Тайнесайд: Солтүстік Англиядағы қалалық аймақ, 774,891 халқы бар. "Джорди" деп аталатын тұрғындарымен және жасыл белдеумен қоршалған. Халық саны өсіп келеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1885–1918 жылдар аралығындағы Тайнсайд парламенттік сайлау округі.
the 1885–1918 parliamentary constituency
Тайнсайд – Солтүстік Англияда Тайн өзенінің екі жағалауын қамтитын құрылыс дамыған аймақ. Аймақ тұрғындары көбінесе «Джордилер» деп аталады. Аймақтың барлық бөлігі Солтүстік-Шығыс жасыл белдеуімен шектелген. 2011 жылғы халық санауы бойынша Тайнсайдтың халқы 774 891 адамды құрады, бұл оны Ұлыбританиядағы халық саны бойынша сегізінші ірі қалалық аймаққа айналдырды. 2013 жылы халық саны 832 469 адамға бағаланды. Саяси жағынан аймақ негізінен Ньюкасл-апон-Тайн, Гейтсхед, Солтүстік Тайнсайд және Оңтүстік Тайнсайд қалалық округтерін қамтиды. Тайн өзені бойындағы округтер Дархам (Честер-ле-Стрит) және Тайн мен Уэрдің әкімшілік аймақтарына кіретін Уэрсайдпен біріктірілген.
Tyneside is a built up area across the banks of the River Tyne in Northern England. Residents of the area are commonly referred to as Geordies. The whole area is surrounded by the North East Green Belt. The population of Tyneside as published in the 2011 census was 774,891, making it the eighth most populous urban area in the United Kingdom. In 2013, the estimated population was 832,469. Politically, the area is mainly covered by the metropolitan boroughs of Newcastle upon Tyne, Gateshead, North Tyneside and South Tyneside. The boroughs on the Tyne are joint with Wearside which is in both the ceremonial counties of Durham (Chester le Street) and Tyne and Wear.
Георди
Ньюкасл тұрғындары, "Георди" деп аталатын, ерекше диалектісі мен акцентімен танымал. Ньюкаслға осы аттың берілуіне себеп, олардың шахтерлары 1815 жылы Джордж Стивенсон ойлап тапқан және "Георджи шам" деп аталған қауіпсіздік шамдарын қолданған болуы мүмкін, бұл басқа жерлерде қолданылатын Дэви шамдарына қарағанда газ жарылыстарын болдырмауға көмектесті. Басқа бір түсіндірме бойынша, 1715 және 1745 жылдардағы Якобит көтерілісі кезінде Ньюкасл халқы Ұлыбританияның Ганновер патшалары Георг I және Георг II-ге адалдығын білдірген, ал солтүстіктегі Нортумберленд графтығының қалған бөлігі Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартқа адал болды.
The people of Newcastle, called "Geordies", have a reputation for their distinctive dialect and accent. Newcastle may have been given this name, a local diminutive of the name "George", because their miners used George Stephenson's safety lamp (invented in 1815 and called a "Georgie lamp") to prevent firedamp explosions, rather than the Davy lamp used elsewhere. An alternative explanation relates that during the Jacobite risings of 1715 and 1745 the people of Newcastle declared their allegiance to the Hanoverian Kings of Great Britain, George I and George II; whereas the rest of the county of Northumberland, to the north, stood loyal to James Francis Edward Stuart.
Көмір өндіру
Ньюкасл-апон-Тайн рим дәуірінен бері маңызды жергілікті орталық болып келген және орта ғасырлардан бастап ірі жергілікті сауда қаласы болған. Ньюкасл мен Тайнсайдтың дамуы көмір өндіруге қарызды. Көмірдің алғаш рет 1200 жыл шамасында Тайнсайдта беткі қабаттардан қазылғандығы белгілі, бірақ Беддің жазбаларында 800 жылға дейін қазылған болуы мүмкін екендігіне қатысты бірнеше дәлел бар. Көмір жергілікті шахталардан және колодецтерден қазылып, бастапқыда тек жергілікті түрде қолданылса да, 14 ғасырдың ортасынан бастап Ньюкасл порты арқылы экспортталды. Тайнсайд көмір саудасы тұрғысынан стратегиялық артықшылыққа ие болды, себебі Тинеде көмірмен жүктелген көмір тасымалдау кемелері шығыс жағалауынан Лондонға дейін теңізден жүзе алатын. Шындығында, Ньюкасл қалалықтары картель құрды және олар Хостмендер деп белгілі болды. Хостмендер Тайнсайдтан экспортталатын барлық көмірдің монополиясын алуға қол жеткізді, бұл монополия ұзақ уақытқа созылды. Өзендегі жұмысшылардың танымал тобы – кельмендер, олар кельдерді, көмірді өзен жағалауынан күтіп тұрған көміршілерге жеткізетін қайықтарды басқарды.
