Кіріспе

Британдық лейборист саясаткер (туған 1932)

Деннис Эдвард Скиннер (11 ақпан 1932 жылы туған) – британдық бұрынғы саясаткер, 1970 жылдан 2019 жылға дейін 49 жыл бойы Болсовер округінің парламент мүшесі болды. Еңбек партиясының мүшесі, ол солшыл көзқарастарымен және республикалық ұстанымдарымен танымал. Парламентке сайлануға дейін ол 20 жылдан астам уақыт кенші болып жұмыс істеді. "Болсовер жыртқышы" деген лақап атымен белгілі Скиннер лейборист депутаттарының Социалистік науқан тобының құрамында болды. Ол 30 жыл бойы, қысқа үзілістермен, Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетінің мүшесі болды және 1988 жылдан 1989 жылға дейін комитет төрағасы қызметін атқарды. Ол Парламенттің ең ұзақ қызмет еткен мүшесі және Еңбек партиясының ең ұзақ қызмет еткен депутаты болды. Өмір бойы еуроскептик болып келді. Парламенттік мансабында Скиннер кем дегенде он рет парламенттен қуылды, көбінесе қарсыластарына шабуыл жасаған кезде парламенттік ережелерге қайшы келетін тіл қолданғаны үшін. Мұның ең айқын мысалы 2016 жылы Панама құжаттары туралы парламенттік пікірталас кезінде Дэвид Кэмеронды "Додги Дэйв" деп атаған кезде болды. Ол сондай-ақ Парламент ашылу салтанатында Қара таяқтың палатаға кірген кезде оған қарсы шу көтеріп, кедергі келтіруімен де танымал болды.

Ерте өмір және мансап

Дербиширдің Клей-Кросс қаласында туған Скиннер тоғыз баланың үшіншісі. Оның әкесі Эдвард Скиннер 1926 жылғы жалпы ереуілден кейін жұмыстан босатылған көмір шахташы, ал анасы Люси тазалаушы болған. 1942 жылдың маусым айында 10 жасында Скиннер он бір жасар балаларға арналған емтиханды бір жыл бұрын өткеннен кейін Тэптон Холл грамматикалық мектебінде оқуға стипендия алды. 1949 жылы ол Паркхаус кенішінде көмір өндіруші болып жұмыс істеді, ол 1962 жылы жабылып қалғанға дейін жұмыс істеді. Содан кейін ол Болсовердің жанындағы Глэпвелл кенішінде жұмыс істеді. 1966 жылы Скиннер Ұлттық шахташылар одағының Дербишир аймағының ең жас төрағасы болды. 20 жыл бойы кенші болып жұмыс істегеннен кейін ол Дербишир округі кеңесінің мүшесі болды. Клей-Кросс кеңесінің төрағасы ретінде Скиннер: «Менің санаым маған оны киюге мүмкіндік бермейді, себебі мен жергілікті басқару органдарына [және] Парламентке байланысты барлық салтанатты рәсімдердің ескіргенін және уақытты бекер шығындау екенін санаймын» деді. 1967 жылы ол Шеффилд университетінде Ұлттық шахташылар одағы өткізген курсты аяқтағаннан кейін Раскин колледжіне оқуға түсті. Скиннер 1970 жылдың маусым айында парламентке сайланғаннан кейін көп ұзамай кеніштен және Дербишир шахташылар одағынан кетті.

Парламенттік мансап (19702019)

1956 жылы Скиннер Еңбек партиясына қосылды. Скиннер 1970 жылғы жалпы сайлауда сол кездегі қауіпсіз Лейбористтік Больсовер округіне депутат болып сайланды, бұрынғы депутат Гарольд Нилді алмастырды. Ол 49 жыл бойы осы мандатты сақтап қалды (1970 жылы ең жоғары дауыс жинап, 1997 жылғы жалпы сайлауда ең үлкен артықшылыққа ие болды), 2019 жылғы жалпы сайлауда Консервативтік партияның өкілі Марк Флетчерге жеңіліп қалғанға дейін.

