Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының алғашқы реактивті ұшағы

Bell P 59 Airacomet – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Bell Aircraft компаниясы жобалаған және құрған бір орындық, екі реактивті қозғалтқышты ұшақ. Бұл – Америка Құрама Штаттарында жасалған алғашқы реактивті ұшақ. Ұлыбритания реактивті қозғалтқыштарды дамытуда көш бастағандықтан, 1941 жылы Америка Құрама Штаттарына үлгі алу үшін бір қозғалтқышты сыйға берді, ол бір жылдан кейін P 59 ұшағында қолданылған General Electric J31 реактивті қозғалтқышының негізіне айналды. Ұшақтың қуаты жеткіліксіз болғандықтан, Америка Құрама Штаттары Әскери-әуе күштері (USAAF) оның көрсеткіштеріне риза болмады және 100 ұшақтан тұратын бастапқы тапсырыстың жартысын тоқтатып, дайын ұшақтарды оқу-жаттығу үшін пайдаланды. USAF орнына Lockheed P 80 Shooting Star ұшағын өзінің алғашқы жедел реактивті ұшағы деп таңдады. P 59 ұшақтары ешқандай шайқасқа қатыспаса да, бұл ұшақ АҚШ-тың турбореактивті ұшақтарының келесі буындарына жол ашты.

Жобалау және әзірлеу

Генерал-майор Генри Х. "Хап" Арнольд 1941 жылы сәуір айында Глостер E.28/39 ұшағының сынаққа шығарылуын көргенде Ұлыбританияның реактивті ұшақтар бағдарламасы туралы білді. Бұл мәселе өткен жылы "Тизард" миссиясы аясында қысқаша айтылған болатын. Ол ұшақтың қозғалтқышы – Power Jets W.1 жоспарларын сұрады және алды, оны АҚШ-қа алып кетті. Сонымен қатар, ол Whittle W.1X турбореактивті қозғалтқышының үлгісін 1 қазанда АҚШ-қа жеткізілді. 4 қыркүйекте ол General Electric компаниясына қозғалтқыштың американдық үлгісін жасауға келісім-шарт жасауды ұсынды, ол кейін General Electric I A деп аталды. Келесі күні ол Bell Aircraft Corporation компаниясының басшысы Лоуренс Дейл Беллге оны пайдалану үшін истребитель жасауды ұсынды. Белл келісіп, үш прототип жасауға кірісті. Дезинформация мақсатында, USAAF жобаға P 59A таңбасын берді, бұл Bell XP 59 истребителінің жобасынан өзгеше еді, ол бұрын тоқтатылған. 1942 жылдың 9 қаңтарында жоба аяқталып, құрылыс басталды. Наурыз айында, прототиптер дайын болмас бұрын, келісім-шартқа 13 YP 59A алдын ала өндірілетін ұшақтарға тапсырыс қосылды. P 59A дөңгелек қималы, металл қаңқалы, жартылай монокок фюзеляжға ие болды, онда бір қысымды пилот кабинасы орналасқан. Орталық бөлігінде екі шұңқыр және ішкі панельде жалған шұңқыр болды. Электрмен жұмыс істейтін үш дөңгелекті қону шассисі орталық шұңқырға бекітілді. General Electric J31 турбореактивті қозғалтқыштары қанаттардың түбіне орналастырылды. Қару-жарақ ұшақтың алдыңғы бөлігінде орналастырылды; үш XP 59A-ның екеуі және көптеген YP 59A ұшақтарында M10 автокөліктің жұбы болды. Кейінгі ұшақтарда, соның ішінде өндірістік үлгілерде, бір M10 автокөлігі және үш AN/M2 Browning ауыр пулеметі болды. Ұшақ төрт жабылатын отын багында отын тасымалдады. Екі үлгіде де қанаттардың астына қосымша отын бактары орналастырылды. Сонымен қатар, P 59B әр қанаттың сыртқы бөлігінде отын багымен жабдықталған. Прототип ескі Pierce Arrow зауытының екінші қабатында құрастырылды, бірақ оның бөліктері лифттерге сыймады, сондықтан алғашқы XP 59A-ны шығару үшін кірпіш қабырғада тесік жасау қажет болды. 1942 жылдың 12 қыркүйегінде ол Калифорниядағы Мюрок армиялық әуе алаңына (қазіргі Эдвардс әуе күштері базасы) пойызбен жеткізілді, онда ұшу сынақтары жүргізілді. Ұшақ алғаш рет 1 қазанда Bell компаниясының сынақ ұшқышы Роберт Стенли басқаруымен жоғары жылдамдықты сынақтар кезінде көтерілді, ал ресми ұшу келесі күні полковник Лоуренс Крейг жасады. Жерде тұрғанда, оның нағыз табиғатын жасыру үшін ұшаққа жалған винт орнатылды. 1943 жылдың наурыз айында Мюроктағы Роджерс құрғақ көлінің суға толуына байланысты екінші прототип Викторвилл армиялық әуе алаңының қосалқы алаңына, кейін Джордж әуе күштері базасына, қоғамдық жолмен сүйретіліп әкелді. 11 наурыздағы бір ұшудан кейін қауіпсіздік мақсатында ұшақ жақын маңдағы Харпер көліне көшірілді, онда ол 7 сәуірге дейін қалды. Airacomet ұшақтарының бесеуінде – XP 59A-ның бір жұбында, YP 59A-ның екеуінде және P 59B-де бипландарға ұқсас ашық пилот кабиналары болды. XP 59A ұшу демонстрациялары мен сынақтар үшін пайдаланылды, бірақ соңғы жұптың бірі 1944 жылдың соңы мен 1945 жылдың басында басқа модификацияланған YP 59A үшін "аналық кеме" ретінде қолданылды. 23 наурызда дрон ұшып кеткен кезде, оны ауыстыру үшін P 59B модификацияланды. 1944 жылы суға түсу сынақтары кезінде бір YP 59A құрсақпен қонуға мәжбүр болды, ал екіншісі эпеннажының толығымен бұзылуына байланысты апатқа ұшырады. Келесі айларда прототиптер мен өндіріске дейінгі P 59 ұшақтарындағы сынақтар көптеген проблемаларды анықтады, соның ішінде қозғалтқыштың нашар жауап беруі және сенімділігі (барлық ертедегі турбореактивті қозғалтқыштардың жалпы кемшілігі), жылдамдық кезінде нашар көлденең және бағыттық тұрақтылығы. Оның өнімділігіне қозғалтқыштардың күтілгеннен әлдеқайда төмен болған жеткіліксіз итеру күші кедергі келтірді. 1944 жылдың ақпан айында Армия Әуе күштері Lockheed P 38J Lightning және Republic P 47D Thunderbolt истребительдеріне қарсы ұрыс сынақтарын жүргізді және ескі ұшақтар реактивті ұшақтан артық екенін анықтады. Сондықтан P 59 ұшағын ұшқыштарды реактивті ұшақтармен таныстыру үшін оқу ұшағы ретінде пайдалануға болатыны шешілді. 1943 жылдың шілдесінде YP 59A-ның жеткізілімдері басталған кезде, USAAF 100 өндірістік машинаға P 59A Airacomet таңбасымен алдын ала тапсырыс берді, бұл атауды Bell компаниясының қызметкерлері таңдады. Бұл 1944 жылдың 11 наурызында расталды, бірақ кейіннен сатып алу бюрократиясы бұрынғы бағалау нәтижелерін зерделегеннен кейін 10 қазанда 50 ұшаққа дейін қысқартылды.