While Newcastle upon Tyne had been an important local centre since Roman times, and was a major local market town from the Middle Ages, the development of Newcastle and Tyneside is owed to coal mining. Coal was first known to be dug in Tyneside from superficial seams in around 1200, but there is some evidence from Bede's writings that it may have been dug as early as 800 AD. Coal was dug from local drift mines and bell pits, and although initially only used locally, it was exported from the port of Newcastle from the mid 14th century onwards. Tyneside had a strategic advantage as far as the coal trade was concerned, because collier brigs could be loaded with coal on the Tyne and could sail down the east coast to London. In fact, the burgesses of Newcastle formed a cartel, and were known as the Hostmen. The Hostmen were able gain a monopoly over all of the coal exported from Tyneside, a monopoly which lasted a considerable time. A well known group of workers on the river were the keelmen who handled the keels, boats that carried the coal from the riverbanks to the waiting colliers.
Болат және кеме құрылысы
Дервент (арқа), Тин өзенінің ірі саласы, Дурхэм графтығында бастау алады және 1600 жылдардан бастап болат өнеркәсібінің дамуына куә болды. Бұл бастаманы діни қуғын-сүргіннен қашып, сол кездегі Консетт маңындағы Шотли Бридж ауылына қоныс аударған, Солинген маңынан келген неміс иммигранттары – пышақ және қылыш шеберлері бастады. Аймақтағы көмір және болат өнеркәсібінің үйлесімі 19 ғасырда, соның ішінде кеме жасау өнеркәсібінде, одан әрі ірі өнеркәсіптік дамудың ынталандырғышы болды. Тайнесайд кеме жасаушылықтары өзінің шарықталу нүктесінде әлемдегі ең ірі кеме жасау орталықтарының біріне айналды және 20 ғасырдың басында Жапония үшін толық флотты құрды. Уолсендте әлі де жұмыс істейтін кеме жасау кемежайы бар.
The Derwent (valley), a major tributary of the Tyne that rises in County Durham, saw the development of the steel industry from around 1600 onwards. This was led by German immigrant cutlers and sword makers, probably from around Solingen, who fled from religious persecution at home and settled in the then village of Shotley Bridge, near Consett. The combination of coal and steel industries in the area was the catalyst for further major industrial development in the 19th century, including the shipbuilding industry; at its peak, the Tyneside shipyards were one of the largest centres of shipbuilding in the world and built an entire navy for Japan in the first decade of the 20th century. There is still a working shipyard in Wallsend.
Тайнда кәсіби жарыспен жүзу
XIX ғасырдың басында Тайнда қайық жарыстарын өткізу дәстүрге айналды. Тайнда көптеген кемешілер мен қайық жүргізушілер жұмыс істеді, олар өз жұмысының бір бөлігі ретінде қайықтарды басқарды. Темза өзеніндегідей, ең жақсы ескекшіні анықтау үшін жарыстар ұйымдастырылды. Қайық жүргізушілер көп табыс таппағандықтан, жарысқа қатысу арқылы қосымша ақша табудың жылдам жолы деп есептелді. Регаталар өткізіліп, кәсібилерге шағын жүлделер берілді, бірақ негізгі табыс шақыру жарыстарында жасалды, онда жекелеген ескекшілер немесе қайық экипаждары белгілі бір қашықтыққа жарысуға шақырылып, ставка сомасын жеңіп алды. Әдетте, экипаждардың демеушілері болады, олар жарыстан қаржылық пайда көру мүмкіндігін көріп, ставка ақшасын төлейтін. Футбол матчтарына көп көрермен жиналмайтын заманда, өзендегі жарыстар өте танымал болды, ондаған мың адам қатысты. Жарысқа дейін де, барысында да тікелей тігіс жасалатын, нәтижелеріне қарай бағалар өзгеретін. Тайн өзенінің чемпионы атанғандар көбінесе Темза өзенінің чемпиондарына қарсы шығып, жарыс екі өзеннің бірінде өткізілетін. Тайн мен Темза арасындағы бәсекелестік өте күшті болды, ал Тайнның абыройын қорғаған ескекшілер жергілікті батырларға айналды. Гарри Класпер, Роберт Чемберс және Джеймс Ренфорт – қарапайым отбасылардан шыққан, бірақ Солтүстік-Шығыста әйгілі болған үш ескекші. Класпер төрттіктерде жүзуде чемпион болды, сонымен қатар инновациялық қайық дизайнымен және табысты ескекшілерді даярлаушы ретінде танылды. Чемберс пен Ренфорт жекелеген ескекшілер ретінде өте жақсы нәтижелер көрсетті. Екеуі де әр түрлі уақытта Әлем чемпионатында жеңіс оддарын жеңді. Үшеуінің де танымалдылығы соншалық, олар қайтыс болғанда ондаған мың адам олардың қоштасу рәсіміне қатысты, ал үш жағдайда да халықтың қаржысымен керемет жерлеу ескерткіштері орнатылды. XIX ғасырдың соңында Тайн өзеніндегі кәсіби жарыс ескекшілігі біртіндеп төмендеп, әуесқойлық түрінен басқа барлығын жойды.
