жыралардың тік беткейлері қатарлап шабуыл жасауды мүмкін емес етті. Шабуылдың алғашқы кезеңдерінде Делаборде өз әскерін төбеге көшірді.
The village of Roliça is located in the centre of a horseshoe shape of steep hills approximately one mile wide and two deep. The open end opens north northeast toward Óbidos where the 5/60th and 95th had met the French the day before. The hills around Óbidos and Roliça were well wooded. The French began the day to the north of Roliça backed up to the higher ground allowing them to block or protect the roads south toward Lisbon. On the hill about one mile to the south of the village where the French first fell back, there were four defiles, or gullies leading into the new French position. The field below these hills were grassy, but boulders and the steep sides to the gullies made attack in formation impossible. In the first stages of the battle, Delaborde pulled his troops back to the top of the hill.
Шайқас
Уэлсли 16 тамызда Обидосқа жетіп, келесі күні Ролисаға қарай жылжыды. Шабуыл басталғанда Делаборде Ролиса ауылының солтүстік-батысына қарай орналасты. Уэлсли күштерін қос қоршауға алуға тырысты, француздық позицияның екі жағына негізгі күштерін үш бригададан тұратын ұрыс колонналарына бөліп жылжытты. Бұлай жасауға болатын себебі, ағылшын-португал армиясы француз күштерінен 3:1-ден астам басымдықпен басып өтті. Ол Трантты батысқа, ал Фергуссон мен Боуэстың басқаруымен алты зеңбірекпен шығысқа жіберді, өзі орталықта күш көрсету арқылы француздардың назарын аударды. Уэлсли бұл маневрді таңғы сағат 9-да екі рет қайталады, бірақ француз командирі оны уақытылы байқап, әр жолы кері шегінді. Осы кезде француздың соңғы орналасқан жері ауылдың оңтүстігі мен шығысында, тік және ұсақ тастармен жабылған бір жардың үстінде болды, оған тек тар шатқалдар арқылы ғана көтерілуге болады. Орталықтағы 29-шы пехоталық полкінің полковнигі Лейк француз позициясына қарай шатқалдан жүгіріп кетіп, қателік жасады. Ол Делаборденің артынан келді, бұл Лейктің және 29-шы полктің көптеген сарбаздарының өміріне құн болды. Бұл британдықтардың жалпы шабуылға көшуіне себеп болды. Шабуыл қиын және жарға қарай болды, Делаборде Луазоннан көмек күтіп тұрды. Ол сағат 4-ке дейін британдықтардың үш шабуылын тойтарды. Осы кезде Уэлсли 29-шы және 9-шы жаяу әскер полкіне көмек көрсету үшін жалпы алға жылжуға бұйрық берді. Олар басым күштерін пайдаланып, жарды басып өтіп, француз позицияларына жетті, ал Фергюсон шығыстан төбелер арқылы келді. Делаборде атқыштардың тиімді көмегімен жақсы тәртіппен кері шегінуді бастады, бірақ оның армиясының тәртібі бұзылып, қашқанға дейін. Британдық атқыштарды қуып жетуге жібермегендіктен, олар Торрес-Ведрасқа жақын Монтачикеге сәтті шегінді.
Wellesley arrived at Óbidos on 16 August and moved toward Roliça on the following day. At the beginning of the battle, Delaborde occupied a position to the north northwest of the village of Roliça. Wellesley attempted to manoeuvre his forces into a double envelopment, moving to each flank of the French position with his main force organised into three fighting columns of brigades. This could be attempted since the Anglo Portuguese army outnumbered the French forces present by over 3 to 1. He sent Trant to the west, and a stronger force under Fergusson and Bowes with six guns to the east, while he distracted the French with a show of force and noise in the centre. Wellesley tried the manoeuvre twice starting at 9:00 a. m., but the French commander spotted this in time and fell back each. At this time the French final position was to the south and east of the village at the top of a steep hill that was littered with sharp rocks and the only way up was using narrow gullies. Colonel Lake of the 29th Regiment of Foot in the centre then made the mistake of dashing up a gully toward the French position. He arrived behind Delaborde, which cost Lake his life and most of the men in the 29th. This prompted a general attack in relief by the outnumbering British. The fight was rough and uphill with Delaborde hoping for support to arrive from Loison. He repulsed three assaults by the British until nearly 4:00 p. m. At this time Wellesley ordered a general advance to support the 29th & 9th Regiments of Foot. They swarmed up the rock face using their superior numbers to reach the French positions at the top of the hill and Ferguson arrived over the hills to the east. Delaborde began to withdraw in good order with effective aid from his cavalry until his army's discipline broke and his army ran. Without British cavalry to press the pursuit, they successfully withdrew to Montachique near Torres Vedras.
Нәтижелер
Англия-Португалия әскері 487 қаза тапқан әскермен жеңіске жетті, олардың жартысынан астамы асығыс шайқасқан 29-шы полктан болды. Француздар 700 салдатын және бес зеңбірегінің үшеуін жоғалтты. Делабордтің өзі жараланды. Келесі күні Уэлсли Англиядан 4 000 қосымша британдық әскер келгенін және жағалауда тұрғанын білді. Ол өз әскерін Делабордты қуудың орнына, олардың жағаға түсуін қамтамасыз ету үшін аттандырды.
The Anglo Portuguese won with 487 casualties, over half that number from the precipitate 29th. The French lost 700 men and three of their five guns. Delaborde himself was wounded. The following day Wellesley found that the 4,000 additional British troops had arrived from England and were off the coast. He marched his men to cover their disembarkation rather than follow Delaborde.
Салдары
Британдық интервенция 1808 жылғы 21 тамызда Вимейро шайқасымен басталды.
The British intervention proceeded with the Battle of Vimeiro on 21 August 1808.