Жануарларды өсіру арқылы жоғалып кеткен түрлерді қайта жаңғыртуға талпыныс – breeding back. Бұл табиғи пішінге ұқсас жануарларды шығарудың жолы, бірақ генетикалық айырмашылықтар бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жасанды селекция
Artificial selection
Кері өсіру – бұл қолдан селекциялаудың бір түрі, онда үй жануарларын (бірақ тек оларды ғана емес) мақсатты түрде таңдап көбейту арқылы жойылған жабайы түрге ұқсас фенотипке ие жануар тұқымын алуға тырысады. Кері өсіруді үйсіндіруден ажырату керек. Кері өсіру нәтижесінде алынған тұқымның фенотипі, экологиялық нишасы және белгілі бір дәрежеде генетикасы жойылған жабайы түрге өте ұқсас болуы мүмкін екенін есте ұстаған жөн, бірақ оның жойылуына дейін жабайы түрдің гендік қоры басқаша болды. Жаңа тұқымды өсіру үшін қолданылатын бастапқы малға байланысты, кері өсіру арқылы алынған жануардың тіпті сыртқы ұқсастығы да шартты. Сөйтіп, әдебиеттерде айтылғандай, Хек сиырлары сынды кейбір тұқымдар жойылған жабайы ауроктарға тек сырттай ғана ұқсайды.
Breeding back is a form of artificial selection by the deliberate selective breeding of domestic (but not exclusively) animals, in an attempt to achieve an animal breed with a phenotype that resembles a wild type ancestor, usually one that has gone extinct. Breeding back is not to be confused with dedomestication. It must be kept in mind that a breeding back breed may be very similar to the extinct wild type in phenotype, ecological niche, and to some extent genetics, but the gene pool of that wild type was different prior to its extinction. Even the superficial authenticity of a bred back animal depends on the particular stock used to breed the new lineage. As a result of this, some breeds, like Heck cattle, are at best a vague look alike of the extinct wild type aurochs, according to the literature.
Өмірбаян
Қайта тұқымға келтіру бағдарламаларының мақсаты – үй жануарларының тұқымдарында кездейсоқ сақталған жабайы белгілерді қалпына келтіру. Көбінесе, кері өсіру жобаларында жаңа жануардың фенотипі ғана емес, сонымен қатар оның экологиялық мүмкіндіктері де қарастырылады, себебі кейбір қорғау жобаларында берік, "қайта өсірілген" жануарлар қолданылуы мүмкін. Табиғатта әдетте тек өз табиғи ортасына жақсы бейімделген жандар ғана тіршілік етеді және көбейеді, ал адамдар қосымша тартымды, жайлы немесе өнімді қасиеттері бар жануарларды таңдап, оларды ата-бабаларының ортасында кездесетін қауіптерден (хищниктер, құрғақшылық, аурулар, ауа райының шектен тыс ауытқулары, жұптасу мүмкіндігінің жоқтығы және т.б.) қорғайды. Осы себепті, табиғаттағы таңдау критерийлері үй жануарларының жағдайындағы критерийлерден өзгеше болады. Соның салдарынан үй жануарларының фенотипі, мінез-құлқы және генетикасы жабайы ата-бабаларынан айқын түрде ерекшеленеді. Қайта тұқымға келтіру бағдарламаларының мақсаты – үй жануарларының ДНК-сында "жасырынып қалған" жабайы, ежелгі белгілерді жаңа тұқымдық желіде қайтадан іске қосу. Көп жағдайларда, белгілі бір түрдің жойылған жабайы ата-бабалары тек қаңқалар арқылы және кейде тарихи сипаттамалар арқылы ғана белгілі, бұл олардың фенотипін толық түсінуге кедерілді етеді. Осыған байланысты, кері өсіру әрекетінің сәтті болуына қазірдің өзінде кепілдік жоқ, ал кез келген нәтижелерді өте сақтап қарастыру қажет. Генетикалық жақындықты тексеру үшін өсірілетін жануарлардың ДНК-сы (митохондриялық және ядролық) жойылған жануардың ДНК-сымен салыстырылуы тиіс. Қайта өсіру сәтті болуы мүмкін: адамдар жануарларды көбінесе тек сыртқы белгілері үшін таңдап алады және әдетте метаболизм биохимиясы сияқты көзге көрінбейтін белгілерді әдейі өзгерте қоймайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хек ағалары Кониктерді Пржевальскийдің жылқыларымен және понилерімен, мысалы, Исландия жылқысы және Готланд понилерімен будандастырды; нәтижесінде пайда болған жануар Хек жылқысы деп аталды. Соңғы онжылдықтарда Хек жылқылары Кониктермен үздіксіз будандастырылып келеді, бұл екі фенотипті қазіргі уақытта ажырату қиын, бірақ Хек жылқысының дене бітімі көбінесе жеңіл болады.