From early in the 19th century, it was a custom to hold boat races on the Tyne. The Tyne had a large number of keelmen and wherrymen, who handled boats as part of their jobs. As on the River Thames, there were competitions to show who was the best oarsman. As a wherryman did not earn very much, competitive rowing was seen as a quick way of earning extra money. Regattas were held, and provided modest prizes for professionals, but the big money was made in challenge races, in which scullers or boat crews would challenge each other to a race over a set distance for a side stake. The crews would usually have backers, who would put up the stake money, as they saw the chance of financial gain from the race. In the days before mass attendances at football matches, races on the river were enormously popular, with tens of thousands attending. Betting would go on both before and during a race, the odds changing as the fortunes of the contestants changed. Contestants who became champions of the Tyne would often challenge the corresponding champions of the River Thames, and the race would be arranged to take place on one of the two rivers. Rivalry between the Tyne and the Thames was very keen, and rowers who upheld the honour of the Tyne became local heroes. Three such oarsmen, who came from humble backgrounds and became household names in the North East, were Harry Clasper, Robert Chambers and James Renforth. Clasper was a champion rower in fours, as well as an innovative boat designer and a successful rowing coach. Chambers and Renforth were oarsmen who excelled at sculling. Both held the World Sculling Championship at different times. The popularity of all three men was such that when they died, many thousands attended their funeral processions, and magnificent funeral monuments were provided by popular subscription in all three cases. At the end of the 19th century professional competitive rowing on the Tyne began a gradual decline and would die out entirely leaving the amateur version.
Раппердің биі
Өнеркәсіптік революция кезінде қарқынды өсіп дамығанына қарамастан, Тайнсайдта ерекше жергілікті дәстүр қалыптасты – рэпер семсер биі, ол кейіннен Нортумберленд және Дарем графтығының жақын маңайындағы аймақтарға тарады.
Despite its rapid growth in the Industrial Revolution, Tyneside developed one peculiar local custom, the rapper sword dance, which later spread to neighbouring areas of Northumberland and County Durham.
Өнеркәсіптік құлдырау және қалпына келтіру
1970 және 1980 жылдары дәстүрлі британдық ауыр өнеркәсіптерінде ірі өнеркәсіптік құлдырау болды, және Тайнесайд осының салдарынан қатты қиындыққа тап болды. Жұмыссыздықтың жоғары деңгейі және ұлттық [Тэтчер] үкіметінің экономикалық өзгерістерді жүзеге асыруға бейілділігі, қиын жағдайдағы аймақтарда ереуілдер мен кейде тәртіпсіздіктерге алып келген үлкен әлеуметтік толқуларға себеп болды. 1980 жылдардың соңынан бастап, жақсарған ұлттық экономика және жергіліктік жаңару аймақтың қалпына келуіне көмектесті. Жұмыссыздық Ұлыбританияның басқа аймақтарымен салыстырғанда әлі де проблема болып табылады, бірақ туризм, ғылым және жоғары технология сияқты жаңа салалардың дамуы жергілікті дамуды, әсіресе Ньюкасл-апон-Тайн және Гейтсхед қалаларында серпілтіп жіберді.
During the 1970s and 1980s, there was major industrial decline in the traditional British heavy industries, and Tyneside was hit hard. High unemployment rates and the national [Thatcher] government's resolve to push through with economic transformation led to great social unrest with strikes and occasional rioting in depressed areas. From the late 1980s onward, an improving national economy and local regeneration helped the area to recover, and although unemployment is still a problem compared with some other areas of Britain, expansion of new industries such as tourism, science and high technology, has fuelled local development, especially in Newcastle upon Tyne and Gateshead.