Өзінің қатыгез риторикасының арқасында Скиннер «Больсовердің азулы» деп танылды. «Олар Энтони Иденнің кереметтігі туралы сөздер айтып жатыр, сондықтан мен тұрып, шахтерлер мен қаза тапқан және ауыр жарақат алған адамдар туралы, сондай-ақ жесірге берілген 200 фунт стерлинг туралы айттым. Ұсқынсыздық болды, содан кейін торилердің бәрі кетіп қалды, ал газеттер де, соның ішінде бірнеше маңызды басылымдар да сынады». Палатадағы қызметінің көп бөлігінде (Лейборист партиясы оппозицияда болған жылдары) Скиннер әдетте Твидтен тігілген жакетімен (көптеген депутаттар костюм кигенде) және ерекше қызыл галстугімен палатаның алдыңғы қатарындағы төменгі орындықта отыратын. Бұл орын «Нараз депутаттардың қатары» деп белгілі болды, өйткені дәстүрлі түрде Лейборист партиясының қарсыластары осы жерде отыратын. 1997 жылдан 2010 жылға дейін Жаңа Лейборист үкіметі кезінде Скиннер үкіметтік тараптағы көршілес орынға отырды. 1979 жылы Скиннер Энтони Бланттың Кеңес Одағы үшін тыңшы болғанын жария етуге қатысты. 1979 жылдың 15 қарашасында премьер-министр Маргарет Тэтчер Хартлпулдің депутаты Тед Лидбиттер мен Скиннердің сұрақтарына жауап ретінде Ұлыбритания парламентінде Бланттың соғыс кезіндегі рөлін ашты. Тэтчер келесі аптада бұл мәселе бойынша палатада толық мәлімдеме жасады: Лидбиттер және Скиннер мырзалар Премьер-министрден Ұлыбританияның қауіпсіздігіне қатысты, оның аты оған берілген адамның іс-әрекеттеріне қатысты жақында алынған дәлелдер туралы мәлімдеме жасауды сұрады. Премьер-министр Маргарет Тэтчер: Хартлпулдің мүшесі (Лидбиттер мырза) маған берген есім – сэр Энтони Блант. 1985 жылдың 7 маусымында Скиннер Брекон және Раднордағы сайлауға арналған жарлықты жылжыту арқылы Энох Пауэллдің ұрықтанған жасушаларды зерттеуге тыйым салатын заң жобасын талқылауға мүмкіндік берді; Скиннер кейіннен бұл оқиғаны өзінің ең мақтан тұтатын саяси сәті деп сипаттады. 2003 жылы Скиннер Ирак соғысына қарсы дауыс берген Лейбористтік депутаттардың төрттен бірінің қатарында болды; ол кейіннен үкімет саясатына қарсы дауыс берген кезде партиялық тәртіптен шықты, терроризмге күдіктілерді 90 күнге дейін сотсыз ұстауға рұқсат беруге қарсы болды. 2007 жылы Скиннер және тағы 88 Лейбористтік депутат Лейбористтік үкіметтің «Тридент» ядролық зымыран жүйесін жаңарту саясатына қарсы дауыс берді. 2012 жылдың қаңтар айында Дэвид Кэмерон Скиннерді «динозавр» деп атады, ол: «Мен балаларыма жиі айтамын: "Динозаврды көру үшін Табиғи тарих мұражайына барудың қажеті жоқ, сағат он екі жарымда Парламентке келу керек". Кэмерон бұл сөздері үшін сынға ұшырады және жасқа қатысты дискриминация жасады деп айыпталды. Сол кезде Лейбористтік депутаттар Кэмеронның сөздері «өте құрметті мүшеге жасалған, тегін және мүлдем қорлаушылық әрекет» деп шағымданып, оның жасына байланысты жасалғанын айтты. Палата спикері Джон Беркоу сол кезде былай деп жауап берді: «Мен әрқашан юморды қолдаймын, бірақ сұлулық көрерменнің көзімен көрінетіндей, юмор – субъективті үкім. Кейде адамдар күлкілі болады. Кейде олар өздерін күлкілі деп санайды. Кейде олар өздерін әзілшіл деп санайды, бірақ шын мәнінде олай емес. Кейде олар өздерінің күлкілі екенін білмейді». 2015 жылдың шілдесінде Кэмерон динозавр туралы ескертуді тағы бір келекелеуде атап өтті, ол: «Лейборист партиясының «Юра паркін» дауыстап құттықтағанын көру әрқашан өте жақсы. Мен фильмнен бас тартпақпын» деді. 2014 жылдың мамыр айында Скиннер 1984/1985 жылдардағы кеншілер ереуіліне 30 жыл толуына орай Айлешам және округтік әлеуметтік клубында өткен Кент кеншілерінің митингісінде бас қонақ спикер болды. Питер Тапселлдің 2015 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін Скиннер ең ұзақ қызмет еткен төрт депутаттың бірі болды, бірақ ол Палатаның әкесі болмады, өйткені 1970 жылы алғаш рет сайланған тағы екі депутат сол күні ант берді және бірінен соң бірі осы лауазымға ие болды: Джеральд Кауфман (2015–2017) және Кеннет Кларк (2017–2019). 2017 жылдан бері ең ескі депутат болған Скиннер бұл құрметті атақты қабылдамайтынын мәлімдеді. 2019 жылы Кларк зейнетке шығуға жақын болған кезде Скиннердің Палатаның әкесі болу мәселесі қайта көтерілді, бірақ Скиннер 2019 жылғы жалпы сайлауда Консервативтік партияның Марк Флетчерге орыннан айырылған кезде бұл мәселе шешілді. 2017 жылы Кауфман қайтыс болғаннан кейін 85 жастағы Скиннер Төменгі палатаның ең қарт мүшесі болды. Скиннер алғаш рет сайланған кезде Болсовер елдегі ең қауіпсіз Лейбористтік округтердің бірі болды, қала әлі де ірі кеншілер қауымдастығына ие болғанда, бірақ соңғы жарты ғасырда округтегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге байланысты Скиннердің дауыс үлесі 1970 жылы 77%-дан 2005 жылы 65%-ға дейін төмендеді, ал 2019 жылы 36%-ға дейін түсті, нәтижесінде ол консерваторларға 11% айырмамен жеңіліп қалды. Оның орнына Лейбористтік партияның үміткері ретінде Натали Флит тағайындалды.

