Кіріспе

Американдық драматург және кино продюсер (1905-1980)

Исадор "Дор" Шари (31 тамыз 1905 – 7 шілде 1980) – американдық драматург, режиссер және сахнадағы продюсер, сондай-ақ көптеген сценарийлердің авторы және кинофильмдердің продюсері. Ол өзінің досы, драматург және театр режиссері Мосс Харттың өмірбаянына арналған "Бірінші акт" атты бір көркем фильмді түсірді. 1951 жылы ол Metro Goldwyn Mayer киностудиясының өндіріс жетекшісі болды және Луи Б. Майердің орнына студия президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Шари Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Шаридің әкесі "Шари Манор" деп аталатын қосымша қызмет көрсету бизнесін жүргізген. Доре бір жыл Орталық орта мектепте оқыды, бірақ киім-кешек сату және қытай ыдыс-аяқ сатып алу үшін оқуын тастады. Кейін мектепке оралған соң, ол қалған үш жылдық бағдарламаны бір жылда аяқтап, 1923 жылы бітірді. Шари журналист болып жұмыс істеді, контр-адмирал Ричард Э. Бердтің лекциялық сапарының жарнамасын жасады және Ньюарктегі Жастар еврей қауымдастығында драма үйірмесінің ассистенті болды. Бас жаттықтырушы Мосс Харт болды.

Театр

Шари театр саласында актер және жазушы ретінде жұмыс істеді. 1927 жылы ол Бродвейде Пол Мунимен бірге бір пьесада шағын рөлде ойнады. Содан кейін ол Хартпен Кэтскилл тауларындағы жазғы курортта жұмыс істеді, онда олар көріністер мен пьесаларды жазып, қойып, режиссерлік етті. Шэри Спенсер Трейсимен бірге "Соңғы шақырым" атты пьесада ойнады. Ол кино продюсері Уолтер Уэнгерге оқыған пьесасын жіберді, ол Нью-Йорк кеңсесіне телеграмма жіберіп: "Дорэ Шариді жұмысқа алыңыз. Ол әйел кісі үшін өте күшпен жазады", - деді. Уэнгер кейін Шариді аптасына 100 долларлық киносценарий жазушысы ретінде жұмысқа алды.

Алғашқы фильмдер

Шаридің алғашқы жазған сценарийлерінің ішінде "Монограм" үшін "Ол шыдамады" (1933), "Джунглидегі ашу" (1933) және "Колумбиядағы тұман" (1933) бар. Шэри "Universal" үшін "Келісейік" (1934), "Өмірдегі ең қымбат нәрсе" (1934) "Columbia" студиясында және "Young and Beautiful" (1934) "Universal" студиясында жұмыс істеді. "Universal" студиясы үшін жазған басқа жұмыстары: "Андтар үстіндегі дауыл" (1935), "Қытай кварталының жасағы" (1935) және (авторлық құқығы көрсетілмеген) "Қарға" (1935). "Warners" студиясында Шари "Бұлттағы кісі өлтіру" (1934) және "Қызыл ыстық дөңгелектер" (1935) сценарийлерін жазды. Ол "Paramount" студиясының "Миссисипи" (1935) фильмінде авторлық құқығы көрсетілмеген жұмыс істеді, ал "Republic" студиясының "Жарысқа сәттілік" (1935) фильміне материал жазды. Шари "Жібек шляпалы жігіт" (1935), "Сіздің ағаңыз Дадли" (1935) және "Әнші және биші" (1936) фильмдері үшін "Fox" студиясына барды. Ол 1936 жылы бірнеше айға "MGM" студиясымен келісімшарт жасасты. "Paramount" студиясында Шари "Тимотидің іздеуі" (1936), "Өзіңнің ісіңе қарай" (1936), "Оның иесінің дауысы" (1936), "Шетте қалғандар" (1937) және "Скотланд-Ярдтан келген қыз" (1937) фильмдерін жасады. Ол "Republic" студиясында "Қапаздағы әйелдер" (1937) фильмімен айналысты. Шаридің "Көптеген батырлар" пьесасы 1937 жылдың күзінде Бродвейде 16 рет қойылды.

