Кіріспе

Механика институттары, кейде жай ғана институттар деп аталатын, сондай-ақ өнер мектептері (әсіресе Австралия колонияларында) Виктория дәуіріндегі Ұлыбритания мен оның колонияларында жұмыс істейтін ер адамдарға ересектер білімін, әсіресе техникалық пәндерді беру үшін құрылған білім беру мекемелері болды. Оларды көбінесе жергілікті өнеркәсіпшілер қаржыландыратын, себебі олар білімді және дағдылы қызметкерлердің көбеюінен пайда көретін еді. Механика институттарында көбінесе ересек жұмысшы табы үшін кітапханалар ашылды, олар бұл институттардың құмар ойындар мен пабтарда ішімдік ішуге балама бос уақытты өткізуге мүмкіндік берді. Көптеген бастапқы институттар кітапхана қызметтерін ұсынды, ал кейбір ғимараттары әлі де кітапхана ретінде пайдаланылуда. Ал басқалары университеттердің, ересектер білімі орталықтарының, театрлардың, кинотеатрлардың, мұражайлардың, демалыс орындарының немесе қоғамдық үйлердің бөлігіне айналды. Көпшілігі енді механика институты деп аталмаса да, біраздары осы атауын сақтап, зияткерлік және мәдени даму орталығы ретінде жұмыс істейді. 21-ғасырда Австралияның Виктория штатында механика институттарының бүкіл әлемдік конференциялары деп аталатын бірқатар конференциялар ұйымдастырылды, онда механика институттарының болашағына қатысты ақпарат пен идеялар талқыланды.