Көзқарастар

Скиннер 1984-1985 жылдардағы кеншілер ереуілі кезінде Ұлттық кеншілер одағының және олардың жетекшісі Артур Скаргиллдің беделді қолдаушысы болды. Скиннер кеншілер жалақысынан асып түсетін парламенттік жалақыны қабылдаудан бас тартты және ереуіл кезінде жалақысын NUM-ға аударды. Скиннер келісім жасын теңестіруге, азаматтық серіктестіктерді құруға, бір жынысты жұптарға бала асырап алу құқығын беруге, жыныстық бағдарлама бойынша кемсітушілікті қылмыстық жазаға тартуға және бір жынысты жұптардың некелесуіне дауыс берді, сондай-ақ аборт жасау құқығын қатты қолдады. Джон Смит 1994 жылы қайтыс болғаннан кейін Скиннер оған құрмет көрсету үшін депутаттардың қатарында болды. Ол Лейбористік партияның басқа қанатынан болғанына қарамастан, Смитпен "екі адам ешқашан ашумен сөйлеспегенін" айтты, ол премьер-министр болар еді деп сендірді және Смитті "Лейбористік партияны үмітсіздіктің ең терең тұсынан биліктің шыңына көтергені" үшін мақтады. Скиннер Смитқа ең жақсы құрмет – оның есімімен Мүгедектер туралы заңды қабылдау болады деп мәлімдеп, сөзін аяқтады. 2000 жылы Скиннер бұрынғы одақтасы Кен Ливингстонды сынады, ол сол кезде Лейбористік партияның депутаты болып жұмыс істеді. Ливингстон партияның Лондон мэріне үміткер болуына ие болмады, содан кейін тәуелсіз үміткер ретінде қатысуға шешім қабылдады, сонымен қатар өзінің жақтастарынан Жасыл партияның үміткерлеріне сайлауда көмектесуді сұрады. Скиннер Ливингстонның Брент-Ист сайлау округіндегі Еңбек партиясының белсенділерін сатқанын айтты, олар оның көпшілігі шағын болған кезде олар үшін "батырларша" күрескенін атап өтті: "Ол оларға Еңбек партиясының үміткері болатынын айтады, содан кейін оларға жалған айтады. Мен үшін бұл төмендегі деңгей". Ол Ливингстонды ресми Лейбористік партияның үміткері Фрэнк Добсонмен салыстырып, Добсонды "бір жарым адам, примадонна емес, үйдей үлкен эгосы жоқ адам" деп сипаттады. Скиннер Ливингстонның "басты бетке шығатынын, бірақ оған ешқашан сенуге болмайтынын" айтты, өйткені ол "өз партиясына берген уәдесі мен адалдығын бұзды. Меншіктің жеке тұлғалық табынушылығы көмір шахтасында жұмыс істемейді және ол Лейбористік партиясында жұмыс істемейді". Керісінше, өзінің солшыл көзқарастарына қарамастан, Скиннер көп жыл бойы премьер-министр Тони Блэрмен, партияның оң қанатының жетекші тұлғасымен жақсы қарым-қатынаста болды, бұл Скиннердің Блэрге қоғамдық сөйлеу туралы берген кеңесінен туындады. Алайда, Скиннер Блэрді 2019 жылы қатты сынады, бұрынғы премьер-министр партияның Brexit позициясы тым түсініксіз деп санайтын Лейбористік партияның жақтастарына 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауында Brexit-ке қарсы партияларға дауыс беруді ұсынғаннан кейін; Morning Star газетінде Скиннер Блэрді "Лейбористік партияны жоюға тырысатын" "жойқын күш" деп сипаттады, "адамдар оның билігі туралы сөйлесіп тұруы үшін" және ол "Иракқа барып, өзін-өзі жойды. Ол Дэвид Кэмерон мен Тереза Мэйдің билікке келуіне көмектесті. Сіз оны бүлдірген адам туралы айтып отырсыз". Скиннер 2010 жылы Лейбористік партияның басшылығына сайлауда Дэвид Милибэндті қолдады, бірақ оның ағасы Эд Милибэнд жеңіске жетті. 