Венециялық гондола: тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Қайық түрі – су көлігі құралы.

Гондола (/lang/'/ɡ//ɒ//n//d//ə//l//ə/, ˈɡondola;) – дәстүрлі, жалпақ түбі бар Венециялық ескек қайық, Венеция лагунасының жағдайларына өте ыңғайлы. Оны әдетте гондольер жүргізеді, ол бір қауырсынды ескекпен, корпустың бітіспейтін түрімен және руль ретінде де пайдаланады. Гондоланың ерекшелігі – оның ұзындығы бойындағы асимметриясы, бұл бір қауырсынмен жылжуды тиімдірек етеді. Ғасырлар бойы гондола Венециядағы маңызды көлік құралы және ең көп таралған су көлігі болды. Қазіргі заманда бұл қайықтар қаладағы қоғамдық көлік жүйесінде де маңызды рөл атқарады, екі ескекшімен Grand Canal арқылы шағын паром (traghetto) ретінде жұмыс істейді. Гондольерлер арасында өткізілетін арнайы регаталарда (ескек жарыстарында) гондоланың түрлі үлгілері қолданылады. Алайда, қазіргі күні олардың басты қызметі – туристерді белгіленген бағамен тасымалдау. Венецияда шамамен 400 лицензияланған гондольер және оларға жуық қайық бар, бұл бірнеше ғасыр бұрын каналдарды кезіп жүрген мыңдаған адамнан кем. Дегенмен, қазіргі гондолалар бұрынғы қолдан жасалған қайықтардан мүлдем өзгеше, әсем өңделген. Гондола – айналмалы шыны полкалардың да атауы, көбінесе керамикалық су жануарлары сияқты құнды заттарды көрсетеді.

Тарих және қолданылуы

Гондола гондольер (құбыла тұрғызып, мұрынға қарай қарап, алға қарай ескектеп, сосын тепе-теңдікті сақтау үшін артқа қарай ескектейтін адам) арқылы қозғалады. Кеменің түбі жазық болғандықтан, қажет болған жағдайда ол бүйірлеме қозғалуға да қабілетті. Дәстүрлі фельзелер алынып тасталғаннан кейін – мүмкін, туристердің көріністі бұзады деген шағымдарына жауап ретінде – ондаған жылдар бойы "тендалин" деп аталатын жазғы шатырдың бір түрі сақталды (мұндайларын 1950 жылдардың ортасында, "Жазғы уақыт" (1955) фильмінде гондолаларда көруге болады). Бұрынғы ғасырларда гондолалар әртүрлі түстерде болғанмен, Венецияның жарғылық заңы гондолалардың қара түске боялуын талап еткен, және қазір де олар дәстүрлі түрде солай боялады. 17-18 ғасырларда 8-10 мың гондола болған деп есептеледі, ал бүгінде активті пайдалануда барлығы шамамен 400-ге жуық гондола бар, олардың барлығы дерлік туристермен жалға беріледі. Жеке меншіктегі аз ғана гондолалар венециялықтардың тойларына немесе жарыстарға жалға беріледі. Гондола қазірдің өзінде Венецияның кеңінен танымал символына айналғанмен, Венеция Республикасы тұсында ол көліктің жалғыз түрі емес еді. 1500 жылы Жакопо де Барбари жасаған Венеция картасындағы қайықтардың тек бір бөлігі ғана гондолалар, ал көпшілігі галералар, каноэ және басқа да қайықтар. Қазір тек бірнеше бателлалар ғана сақталған, олар тек жарыстарда қолданылады. Тарихи гондола қазіргі заманғы нұсқасынан мүлдем өзгеше болды; Каналетто және басқа суретшілердің картиналарында мұрын бөлігі төмен, "ферро" жоғары және көбінесе екі ескекші болған. Банан пішіндес қазіргі заманғы гондола тек 19 ғасырда Tramontin кеме жасаушысы жасады, оның ұрпақтары әлі күнге дейін Tramontin кеме жасау шеберханасын басқарады. Гондоланың құрылысы 20 ғасырдың ортасына дейін дамыды, содан кейін қала әкімдігі одан әрі өзгерістер енгізуге тыйым салды. 1500 жылдары Венецияда барлық типтегі 10 000 гондола болған, 1878 жылы шамамен 4000, ал қазір шамамен 400. "Гондола" сөзінің шығу тегі көптеген теорияларға қарамастан, толыққанды анықталған жоқ.