MGM-де жұмыс

MGM-де Шари Спенсер Трейсидің екі фильмі – «Үлкен қала» (1937) және «Бойз Таун» (1938) фильмдерінде жұмыс істеді. Ол ең үздік сценарий және ең жақсы сюжет номинацияларында «Оскарға» ұсынылып, ең жақсы сюжет үшін сыйлықты жеңіп алды. Шари 1940 жылы «Бродвей мелодиясы» (1940), Микки Рунимен бірге «Жас Том Эдисон» (1940) және Трейсимен бірге «Эдисон, адам» (1940) фильмдерін жазды. Ол сондай-ақ «Некелеспей қалған еркек» (1941) фильмінде де жұмыс істеді. Republic компаниясы үшін Шари «Жаңалықтардың артында» (1940) сценарийін жазды. MGM Шариді «B» фильмдерінің продюсері қызметіне тағайындады. Шари өзінің жеке оқиғасына негізделген «Джо Смит, америкалық» (1942) фильмімен бастады, ол үлкен табысқа ие болды. Фред Зиннеманның режиссерлік дебюті «Kid Glove Killer» (1942) де табысты болды. «Маргарет үшін саяхат» (1942) Маргарет О'Брайенді жұлдызға айналдырып, үлкен жетістікке жетті. «Батан» (1943) миллион доллардан астам пайда әкелді. Родди Макдаул мен Элизабет Тейлор қатысқан «Ласси үйге қайтады» (1943) екі миллион доллардан астам пайда тапты.

Авангардтық фильмдер

Шари Дэвид О. Селзниктің "Авангард фильмдері" компаниясында өндіріс жетекшісі болып жұмыс істеу туралы ұсынысты қабылдады. Ол "Мен сені көремін" (1944), "Бұралаған баспалдақ" (1946), "Уақыт аяқталғанша" (1946), Лоретта Янгпен бірге түсірілген "Фермердің қызы" (1947) және Кэри Грант, Мирна Лой және Ширли Темпл қатысқан "Бакалавр мен Бобби Соксер" (1947) фильмдерін жасады. Барлық фильмдер сын тұрғысынан және коммерциялық жағынан сәтті деп есептелді.

RKO-да өндіріс басшысы

Шаридің "Авангард" фильмдері RKO арқылы шығарылды, ол оған өндіріс жетекшісі лауазымын ұсынды. Оның "Авангард" келісімшартының мерзіміне он бір ай қалғанмен, оны босатты да, Шари 1947 жылдың қаңтарында RKO-мен бес жылдық келісімшартқа қол қойды. Шари жеке өзі "Мистер Блэндингс армандаған үйін салады" (1948) фильмін жасады, ол үлкен сәттілікке ие болды, сондай-ақ "Кросфайр" (1947) студия үшін маңызды жетістік болды. Басқа да сәтті фильмдері: "Әр қыз үйленуі керек" (1948), "Батыс станциясы" (1949), "Жайғастыру" (1949) және "Терезе" (1949). Ол Николас Рейдің ("Түнде тіршілік етеді" (1948)) және Джозеф Лозидің ("Жасыл шашты ұл" (1948)) режиссерлік дебюттеріне рұқсат берді, бірақ екеуі де қаржылық шығынға ұшырады. Қымбат, ақша жоғалтқан фильмдердің қатарында Ширли Темплмен түсірілген "Балтимордағы оқиға" (1949) бар. RKO-ны Говард Хьюз иелігіне алды, ол Шаримен, әсіресе Шаридің Арденн шайқасы туралы "Баттлграунд" фильмін түсіру тілегіне қатысты келіспеді. Шари 1948 жылдың шілдесінде қызметінен кетті. Біраз уақыттан кейін ол MGM-де Луис Б. Майерден жұмыс ұсынысын қабылдады.