2011 жылдың наурыз айында ол Ливиядағы НАТО-ның әрекеттеріне Ұлыбританияның қатысуына қарсы дауыс берген 15 депутаттың бірі болды. Скиннер 2015 жылғы Лейбористік партияның басшылығына сайлауда Джереми Корбиннің кандидатурасын ұсынған 36 депутаттың қатарында болды. Корбин басшы болып сайланғаннан кейін Скиннер Лейбористік партияның Ұлттық атқару комитетіне сайланды және 2016 жылдың қазанына дейін осы лауазымда қалды. Скиннер Корбинге, Лейбористік партияның көпшілігімен бірге, 2015 жылдың желтоқсан айында Сириядағы ИМ-ға қарсы RAF әуе шабуылдарын ұзартуға қарсы дауыс берді. Скиннер 2016 жылғы референдумда Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына дауыс бергенін мәлімдеді. Скиннер Лордтар палатасын толығымен таратуды қолдайды.

Тоқтатулар

Скиннер кем дегенде 10 рет Парламенттен шеттетілді, көбінесе қарсыластарға шабуыл жасаған кезде парламенттік ережелерді бұзғандығы үшін. Ерекше құқық бұзушылықтары: 1980 жылы ол сұрақ-жауап кезінде парламенттік тәртіпке қайшы келіп, тәртіп туралы мәселе көтеруге тырысты, бұл Төменгі палата спикері Джордж Томаспен ұзаққа созылған жанжалға әкелді. 1981 жылы спикер Томас (бұрынғы Лейборист партиясының депутаты) үкіметтік Консервативтік партияға қаражат жинау мақсатында шараларға қатысқаны үшін айыптады. 1984 жылы екі рет, біріншісі премьер-министр Маргарет Тэтчерді GCHQ қызметкерлеріне кәсіби одаққа мүше болуға тыйым салған сот ісінде «судьяларды параға салуда» деп айыптады; екіншісі SDP жетекшісі Дэвид Оуэнды «мақтанғаны үшін» деп атады (және тек «мақтанғаны» деген сөзді қайта алуға келісті). 1987 жылы бұрынғы министр Норман Теббиттің Сауда және өнеркәсіп министрі қызметін атқарып, жекешелендірген Британдық телекоммуникация компаниясының директорлық лауазымы мен үлкен үлесіне байланысты «қалтасын толтырғаны» және «адалдықсыз» болғаны үшін айыптады, бұл Лейборист партиясының депутаттары мүдделердің қақтығысы деп санайды. 1992 жылы Ауыл шаруашылығы министрі Джон Гаммерді «кішкентай, масқара министр» және «Маргарет Тэтчердің мұрнындағы жаман ісік» деп атады. 2006 жылы вице-спикер Алан Хаселхерстті оппозициялық топтың мүшесі және болашақ премьер-министр Тереза Мэйдің «Тори» болғандықтан айтқан сөздеріне кешірімді қарағаны үшін айыптады. 2016 жылы Панама құжаттары туралы парламенттік пікірталас кезінде премьер-министр Дэвид Кэмеронды «Додги Дэйв» деп атады (Скиннердің Кэмеронның адал емес екендігіне сенуімен байланысты). Скиннерге палата спикері Джон Беркоу «додги» деген сөзді қайта алуды бұйырды. Скиннер бас тартқаннан кейін, оған сол күнгі сессияның соңына дейін парламенттен кетуі бұйрылды. 2016 жылдың шілдесінде Скиннер парламентте Кэмеронды тағы да «Додги Дэйв» деп атады, бірақ бұл жолы ол сөгіс алған жоқ немесе кетуі талап етілмеді. «Додги Дэйв» Кэмеронды жамандаған кезде медиада және әлеуметтік желілерде кеңінен қолданылады.