Шығуы мен тарихы

Механика институттарын құрған қозғалыстың негізі Джордж Биркбектің Глазгодағы Андерсон институтында берген дәрістерінде болды. Оның төртінші жылдық дәрісі 500 адамды қамтыды, ал 1804 жылы Лондонға кеткеннен кейін жыл сайынғы оқиғаға айналды, бұл Эдинбургтегі алғашқы механика институтының құрылуына әкелді – Эдинбург өнер мектебі (кейін Гериот Ватт университеті). Бұл жаңа үлгідегі техникалық білім беру мекемесі жұмысшы еркектерге сабақтар берді, сондай-ақ тәжірибелер мен техникалық білім беру үшін пайдаланылатын құралдармен қатар кітапханаларды да қамтыды. Оның мақсаты – «инженерлік шешімдерге негізгі ғылыми ойлау мен зерттеулерді қосып, қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру». Мектеп қарапайым халық үшін ғылым мен техника саласындағы білімге қол жеткізуді революциялады. Англиядағы алғашқы механика институты 1823 жылдың шілде айында Ливерпульде ашылды. Шотландиядағы екінші институт 1823 жылдың қараша айында Глазгода құрылды, ол Биркбек бастаған топтың негізінде салынды. Андерсон институтының басшылығымен, Биркбек 1799 жылдан 1804 жылға дейін табиғи философия кафедрасының төрағасы болды және 1800 жылдан бастап өнер, ғылым және техникалық пәндер бойынша тегін дәрістер оқыды. Бұл механикалық сабақтар 1804 жылы Лондонға көшкеннен кейін де жалғасты, ал 1823 жылы олар ұйымдарын механика институты ретінде ресмилендіруге шешім қабылдады. Ол институттың директоры болып тағайындалды, ол бастапқыда 3700 фунт стерлинг сомасын берді және 1841 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Лондон механика институты (кейін Биркбек колледжі) 1823 жылдың желтоқсанында, ал механика институттары 1824 жылы Ипсвич және Манчестерде (кейін UMIST болды) ашылды. 19 ғасырдың ортасына қарай Ұлыбритания мен шетелдегі қалалар мен кенттерде 700-ден астам институт болды, олардың кейбіреулері басқа колледждер мен университеттердің алғашқы тамырларына айналды. Мысалы, Глостершир университетінің тарихында Челтенхэм механика институты (1834) және Глостер механика институты (1840) бар. Челтенхэм механика институтында лекция оқығандықтан радикалды Джордж Холиоак тұтқындалып, кейін дінге қарсылық таныту айыбымен сотталды. Австралияда 1827 жылы Хобартта алғашқы механика институты құрылды, содан кейін 1833 жылы Сидней механика өнер мектебі, 1835 жылы Ньюкасл өнер мектебі, содан кейін 1839 жылы құрылған Мельбурн механика институты (1873 жылы Мельбурн Атенаеумі деп қайта аталды). 1850-ші жылдардан бастап механика институттары Викторияның барлық аймандарына тез тарады, мұнда зал, кітапхана немесе мектеп қажет болды. Викторияда 1200-ден астам механика институты салынды және бүгінгі күні 500-ден астам қалды, ал тек алтысы ғана кітапханалық қызметтерін жалғастыруда. Өнеркәсіптік революция 18 ғасырдың соңында Ұлыбританияда жаңа оқырман класын, «механиктерді» жасады, олар шын мәнінде азаматтық және механикалық инженерлер болды. Бірмингем бауырластық қоғамы 1896 жылы жергілікті механиктермен осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін құрылды және механика институттарының алға басушысы болды, олар Англияда 1850 жылға қарай жеті жүзден астамға дейін өсті. Шағын саудагерлер мен жұмысшылар абоненттік кітапханаларды алуға шамасы келмеді, сондықтан олардың игілігі үшін қайырымды топтар мен жеке тұлғалар механика институттарын құрды, онда шағын жалдау ақысы үшін шабыттандыратын және кәсіби оқу материалдары бар еді. Кейіннен бұл жинақтарға танымал беллетристика және ғылыми еңбектер қосылды. Бұл типтегі алғашқы кітапхана 1823 жылы құрылған Бирмингем шеберлер кітапханасы болды. Кейбір механика кітапханалары он-екі жыл ғана өмір сүрді, ал көптегені ақырында қоғамдық кітапханаларға айналды немесе (АҚШ-та) 1850 жылғы Қоғамдық кітапханалар туралы заң қабылданғаннан кейін жергілікті қоғамдық кітапханаларға берілді. Механика кітапханаларын пайдалану шектеулі болғанымен, пайдаланушылардың көпшілігі тегін қоғамдық кітапханалар идеясын қолдады. Алайда 1900 жылға қарай әлемде 9 мыңнан астам механика институты болды. Г. Джефферсон түсіндіреді: Бірінші кезең, механика институты қозғалысы, халықтың көп бөлігі ғылыми мәселелерге қызығушылық атмосферасында өсті, олар Фарадей сияқты әйгілі ғалымдардың қоғамдық лекцияларында ашылды. Нақтырақ айтқанда, машиналардың енгізілуінің салдарынан машиналарды салуға, күтіп-ұстауға және жөндеуге қажетті жұмысшылар класы пайда болды, халық санының ауысуы және индустрияландырудың жаңа қалалық аймақтардағы ыдырату әсерлері, олар шоғырланған кезде, жарамсыз ескі шәкірттер жүйесін жойды және материалдық жетістік пен оның артықшылықтарына қатысу үшін білім берудің қажеттілігі арасындағы байланысты назарға алды.

Ел бойынша

Әлем бойынша мыңдаған механика институты ғимараты әлі де жұмыс істеп тұр, көбінесе олар кітапханалар, университеттердің бөлімдері, ересектерге білім беру орталықтары ретінде қолданылады, ал аздаған саны бастапқы атауларын сақтап, қоғамдық ұйым немесе басқа да ұйым ретінде өз қызметін жалғастыруда.

Жаңа Зеландия

1842 жылдың 30 қыркүйегінде құрылған Окленд механика институты 1880 жылы жабылып, кітапхана қорының барлығы Окленд қалалық кеңесінің кітапханасына берілді. Порт Николсон механика институты, мектеп және кітапхана 1842 жылдың мамырында құрылып, 1849 жылы Веллингтон атенаеумі және механика институты болып қайта аталды.