The gondola is propelled by a person (the gondolier) who stands on the stern facing the bow and rows with a forward stroke, followed by a compensating backward stroke. The oar rests in an elaborately carved wooden rest (forcola) shaped to project from the side of the craft so as to allow the slight drag of each return stroke to pull the bow back to its forward course. Because of the vessel's flat bottom it may also be "drifted" sideways when required. After the elimination of the traditional felze—possibly in response to tourists' complaining that it blocked the view—there survived for some decades a kind of vestigial summer awning, known as the "tendalin" (these can be seen on gondolas as late as the mid 1950s, in the film Summertime (1955)). While in previous centuries gondolas could be many different colors, a sumptuary law of Venice required that gondolas should be painted black, and they are customarily so painted now. It is estimated that there were eight to ten thousand gondolas during the 17th and 18th century, but there are only around four hundred in active service today, with virtually all of them used for hire by tourists. Those few that are in private ownership are either hired out to Venetians for weddings or used for racing. Even though the gondola, by now, has become a widely publicized icon of Venice, in the times of the Republic of Venice it was by far not the only means of transportation; on the map of Venice created by Jacopo de' Barbari in 1500, only a fraction of the boats are gondolas, the majority of boats are , , galleys, and other boats. Now, only a handful of batellas survive, and are used for racing only. The historical gondola was quite different from its modern evolution; the paintings of Canaletto and others show a much lower prow, a higher "ferro", and usually two rowers. The banana shaped modern gondola was developed only in the 19th century by the boat builder Tramontin, whose heirs still run the Tramontin boatyard. The construction of the gondola continued to evolve until the mid 20th century, when the city government prohibited any further modifications. In the 1500s an estimated 10,000 gondolas of all types were in Venice; in 1878 an estimated 4000 and now approximately 400. The origin of the word "gondola" has never been satisfactorily established, despite many theories.

Қазіргі жоба

Қазіргі кездегі гондоланың ұзындығы 11 м, ені 1,6 м, салмағы 350 кг. Олар 280 қолмен жасалған, сегіз түрлі ағаштан (шашақ, емен, махоган, жаңғақ, вишня, шырша, қайраң және қарағаш) жасалған. Бұл процесс шамамен екі айға созылады; 2013 жылы гондоланың құны 38 000 евро шамасында болды. Ескек немесе *rèmo* форкола деп аталатын ескек тірегінде бекітіледі. Форкола күрделі пішінге ие, ол ескекті баяу алға жылжу, күшті алға жылжу, бұрылу, баяулау, артқа жылжу және тоқтау үшін бірнеше позицияда орналастыруға мүмкіндік береді. Қайықтың алдыңғы бөлігіндегі әшекей *fèrro* (темір деген мағынаны білдіреді) деп аталады және ол латунь, тот баспайтын болат немесе алюминийден жасалуы мүмкін. Ол гондольестің безендірілуі және тепе-теңдігі ретінде, сондай-ақ кормаға жақын тұрғанда салмақты теңестіру үшін қызмет етеді. Көпке тараған, бірақ фактілік негізі жоқ аңыз бойынша, гондоланың әрбір бөлшегінің өзіндік символикасы бар. Гондоланың алдыңғы темір бөлігі, *fero da prorà* немесе *dolfin* деп аталады, гондольестің кормадағы салмағын теңестіру үшін қажет және Гранде каналының бұрылыстарын бейнелейтін "Ƨ" пішініне ие. Басты жапырақтың астында алты тіс немесе ұштардан ("rebbi") тұратын тарақ тәрізді бөлік бар, ол Венецияның алты ауданы немесе *sestieri*-ін білдіреді (бірақ бұл ескі фотосуреттер мен картиналарда 4 немесе 5 тісті гондолалар көрсетілгенімен қайшы келеді). Гондоланың ортасына қарай артқа қарай созылған тіс Джудекка аралын символдайды. Иілген үстіңгі бөлігі дождің бас киімін білдіреді. Иілген үстіңгі бөлік пен алты тіс арасындағы жартылай дөңгелек үзіліс Риальто көпірін көрсетеді. Кейде алты ұштың арасында үш фризді көруге болады, олар қаланың үш негізгі аралы: Мурано, Бурано және Торчеллоны көрсетеді. Басты кеңсесі Венецияның тарихи орталығында орналасқан. Гондольер мамандығын гильдия бақылайды, ол шектеулі санда лицензиялар (шамамен 400) береді, олар алты ай ішінде 400 сағаттық оқытудан және шәкірттік өтеуден кейін, сондай-ақ Венеция тарихы мен ескерткіштері, шетел тілдері және гондоланы басқарудағы практикалық дағдылар туралы білімді тексеруден өтетін үлкен емтиханнан кейін беріледі. Мұндай дағдылар Венеция каналдарының тар кеңістігінде қажет. Гондольерлер көк немесе қызыл жолақты көйлек, қызыл мойын орамал, кең қалпақты шлем және қара шалбар киеді. Гондольер жылына 150 000 АҚШ долларына дейін табыс таба алады. Алекс Хай Босколодан бұрын, 2007 жылы Александра ретінде гондолаларда жұмыс істеуді бастады, бірақ әртүрлі сынақтардан өтпегендіктен толық лицензиясы болмады. 2017 жылдың маусым айында Хай трансгендер екенін жария етіп, "әйел денесімен" жұмыс істегенін айтты. Хай Венецияда гондола операторы болған алғашқы трансгендер. Ол жеке кәсіпкерлікпен, Alex Hai Gondola Tours арқылы қонақүйлер мен жеке клиенттер үшін жеке гондола операторы ретінде жұмыс істеуді жалғастыруда.

