Кіріспе
Британдық Рафаэльге дейінгі суретші және жазушы Джон Малер Коллиер (27 қаңтар 1850 – 11 сәуір 1934) – британдық суретші және жазушы. Ол Рафаэльге дейінгі стильде сурет салған және өз буынының ең белгілі портрет суретшілерінің бірі болды. Оның екі некесі де Томас Генри Хакслидің қыздарымен тізілген. Ол Итон колледжінде оқыды, ал 1875 жылдан бастап Парижде Жан-Поль Лоранспен және Мюнхен академиясында сурет өнерін үйренді.
John Maler Collier ('/k//ɒ//l//i//ər/; 27 January 1850 – 11 April 1934) was a British painter and writer. He painted in the Pre Raphaelite style, and was one of the most prominent portrait painters of his generation. Both of his marriages were to daughters of Thomas Henry Huxley. He was educated at Eton College, and he studied painting in Paris with Jean Paul Laurens and at the Munich Academy starting in 1875.
Отбасы
Коллиер талантты және табысты отбасыдан шыққан. Оның әкесі Джон Коллиер – квакер саудагері, кейін парламент мүшесі болды. Оның әкесі Роберт (парламент мүшесі, Бас прокурор және көп жылдар бойы Тайлық кеңестің толық уақытты судьясы болған) алғашқы лорд Монксвелл атанды. Ол сондай-ақ Британдық суретшілер Корольдік қоғамының мүшесі болды және Джон мен оның әйелі Марион пайдалануы үшін 7 Челси Ембанкменттегі үйінде суретшілер студияларын ұстады. Джон Коллиердің ағасы, екінші лорд Монксвелл, соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшының орынбасары және Лондон округтік кеңесінің төрағасы болды. Бірте-бірте Коллиер 1883 жылдан 1885 жылға дейін Корольдік қоғамның президенті болған Томас Генри Хакслинің отбасының ажырамас бөлігіне айналды. Коллиер Хакслидің екі қызына үйленді және оның ұлы, жазушы Леонард Хакслимен «тығыз достық қарым-қатынаста» болды. Коллиердің алғашқы әйелі, 1879 жылы, Мариан Хаксли (Мэди) болды. Ол күйеуі сияқты Слейдте оқыған және Корольдік академияда және басқа жерлерде көрмелер өткізген суретші еді. 1881 жылы жұбайлар Челсидегі Тайт-стритте, өздерінің досы Анна Леа Меритпен бірге арнайы салынған студия-үйге қоныстанды. 1907 жылғы қайтыс болған әйелдің әпкесіне үйлену туралы заң күшіне енгенге дейін мұндай неке Англияда мүмкін болмады, сондықтан той Норвегияда өтті. Екінші әйелінен оның қызы мен ұлы, сэр Лоренс Коллиер дүниеге келді, ол 1941-1951 жылдары Норвегиядағы британдық елшісі болды.
Тақырыбы
Коллиердің сурет салған адамдар шеңбері кең болды. Мысалы, 1893 жылы оның суреттеріне Шрусбери епископы Лавлейс Стамер; сэр Джон Любок ФРС; А.Н. Хорнби (Ланкаширдың он бірлігінің капитаны); Эдвард Август Инглфилд (адмирал және Арктика зерттеушісі) кірді. 1901 жылы Троица үйінің басшысы ретінде Йорк герцогының (кейіннен Георг V) және Уэльс принцінің (кейіннен Эдуард VIII) салған портреттері оның маңызды патшалық портреттері болды. Соңғы туынды Жодхпурдағы Дурбар залында ілінді. Басқа суреттерінің қатарында екі лорд-канцлер (Селборн графы, 1882 ж. және Холсбери графы, 1897 ж.); Төменгі палата спикері Уильям Галли (1897 ж.); ірі заңгерлер – Лорд-бас судья Лорд Альверстон (1912 ж.) және Роллздің басшысы сэр Джордж Джессел (1881 ж.) болды. Рудьярд Киплинг (1891 ж.); суретші сэр Лоуренс Алма-Тадема (1884 ж.); актерлер Дж.Л. Туль (1887 ж.) және Мэдж Кендал, Эллен Терри және Герберт Бирбом Три ( «Виндзордың шаттыққа толы әйелдері» спектаклінде) (1904 ж.); білім беру ошақтарының басшылары – Балиолдың басшысы Эдвард Кейрд (1904 ж.), Уадхамның сақшысы Г.Е. Торли (1889 ж.) және Итонның басшысы (1897 ж.) де Коллиердің суреттеріне түсті. Оның портреттеріне сондай-ақ Хартумның фельдмаршалы Лорд Китченер (1911 ж.) және фельдмаршал сэр Фредерик Хайнс (1891 ж.); екі үнді махараджасы, соның ішінде Непал махараджасы (1910 ж.); және ғалымдар – Чарльз Дарвин (1882 ж.), суретшінің қайнағасы профессор Хаксли (1891 ж.), Уильям Кингдом Клиффорд, Джеймс Прескотт Жул және сэр Майкл Фостер (1907 ж.) кірді. Кларк оның бірінші некесінен кейін өткен жарты ғасыр ішінде Хаксли отбасының отыз екі суреті салынғанын хабарлайды. Джон Коллиердің «Суреттегі адамдар кітабының» фотокөшірмесін (суретшінің ұлының қолындағы түпнұсқадан 1962 ж. жасалған) Хайнц мұрағаты мен кітапханасында, Ұлттық портрет галереясында қарауға болады. Бұл суретшінің өзі қолмен жазған барлық портреттерінің тізімі, онда суреттегі адамның аты, күні, төленген ақы және аталған суреттің ірі көрмелері туралы мәліметтер бар.
