Кіріспе

Ресейдегі өзен (деректер кезеңі: 1970 1999)

Лена дельтасы, Лаптев теңізі, Ресей (деректер кезеңі: 1984 2018) (деректер кезеңі: 1940 2019)
| төгілу5 орны= Киренск
| төгілу5 мин =
| төгілу5 орташа =
| төгілу5 макс =
| төгілу4 орны= Витим
| төгілу4 мин =
| төгілу4 орташа =
| төгілу4 макс =
| төгілу3 орны= Олюкминск
| төгілу3 мин =
| төгілу3 орташа =
| төгілу3 макс =
| төгілу2 орны= Вилюй
| төгілу2 орташа =

Табага, Якутск (Бассейннің аумағы: (деректер кезеңі: 1967 2017) (макс.) Су жиналатын алаптың көп бөлігі мәңгі ерімейтін тоңмен жабылып, оның 77%-ы үздіксіз.)

Курс

Байкал тауларының оңтүстігіндегі Орталық Сібір үстартқысынан бастау алып, Байкал көлінің батысында орналасқан Лена өзені, Лена-Ангар үстартқысы арқылы солтүстік-шығысқа қарай ағады, сағалары Киренга, Витим және Олюкма өзендерімен қосылады. Якутскіден Орталық Якутияның жазық аймағына кіріп, оң жағынан Алдан, сол жағынан Вилюй өзендерімен қосылғанға дейін солтүстікке қарай ағады. Содан кейін батысқа және солтүстікке бұрылып, шығысында Верхоянск жотасының бөлігі – Хараулах жотасы, батысында Чекановский қыраты аралығында ағады. Шамамен солтүстікке қарай ағып, үлкен дельтаға дейін кеңейеді және Лаптев теңізіне, яғни Солтүстік Мұзды мұхиттың бір бөлігіне, Жаңа Сібір аралдарының оңтүстік-батысында құяды. Лена дельтасы аумақты құрайды, оның ішінде жеті негізгі саласы бар, ең маңыздысы – шығысқа қарай орналасқан Быков каналдары.

Бассейн

Лена өзенінің бассейнінің ауданы есептелді және орташа жылдық су шығыны жылына 489 куб километрді құрайды. Алтын Витим және Олюкманың құмдарынан жуылып алынады, ал дельтадан мамонт сүйектері қазылып шығарылған. Өзеннің тасқынды алқабында көптеген көлдер бар. Нежели және Улахан-Кюэль көлдері Лена бассейніндегі ең ірі көлдер болып табылады.

Тарих

Лена өзенінің атын алғашқы Эвенк халқының «Элю Эне» деген атауынан алғаны бар деп саналады, ол «үлкен өзен» дегенді білдіреді. Халық әңгімелерінде айтылуынша, бір ғасырдан кейін, 1620-1623 жылдары Демид Пянда басқарған орыс тері аулаушылар тобы Нижняя Тунгускаға дейін жүзіп келген, Лена өзенін ашқан, және қайықтарын сол жерге жеткізіп, немесе жаңаларын салған. 1623 жылы Пянда өзеннің бастауынан Орталық Якутияға дейінгі бөлігін зерттеген. 1628 жылы Василий Бугор 10 адаммен Ленаға жетіп, «туған жерлерден» «ясақ» (салық) жинап, 1632 жылы Киринск қаласын құрған. 1631 жылы Енисейск воеводасы Петр Бекетовті 20 адаммен Якутск қаласын (1632 жылы салынған) салуға жіберген. Якутскіден басқа экспедициялар оңтүстік және шығысқа қарай тараған. 1633 жылы Лена дельтасына жетілген. «Жаннетт» экспедициясынан аман қалған үш топтың екеуі 1881 жылдың қыркүйек айында Лена дельтасына жеткен. Инженер Джордж В. Мелвилл басқарған топ Тунгус аңшыларымен құтқарылған. Капитан Джордж В. Де Лонг басқарған топтан тек екеуі ғана аман қалған, ал қалғандары аштықтан көз жұмған. Барон Эдуард фон Толль, Александр фон Бунгемен бірге, 1885 жылы Ресей Императорлық Ғылым академиясы тапсырмасымен Лена дельтасы мен Жаңа Сібір аралдарын зерттеу экспедициясын басқарған. 1886 жылы олар Жаңа Сібір аралдарын, Яна өзенін және оның салаларын зерттеген. Бір жыл екі күн ішінде экспедиция барлығы шақырым жол жүрген, оның шақырымы өзен бойымен болған, саяхат барысында геодезиялық зерттеулер жүргізген. Лена трагедиясы – 1912 жылы Иркутск облысының солтүстігіндегі Бодайбо маңындағы кендегі жұмыс жағдайларына наразылық білдірген алтын кеншілері мен жергілікті тұрғындарды атып тастау оқиғасы. Бұл оқиға туралы Керенский Думаға (парламентке) хабарлаған, және ол Ресейде революциялық сезімдерді күшейткені айтылады. Владимир Ильич Ульянов Ленин атты лақап атын Лена өзенінен алған болуы мүмкін, ол Орталық Сібір таулы жазығына жер аударылған кезде.

Дельта

Лена өзенінің төменгі ағысында Лаптев теңізіне қарай кеңейген үлкен дельта орналасқан, оның ені шамамен 190 шақырымдай. Дельтаның көбісі жылына жеті айдай мұзды тундрамен жабылады, бірақ мамыр айында аймақ бірнеше айға шұрайлы, сулы-батпақты жерге айналады. Аймақтың бір бөлігі Лена дельтасы қорығы ретінде қорғалады. Лена дельтасы көптеген жазық аралдарға бөлінген. Ең ірілері (батыстан шығысқа қарай): Чыхас Арыта, Петрушка, Сағастыр, Самах Ары Диете, Түркан Белкейдере, Сасыллах Ары, Колхозтах Белкейдере, Григорий Диелях Белкейде (Григорий аралдары), Нерпа Уолун Арыта, Миша Белкейдере, Атахтай Белкейдере, Арангастах, Урдиук Пастах Белкей, Агис Паст’ Арыта, Даллалах аралы, Отто Ары, Уллахан Ары және Орто Уес Арыта. Туруканнах Кумага – Лена дельтасының батыс жағалауынан біршама алшақ жатқан, ұзын және тар арал. Лена дельтасының аралдарының бірі – Остров Америка Куба Арыта немесе Остров Куба Арыта – Кеңес Одағы тұсында Куба аралының құрметіне аталған. Ол дельтаның солтүстік жиегінде орналасқан.

Балық

Лена Ресейдің Қиыр Шығысындағы шалғай және дамылмаған аймақтарда орналасқандықтан, оның балық қоры өте жақсы сақталған. Өзенде кездесетін түрлердің кейбіреулері: Сібір таймені, Сібір осетрі, Жоғарғы Енисей сұр балығы.