The aim of breeding back programs is to restore the wild traits which may have been unintentionally preserved in the lineages of domesticated animals. Commonly, not only the new animal's phenotype, but also its ecological capacity, are considered in back breeding projects, as hardy, "bred back" animals may be used in certain conservation projects. In nature, usually only individuals well suited to their natural circumstances will survive and reproduce, whereas humans select animals with additional attractive, docile or productive characteristics, protecting them from the dangers once found in their ancestral environment (predation, drought, disease, extremes of weather, lack of mating opportunities, etc.). In such cases, selection criteria in nature differ from those found in domesticated conditions. Because of this, domesticated animals often differ significantly in phenotype, behaviour and genetics from their wild forerunners. It is the hope of breeding back programs to re express, within a new breeding lineage, the wild, ancient traits that may have "lain buried" in the DNA of domestic animals. In many cases, the extinct wild type ancestors of a given species are known only through skeletons and, in some cases, historical descriptions, making their phenotype poorly understood. Given that situation, there is currently no certainty of achieving success with a back breeding attempt, and any results must be reviewed with great caution. In order to test genetic closeness, DNA (both mitochondrial and nuclear) of the breeding animals must be compared against that of the extinct animal. Successful breeding back might be possible: humans have selected animals only for superficial traits, and as a rule did not intentionally change less observable traits, such as metabolic biochemistry. During the Second World War, the Heck brothers crossed Koniks with Przewalski's horses and ponies, such as the Icelandic horse and the Gotland pony; the result is now called the Heck Horse. During recent decades, Heck horses have been continually crossed with Koniks, making the two phenotypes at present nearly indistinguishable, excepting that the Heck horse tends to have a lighter build.
Шошқалар
Еуразия, Америка, Австралия және еуропалықтар аң аулау үшін жабайы шошқаларды әкелген басқа аймақтарда инвазивті түр ретінде таралған, жабайы шошқа мен үй шошқасының будандары – шошқа гибридтері, сонымен қатар, Темір дәуірінен және одан ертерек ежелгі Еуропадағы тарихқа дейінгі суреттерде бейнеленген шошқалардың түрін қайта жарату үшін селекциялық өсіруге қолданылады. Оларды жасау жобасы, «Темір дәуірінің шошқасы» деген атпен, 1980 жылдардың басында еркек жабайы шошқаны Тамворт аналығымен будандастыру арқылы Темір дәуірінің шошқаларына ұқсас жануарды алумен басталды. Темір дәуірінің шошқалары көбінесе Еуропада арнайы ет нарығы үшін өсіріледі және олардың тарихына сәйкес, таза тұқымды үй шошқаларына қарағанда көбінесе агрессивтірек және бағынуға қиын. Квагганың ең айқын екі ерекшелігі – азырақ жолақтары және қараңғы түсі – жабайы далалық зебралардың популяцияларында әртүрлі деңгейде жиі кездеседі. Осы екі белгісі бар жануарлар Quagga жобасының селекциялық бағдарламасында іздестірілді. Жоба квагганың морфологиялық ерекшеліктеріне баса назар бергені үшін сынға ұшырады, себебі жойылған жануарда жазық зебралардан сенімді түрде қайта өсіруге болмайтын, жазылмаған мінез-құлқы немесе көзге көрінбейтін қасиеттері болуы мүмкін. Жойылғанымен, жапондық қасқырдың ДНК қазіргі үй жануарлары Шикоку Инуда сақталған. Осы тұқымды Азия қасқырының кейбір түрлерімен будандастыру нәтижесінде, бұл ең ірі жыртқыш жойылғаннан кейін бос қалған экологиялық орынды толтыру үшін шынайы аналог пайда болады деп есептеледі. 1988 жылы басталған Dire Wolf жобасы, оған ұқсайтын әртүрлі үй итттерін өсіру арқылы жойылған тарихқа дейінгі Dire Wolf түрін қайта жаратуды мақсат етеді.
Boar–pig hybrids, which are hybrids of wild boars and domestic pigs and exist as an invasive species throughout Eurasia, the Americas, Australia, and in other places where European settlers imported wild boars to use as game animals, are also used for selective breeding to re create the type of pigs represented in prehistoric artworks dating from the Iron Age and earlier in ancient Europe. A project to create them, under the name of the Iron Age pig, started in the early 1980s by crossing a male wild boar with a Tamworth sow to produce an animal resembling what Iron Age pigs are believed to have looked like. Iron Age pigs are generally only raised in Europe for the specialty meat market, and in keeping with their heritage are generally more aggressive and harder to handle than purebred domesticated pigs. The two most noticeable characteristics of the quagga, fewer stripes and a darker pelage, are frequently observed to varying degrees in wild plains zebra populations. Animals with these two traits have been sought out for the Quagga Project breeding programme. The project has been criticized for its focus on the morphological characteristics of the quagga, as the extinct animal may have possessed unrecorded behavioral or non visible traits that would be impossible to reliably breed back from plains zebras. Although extinct, Japanese wolf DNA survives in the modern domestic Shikoku Inu. It is thought that crossing this breed with some subspecies of Asian wolves would result in an authentic analogue to fill the ecological niche left empty in the absence of this apex predator. The Dire Wolf Project, started in 1988, aims to bring back the look of the extinct prehistoric dire wolf by breeding different domestic dog breeds that resemble it.