Кіріспе

Евклидтік кеңістіктегі түрлендірулердің мағыналары арасындағы айырмашылық, грамматикадағы "пассивті түрлендіру" ұғымы. Геометриялық түрлендірулерді екі түрге бөлуге болады: белсенді немесе алиби түрлендірулер, олар белгілі бір координаттық жүйеге қатысты нүктелер жиынтығының физикалық орнын өзгертеді (алиби – "бір уақытта басқа жерде болу" мағынасын білдіреді); және пассивті немесе атаусыз түрлендірулер, олар нүктелерді өзгеріссіз қалдырады, бірақ олар сипатталатын координаттық жүйені өзгертеді (атаусыз – "басқа атаумен жүру" мағынасын білдіреді). Математиктер "түрлендіру" терминін әдетте белсенді түрлендірулерді білдіру үшін қолданады, ал физиктер мен инженерлер екі түрін де білдіруі мүмкін. Мысалы, белсенді түрлендірулер қатты дененің тізбектей орналасуын сипаттау үшін пайдалы. Ал пассивті түрлендірулер адам қозғалысын талдау кезінде, мысалы, тібік сүйектің сан сүйегіне қатысты қозғалысын бақылау үшін пайдалы болуы мүмкін, яғни оның (глобал) координаттық жүйесіне емес, сан сүйегімен бірге қозғалатын (локал) координаттық жүйесіне қатысты қозғалысын бақылауға болады.

Мысал

Мысалы, вектор жазықтықтағы вектор болсын. Векторды θ бұрышына қарсы сағат тілі бағытында айналдыру келесі айналу матрицасымен беріледі:

Бұл матрицаны белсенді түрлендіру немесе пассивті түрлендіру ретінде қарастыруға болады (жоғарыдағы матрица кері қайтарылады), төменде сипатталғандай.

Евклидтік кеңістіктегі R3 кеңістіктік түрлендірулері

Жалпы алғанда, кеңістіктік түрлендіру аудармадан және сызықтық түрлендіруден құралуы мүмкін. Бұдан әрі аударма ескерілмейді, ал сызықтық түрлендіру 3×3 матрица арқылы көрсетіледі.

Белсенді түрлендіру

Белсенді түрлендіру бастапқы векторді жаңа векторға түрлендіреді. Егер жаңа негіз ретінде қараса, онда жаңа негіздегі жаңа вектордың координаттары бастапқы негіздегі координаттармен сәйкес келеді. Белсенді түрлендірулер басқа векторлық кеңістікке сызықтық түрлендіру ретінде де қолданылуы мүмкін. Жаңа векторды түпкі негізде жазу ғана трансформация кеңістіктің өзіне қатысты болғанда мағыналы.

Абстрактіл векторлық кеңістіктерде

Активті және пассивті түрлендірулердің айырмашылығын абстрактілі векторлық кеңістіктерді қарастыру арқылы математикалық тұрғыдан көруге болады. Белгілі бір өріс (немесе ) үстіндегі шекті өлшемді векторлық кеңістікті және осы кеңістіктің негізін қарастырайық. Бұл негіз компоненттік карта арқылы изоморфизмді қамтамасыз етеді.

Активті түрлендіру – бұл кеңістіктегі эндоморфизм, яғни, өзіне сызықтық бейнелеу. Мұндай түрлендіруді алсақ, вектор түрлендіру ретінде түрленеді. Вектордың негізге қатысты компоненттері теңдеу арқылы анықталады. Содан кейін, түрлендірудің компоненттері ретінде түрленеді.

Ал пассивті түрлендіру – бұл кеңістіктегі эндоморфизм. Ол компоненттерге қолданылады: егер матрица инверттік болса, жаңа негізді анықтау үшін , одан өрнегін алуға болады. Көрсетілген кеңістіктер изоморфты болғанымен, олар канондық изоморфты емес. Дегенмен, негізді таңдау изоморфизм құруға мүмкіндік береді.

Сол және оң жақтағы әрекеттер ретінде

Көбінесе карталар өкерулі болатын жағдаймен шектеледі, сондықтан белсенді түрлендірулер түрлендірулердің жалпы сызықтық тобы, ал пассивті түрлендірулер топ болып табылады. Түрлендірулерді негіздер кеңістігіне әсер ету ретінде қарастыруға болады. Белсенді түрлендіру негізді жібереді, ал пассивті түрлендіру негізді жібереді.

Пассивті түрлендірудегі кері операция, түрлендірулердің екеуі де бірдей түрленуін қамтамасыз етеді. Осыдан белсенді және пассивті түрлендірулердің арасында нақты айырмашылық туындайды: белсенді түрлендірулер негіздерге сол жағынан әсер етеді, ал пассивті түрлендірулер кері операцияның нәтижесінде оң жағынан әсер етеді. Бұл байқау негіздерді изоморфизмнің таңдауы ретінде қарастыру арқылы табиғирақ болады. Негіздер кеңістігі изоморфизмдердің кеңістігімен эквивалентті, белгіленеді. Белсенді түрлендірулер, -мен сәйкестендірілген, композиция арқылы сол жағынан әсер етеді, ал пассивті түрлендірулер, -мен сәйкестендірілген, прекомпозиция арқылы оң жағынан әсер етеді. Бұл негіздер кеңістігін сол торсор және оң торсорға айналдырады. Физикалық тұрғыдан алғанда, белсенді түрлендірулер физикалық кеңістіктің түрлендірулері ретінде сипатталады, ал пассивті түрлендірулер физикалық кеңістікті сипаттаудағы артық ақпарат ретінде сипатталады. Бұл математикалық өлшегіш теориясында маңызды рөл атқарады, онда өлшегіш трансформациялары талшықтарда оң жақтан әрекет ететін ауысу карталары арқылы математикалық түрде сипатталады.