Операциялық қызмет

13 қызметтік сынақтан өткен YP 59A, алдыңғы үлгісі General Electric J31-ге қарағанда қуаттырақ қозғалтқышқа ие болды, бірақ өнімділіктің жақсаруы мардымсыз болды – ең жоғары жылдамдық бар болғаны 5 миль/сағатқа артты және күрделі жөндеуге дейін пайдалану мерзімі қысқарды. Осы ұшақтардың бірі, үшінші YP 59A (S/n: 42 108773) Royal Air Force-ке (британдық сериялық нөмірі RJ362/G болған) бірінші Gloster Meteor I, EE210/G-ге айырбастау ретінде жіберілді. Британдық ұшқыштар бұл ұшақтың өздері ұшып жүрген реактивтік ұшақтармен салыстырғанда өте нашар екенін анықтады. Екі YP 59A Airacomets (42 108778 және 42 100779) АҚШ Әскери-теңіз күштеріне жеткізілді, онда олар "YF2L 1" деп бағаланды, бірақ олардың авиатасымалдау операцияларына мүлдем жарамсыз екені тез анықталды. 1945–1946 жылдары үш P 59B теңіз күштеріне берілді, бірақ олар өз таңбаларын сақтап қалды. Теңіз күштері бес ұшақты да оқу және ұшу сынақтары үшін пайдаланды. Өз қиындықтарымен күрескен Bell соңында 50 Аиракомет, 20 P 59A және 30 P 59B өндірісін аяқтады; P 59A ұшақтарының жеткізілімі 1944 жылдың күзінде жүзеге асты. P 59B ұшақтары 412-ші истребитель дивизионына реактивтік ұшақтардың басқару және техникалық сипаттамаларымен AAF ұшқыштарын таныстыру үшін берілді. P 59 ұшағы үлкен жетістікке жетпесе де, ол USAAF және USN-ге реактивтік ұшақтарды пайдалану тәжірибесін сыйлады, бұл жақын арада қолжетімді болатын жаңа үлгілерге дайындық үшін қажет болды.