Today's gondola is up to 11 m long and 1.6 m wide, with a mass of 350 kg. They are made of 280 hand made pieces using eight types of wood (lime, oak, mahogany, walnut, cherry, fir, larch and elm). The process takes about two months; in 2013, the cost of a gondola was about 38,000 euros. The oar or rèmo is held in an oarlock known as a fórcola. The forcola is of a complicated shape, allowing several positions of the oar for slow forward rowing, powerful forward rowing, turning, slowing down, rowing backwards, and stopping. The ornament on the front of the boat is called the fèrro (meaning iron) and can be made from brass, stainless steel, or aluminium. It serves as decoration and as counterweight for the gondolier standing near the stern. According to a popular urban legend with no factual basis, every detail of the gondola has its own symbolism. The iron prow head of the gondola, called "fero da prorà" or "dolfin", is needed to balance the weight of the gondolier at the stern and has an "Ƨ" shape symbolic of the twists in the Canal Grande. Under the main blade there is a kind of comb with six teeth or prongs ("rebbi") pointing forward standing for the six districts or "sestieri" of Venice (however, this is contradicted by the fact that old photographs and paintings show gondolas with 4 or 5 teeth). A kind of tooth juts out backwards toward the centre of the gondola symbolises the island of Giudecca. The curved top signifies the Doge's cap. The semi circular break between the curved top and the six teeth is said to represent the Rialto Bridge. Sometimes three friezes can be seen in between the six prongs, indicating the three main islands of the city: Murano, Burano and Torcello. headquartered in the historical center of Venice. The profession of gondolier is controlled by a guild, which issues a limited number of licenses (approximately 400), granted after periods of training (400 hours over six months) and apprenticeship, and a major comprehensive exam which tests knowledge of Venetian history and landmarks, foreign language skills, and practical skills in handling the gondola. Such skills are necessary in the tight spaces of Venetian canals. Gondoliers dress in a blue or red striped top, red neckerchief, wide brimmed straw hat and dark pants. A gondolier can earn the equivalent of up to US$150,000 per year. Alex Hai had begun work in gondolas earlier than Boscolo, in 2007, as Alexandra, but not with a full license because of failures to pass various tests. In June 2017, Hai came out as transgender and said that he had been working "in the body of a woman". Hai is the first openly transgender person to be a gondola operator in Venice. He continues to work as a private gondola operator for hotels and individual clients in a self run business, Alex Hai Gondola Tours.

Әдебиетте және тарихтағы сілтемелер

Марк Твен 1867 жылы жазда Венецияға сапар шекті. Ол "Шетелдегі Тәуелсіздер" кітабының 23-тарауының көп бөлігін гондолалар мен гондолирлермен қалалық өмірдің ерекшелігін сипаттауға арнады. Гилберт пен Салливанның екі актілік комедиялық опереттасы "Гондолиерлердің" бірінші әрекеті Венецияда өтеді, ал оның екі басты кейіпкері (сондай-ақ ерлер хоры) осы атпен аталатын кәсіптің өкілдері болып табылады, тіпті туындының негізгі бөлігін құрайтын саяси ирония Венециядан гөрі британдық қоғаммен байланысты.