MGM-де өндіріс басшысы

MGM соғыстан кейінгі киноөндіріс ортасына бейімделуге күресті және 1947 жылы алғаш рет жыл соңында қаржылық шығынға ұшырады. Киноиндустрия «Парамоунт жарлығымен», еңбекақының өсуімен, саяси жағдайдың тұрақсыздығымен, еңбек дауларымен және теледидардың қаупімен бетпе-бет келді. MGM-нің бас компаниясы, Нью-Йорктегі Loews Incorporated, Шаридің жағдайды өзгерте алатынына үміттенді. Шари мен студия директоры және негізін қалаушы Луис Б. Майер философиялық келіспеушіліктерге ұшырады, Майер көрерменге әсерлі, адал ойын-сауықтарды ұнататын болса, Шари Майердің «мағыналы фильмдер» деп сынаған туындыларына бейімделді. «Фильмдер ойын-сауықпен қатар ой қозғауы керек», - деді Шари бірде. «Олар ойын-сауықпен бірге білім беруі және хабарлауы тиіс». Шаридің MGM-дегі мансабы «Шайқас алаңы» (1949) фильмі студияның сол жылғы ең табысты фильмі болғаннан кейін сәтті басталды. 1949 жылғы мақалада ол «көрнекті дарын иесі, киноиндустриядағы ең маңызды адам» деп сипатталды. Шари жеке өндірген фильмдері үшін де мақтау алды, олардың ішінде «Сіз естіген келесі дауыс» (1950), «Жасампаздықпен» (1951) және «Батысқа қарай әйелдер» (1951) фильмдері бар. Шари Чарльз Палмермен бірлесіп 1950 жылы «Фильмнің тарихы» атты кітап жазды, онда «Сіз естіген келесі дауыс» фильмінің түсірілімі, идеядан бастап экранға шығуына дейін толық жазылған.

Майер мен Шаридің арадағы келіспеушіліктер «Құрмет белгісі» (1951) фильмінің түсірілімі кезінде шиеленістікке жетті. Майер Loews басшысы Ник Шенкке Шариді жұмыстан босату туралы талап қойды. Шенк Шариді қолдады, ал Майер отставкаға кетті. 1951 жылдың шілдесінде Шари MGM-дегі өндірісті толық бақылауға алды.

МГМ Майерден кейін

Шаридің жеке туындылары ақшадан қолдан бастады: «Вашингтон тарихы» (1952), «Плимут саяхаты» (1952) және «Арман әйелі» (1953). Дегенмен, «Биікке көтеріл!» (1953) және «Блэк-Роктағы жаман күн» (1955) фильмдері орташа табыс әкелді. Шари «Геттисбург шайқасы» (1955) деректі фильмінің сценарийін жазып, өндірді, осы еңбегі үшін екі рет «Оскар» номинациясына ие болды. MGM-де Шари «Тақтадағы орта мектеп» (1955), «Тамыз айының шайханасы» және «Суға жақын барма» фильмдерін өндіруге рұқсат берді, олардың барлығы прокатта үлкен табысқа жетті.

MGM-ден босатылды

Шаридің MGM-дегі соңғы жылы ол жеке өзі үш фильм түсірді, олардың барлығы қаржылық шығынға ұшырады: «Аққу» (1956), «Соңғы аң ауы» (1956) және «Дизайнер әйел» (1957). MGM 1956 жылы шығынға жұмыс істеді, нәтижесінде Loews оны жылдық 200 000 долларлық келісімшартынан босатып, Бен Таумен алмастырды. Ол 1968 жылға дейін жылына 100 000 доллар төленетін MGM консультанты ретінде қызмет етті. Сол кездегі газеттерде және кейін Шари өзінің саяси қызметі, әсіресе Демократиялық партиямен тығыз байланысы болғандықтан жұмыстан шығарылғанын мәлімдеді. 1956 жылы, MGM-ді басқарған соңғы жылы, ол «Бұл сіздің өміріңіз» телешоуына қатысты. Шоу жүргізушісі Ральф Эдвардс бұрын ешбір бағдарламада қонақты құрметтеу үшін осыншама көп жұлдыз болмағанын айтты. Дегенмен, MGM жүзу спортының жұлдызы Эстер Уильямс 1999 жылы жарық көрген «Миллион долларлық русалка» автобиографиясында Шаридің Майер сияқты кешірімсіз, қатыгез және өрескел болғанын мәлімдеді. Ол Шаридің Құрбандықтың күні жұмыстан босатылуының орынды болғанын айтты, себебі ол «қарапайым адам» еді.

