Кіріспе

Жаңалықтар құралдарында қолданылатын тілдік стиль
Журналистік стиль – бұл жасанды немесе гиперболалық, кейде тым қысқартылған тіл, ол бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылатын жаңалықтар стиліне тән деп есептеледі. Бұрын «Детройт Фри Пресс» газетінде жұмыс істеген Джо Гримм журналистік стилді «сахналық дауысқа» теңеді: «Біз журналистік стильді әдеттен, кейде дұрыс емес оқытудан және жедел, сенімді және журналистік көріну үшін жазамыз. Бірақ ол мұның ешқайсысын да істемейді».

Мысалдар

1880 жылдардың өзінде адамдар журналистикада қолданылатын, сәндік, қалыптасқан тілді журналистикалық тіл ретінде сынаған. Уақыт қысымымен көптеген ұқсас материалдарды жазатын журналистер, стереотипті немесе таныс фразаларды қолдануға бейім болуы мүмкін. Журналистикалық тіл көбінесе нақты тіркестер түрінде көрінеді, мысалы, "келісімге келді" немесе "қатты шектеулер енгізу қажет" сияқты. "Қақтығыс" сияқты заңдық мағынасы бар терминдер мағынасын жойып жіберу үшін тым көп қолданылуы мүмкін. Журналистикалық тіл нақты сөз таңдауы арқылы да көрінеді. Бұл сирек немесе көне сөздерді қолдануда ең анық байқалады, мысалы, "сия" (етістік ретінде), "наб", "жоспарланған", "ауру", "сұраққа тартылған" ("сұрады" немесе "сұралды" орнына), "әзілші" немесе "сын" дегенді білдіретін "шабуыл" сөзінің синонимдері. Кейбір жағдайларда бұл журналистикалық тілдегі тұрақты фразаларда кездесетін ежелгі сөздердің салдарынан туындайды. Журналистикалық тіл көбінесе беттегі орынды үнемдеу үшін қысқа сөздерді немесе фразаларды қолдану ниетінен туындайды. Бұл қысқалық қажеттілігі әсіресе тақырыптарда маңызды, олардың өзіне тән жазу стилі бар, ол "тақырып тілі" деп аталады. "Тақырып тілінің" мүмкіндігінше кішірек сөздерді қолдануға баса назар аударуы жаңалықтар материалдарының сөздік таңдауына әсер етті. Антропоморфизация – журналистикалық тілдің тағы бір түрі, мысалы, "1990 жылдары қылмыс өсті" фразасында "көру" етістігінің өткен шақ түрі ("қылмыс 1990 жылдары өсті" дегеннің орнына) қолданылады, бұл "өсті" етістігінің өткен шағын пайдаланудан аулақ болу үшін жасалады. Басқа нысандарға ономатопея, жер аттарының меншік жалғауы ("Нью-Йорктің Орталық паркі" "Нью-Йорк қаласындағы Орталық парк" орнына) және "автобус құлады" сияқты бос орынды толтыру мақалалары кіреді. Кейбір адамдар журналистикалық тілді көңіл көтерумен қарайды, себебі тілдің әдетте түрлі-түсті қолданылуы және кейбір қолданылатын терминдер жаңалықтарды оңай түсінуге көмектеседі, мысалы, күрделі мамандық сөздерін қарапайым және қысқа фразалармен алмастыру. Алайда, бір сыншы "жалтақ жазу – жалтақ оймен бірге келеді" дейді, және бұл көбінесе нашар дәлелдері бар немесе маңызды немесе қызықты нәрсе ретінде көрсету әрекеті болып табылатын әлсіз материалдың белгісі: "Журналистикалық тіл – покершінің айқын белгісі сияқты: ол репортердің оқиғаның әлсіз екенін білетінін және оны сенімдірек көрсетуге тырысатынын көрсетеді". Газет редакторлары оны жоюға оқытылады, ал New York Times газетінде осыған қатысты қателерді анықтайтын арнайы орфографиялық тексеруші бар.