Өлімнен кейінгі бедел
Кольер 1934 жылы қайтыс болды. Оның Ұлттық биографиялық сөздіктегі мақаласы (1931–40 жылдарға арналған том, 1949 жылы жарияланған) оның туындыларын Франк Холлдың жұмысына салтанаттылығы үшін ұқсатады. Алайда, бұл оның әйгілі қарттардың көптеген портреттеріне ғана қатысты – жас адамдардың, әйелдердің және балалардың портреттері, сондай-ақ оның «мәселелік картиналары», күнделікті өмір көріністерін бейнелейді, көбінесе өте жарық және сергінек болады. Джеффри Эштонның 1996 жылғы «Өнер сөздігінде» (7-том, 569-бет) оның қылқаламның ізінің көрінбеуі «бояудың аса қызықты емес және тегіс қолданылуы» деп сипатталған, бірақ бұл «Кольердің күшті және күтпеген түс сезімімен» салыстырылады, ол «көңіл күй мен сыртқы түрінде алаңдатарлықтай шынайылықты тудырды». 1920 жылға дейінгі Ұлыбританиядағы портрет суретшілерінің сөздігі (1997) оның портреттерін «жарық пен түсті жаңаша қолданған суретшілік туындылар» деп сипаттайды.
Қоғамдық коллекциялар
Джон Коллиердің 16 картинасы қазір Лондондағы Ұлттық портрет галереясының қорында, ал екеуі Тейт галереясында сақталады. Ұлттық портрет галереясының төрт картинасы 1997 жылдың желтоқсанында көрмеге қойылды: Джон Бернс, сэр Уильям Хуггинс, Томас Хаксли (суретшінің қайнағасы) және Чарльз Дарвин (соңғы екеуінің көшірмелері Лондонның Афинеум клубындағы баспалдақтың үстіңгі жағында да көрнекті түрде ілінген). 1907 жылғы автопортреті Флоренциядағы Уффициде сақталған, оны, болжам бойынша, суретшілердің автопортреттерінен жасалған атақты жинағының бір бөлігі ретінде тапсырыс берген. Басқа картиналарды жұртшылыққа ашық үйлер мен мекемелерде көруге болады: оның мифтік кейіпкердің ірі әрі әсерлі суреті – «Клитемнестра» Лондон қаласының Гилдхолл галереясында орналасқан. «Клитемнестраның кісі өлтіргені және ваннаның жанында, қолында қанды қылышпен жартылай жалаңаш тұрғаны» бейнеленген тағы бір нұсқасы Вустер қалалық өнер галереясы мен мұражайында бар. «Өлім жазасы» картинасын суретшінің жесірі Вулвергемптон өнер галереясына тапсырған. Ол салған Онслоу графының портреті (1903) Суррейдегі Клэндон паркінде (Ұлттық траст) ілуде. Оның бірінші барон сэр Чарльз Тертиус Мандердің толық бой суреті Глостерширдегі Оулпен усадьбасында, ал тағы бір нұсқасы Уайтвик усадьбасындағы Ұлттық траст қорында сақталады, ал «Леди Годива» картинасы Герберт өнер галереясы мен мұражайында қойылған. «Цезарь Борджиамен бірге шараптың бір стаканы» (1893) картинасын Ипсвич қалалық әкімшілік ғимаратының атриумында көруге болады. Әртүрлі жинақтардан алынған көптеген картиналардың көшірмелерімен Ұлттық портрет галереясының Хайнц мұрағаты мен кітапханасындағы Джон Коллиер жәшігінде танысуға болады, ал ең жақсы үлгілері В.Х. Поллоктың «Құрметті Джон Коллиердің өнері» (1914) кітабында жарияланған. Оның туындылары 1978 жылы Өнер кеңесі ұйымдастырған «Ұлы Виктория суреттері» көрмесіне де қосылған (каталог, 27 бет).