"Қарапайым халық"

Республикалық көзқарастарымен танымал Скиннер жыл сайынғы Королеваның сөйлеу рәсімінде үнемі сөз кесті. Ол мұны Лордтар палатасында патшаның сөйлеуін тыңдау үшін депутаттарды шақыру үшін Қара таяқтың (Лордтар палатасындағы патшалық биліктің символы) келуімен жасады. New Statesman және басқа да дереккөздерге сәйкес, ең танымал сөздері келесідей:
Жыл Сөз Түсіндірмелер1987 «Оған сатуды айт!» Ұлыбританиядағы қаржылық жағдайға сілтеме.1988 «Эй, мынау, «Күлік киген мысық» келеді!» Сэр Джон Гингелге, Қара таяққа.1989 «О, жақсы киім!» Сэр Джон Гингелге, Қара таяққа.1990 «Ол Карлингті қара лабельді ішеді деп ойлаймын». «Бұл сен үшін, Мэгги». Қара таяққа айтылған; сол кездегі танымал жарнамалық науқанға сілтеме. Кейін ол Маргарет Тэтчердің жақын арада кететінін айтқан екінші сөзін айтты.1992 «Оған салық төлесін де!» Королевадан табыс салығын төлеуді талап ету туралы.1993 «Қара таяққа оралу». Джон Мейджордың сол кездегі консервативті үкіметінің «Негізгі нәрселерге оралу» науқанына сілтеме.1995 және 1996 «Жаңа Лейборист, жаңа Қара таяқ!» Лейбористердің сайлауалды ұраны «Жаңа Лейборист, жаңа Ұлыбритания» және жаңа Қара таяқ, сэр Эдвард Джонсқа сілтеме.1997 «Королеваның сөйлеуін қарызға алмақсыз ба?» Қара таяққа айтылған.2000 «Оған The Guardian газетін оқысын де!» The Guardian сол кезде монархияны жою үшін үгіт жүргізіп жатқан.2005 «Ол Камилланы өзімен бірге алып келді ме?» Королева туралы, Уэльс ханзадасы Чарльздың соңғы үйлену тойына қатысты.2006 «Елен Миррен күтіп тұр ма?» Мирреннің 2006 жылғы «Королева» фильміндегі Елизавета II рөлін сомдауына сілтеме.2007 «Бұл құстарды кім атты?» Sandringham-дағы жақында болған оқиғаға сілтеме, онда екі қорғалған құс корольдік меншіктің жанында атып өлтірілген. Принц Гарри мен оның досы осы оқиғаға қатысты полициямен сұраққа тартылды.2009 «Корольдік шығындар жолға шықты». Парламенттік шығындарға қатысты дауға сілтеме. News of the World газетінде жарияланған хабарламаға сілтеме, онда бұрынғы Йорк герцогинясы Йорк герцогіне бизнесмендерді таныстырғаны үшін ақша алғандығы айтылған. Қателік пе, әдейілік пе, ол өзінің сөзін науқас Қара таяқтың орнына келген Yeoman Usher Ted Lloyd Jukes сөйлеген кезде айтты. Соңында Yeoman Usher «Рақмет, Деннис» деп жауап берді.2012 «Жыл мерекесі, екі рет құлдырау, қандай бастама!» Королеваның мерекелік жылына және Ұлыбританияның екінші рет құлдырағанына сілтеме. Бұл сөзге күлкі мен «Ұят!» және «Абсолютті ұят!» деген айқайлармен жауап берілді.2013 «Корольдік пошта сатылымда. Королеваның басы жекешелендірілді». Бұл коалициялық үкіметтің Корольдік поштаны жекешелендіру ұсынысына сілтеме, және жақында қайтыс болған Маргарет Тэтчердің «Королеваның басын жекешелендіруге дайын емеспін» деген уәдесіне қарсы.2014 «Коалицияның соңғы тұғыры». 2015 жылғы мамыр айындағы сайлауға дейін Консервативті-Либералды Демократиялық коалицияның соңғы 11 айына (және оның соңғы парламенттік сессиясына) сілтеме.2015 Скиннер кейін баспасөзге жаңадан сайланған SNP мүшелерінің (2010 жылғы сайлаудан кейін олардың саны алтыдан елуге дейін көбейді) оппозициялық алдыңғы қатардағы дәстүрлі орнын алуына кедергі келтіргендіктен, сол жылы әдеттегі сөзді дайындауға уақыты болмағанын айтты. Ол The Daily Telegraph газетіне «Бүгін мен шотландтықтардың алдыңғы қатарды басып алмауына көз жеткізу үшін жұмыс істедім. Мен таңғы 6-да тұрдым, бірақ оны кеше жасадым» деді.2016 «BBC-ден қолды тартыңыз!» Үкіметтің BBC туралы ақ парағына сілтеме.2017 «Иә, конькилеріңізді киіңіз, бірінші жарыс сағат екі жарымда!» Королеваның сол күні кешке Корольдік Аскотта болады деген сілтеме.2019 «Жоқ, мен бармаймын». Әдет бойынша Скиннер Королеваның сөйлеуіне қатыспады.

Парламентке келгеннен кейін (2019 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2020 жылы Еңбек партиясының басшы орынбасары сайлауында Анжела Рейнер жеңіске жеткен кезде, Скиннер Ричард Бургонды Еңбек партиясының басшы орынбасары лауазымына қолдап, былай деді: «Мен Ричардты Еңбек партиясының басшы орынбасары етіп сайлауға қолдау көрсетіп отырмын. Ричард – ешқашан мойынсұнбайтын, ешқашан үмітін үзмейтін социалист. Ол маған партиямыздың болашағына үміт сыйлайды. Мен жергілікті партия ұйымдарын (CLP) және кәсіподақтарды Ричардты ұсынуға, ал партия мүшелерін оған дауыс беруге шақырамын». 2020 жылдың 6 мамырында Скиннер Социалистік науқан тобының құрметті президенті болып тағайындалды.

"Жануар табиғаты" деректі фильмі

Скиннер туралы ол санкциялаған "Жануар табиғаты" атты деректі фильмді 2017 жылы "Shut Out The Light" өндіріс компаниясы аяқтады. Деректі фильм Скиннердің саяси тұлға ретінде қалыптасу жолын көрсетеді және оның жұмысшы отбасындағы өсіп-өнуі, отбасының ықпалы және "Әртүрлілік сарайынан" тыс қызығушылықтары туралы баяндайды. Деректі фильмде Скиннердің төрт ағасы және оның Болсовер округінен бірнеше сайлаушыларымен сұхбаттастырылған.

Тони Скиннердің жігіті

2020 жылдың қыркүйегінде Робб Джонсонның Скиннер туралы "Тони Скиннердің баласы" әні Amazon жүктелімдер тізімінде көшбасшы болды.

Жеке өмір

1960 жылы Скиннер Мэри Паркерге үйленді, 1989 жылы олар ажырасты. 1999 жылы Скиннерге қатерлі ісік диагнозы қойылып, кейіннен қатерлі ісікті алып тастау үшін операция жасалды. Жамбас операциясынан кейін қауіпті инфекция ұстағаннан кейін ауруханаға жатқан соң, ол 2019 жылғы жалпы сайлауда үгіт жүргізуге тым нашар болды. Ол өзінің мандатын жоғалтқан кезде дауыс санау орнында болған жоқ. Оның әйелі 1980 жылдары Альцгеймер ауруынан қайтыс болды.