Бродвейге қайту және кейінгі фильмдер

MGM-ден кеткеннен кейін Шари 1957 жылдың сәуір айында Франклин Д. Рузвельттің өмірі туралы құқықтарды алды. Ол Рузвельтке арналған «Кампобеллодағы күн шығысы» (1958–59) атты Бродвей пьесасын жазды және өндірді, басты рөлде Ральф Беллами ойнады. Пьеса бес «Тони» сыйлығын жеңіп алды және 556 қойылымға дейін сахналанды. Шари Монтгомери Клифттің қатысуымен және Винсент Дж. Донехьюдің режиссерлігімен «Lonelyhearts» (1958) фильмінің сценарийін жазып, өндірген кезде Голливудқа оралды. Шари Леонард Шпигельгасстың «Бірдің көпшілігі» (1959–60) комедиясын өндіріп, режиссерлік еткенде (бірақ сценарийін жазбаған) Бродвейде тағы бір табысқа жетті, онда Гертруда Берг пен Седрик Хардвик ойнады. Шари режиссерлік жұмысы үшін «Тони» сыйлығына ие болды және қойылым 556 рет сахналанды. (Бұл қойылымнан кейін Шаридің қатысуынсыз фильм түсірілді.) «The Highest Tree» (1959) (Шари сценарийін жазып, өндіріп, режиссерлік еткен, ал актерлік құрамында Роберт Редфорд болды) және оның өндірген қысқа пьесалар жинағы «Triple Play» (1959) одан да аз сәтті болды. Шари 1960 жылы Warner Brothers компаниясымен бірлесіп, Донехьюдің режиссерлігімен «Sunrise at Campobello» фильмінің нұсқасын жазып, өндірді. Сонымен қатар, ол фильмде Коннектикут делегациясының төрағасы рөлін атқарды, бірақ оның есімі титрлерде көрсетілмеді. Бродвейде Шари Мерритт Уилсонның «Батып кетпес Молли Браун» (1960) мюзиклінің продюсері және режиссері ретінде тағы да үлкен жетістікке жетті, басты рөлде Тэмми Граймс ойнады, ол 532 қойылымға дейін сахналанды. MGM 1964 жылы Дебби Рейнольдстың қатысуымен фильм нұсқасын шығарды. Шари Моррис Уэсттің романы негізінде «Жұрттың адвокаты» (1961) фильмін жазып, өндіріп, режиссерлік етті, ол 116 қойылымға дейін сахналанды. Ол Эрнест Кинойдың «Солдат туралы бірдеңе» (1962) және Анита Блоктың «Махаббат пен сүйкімділік» (1963) фильмдерін өндіріп, режиссерлік етті, бірақ олардың қойылымдары аз болды. Ол сондай-ақ «Арнайы жағдайлар үшін» (1962) атты естеліктер жинағын жазды. Шари Мосс Харттың естеліктеріне негізделген «Бірінші акт» (1963) фильмімен режиссерлік дебютін жасады; Шари сонымен қатар сценарийін жазып, өндірді. Бұл фильм сәтсіз аяқталып, Шаридің кинорежиссерлік мансабының басталуы мен соңы болды.

Кейінгі мансап

Бродвейде Шари «Бір-бірімен» (1964) пьесасын жазып, продюсерлік және режиссерлік жұмыстарын атқарды, ол жеті рет сахналанды. Сонымен қатар, ол «Зулу мен Зайда» (1965) музыкалық спектаклін продюсерлік және режиссерлік етіп, 179 рет сахнаға қойды. Шари Бродвейде тағы екі пьеса жазды: «Бригтауэр» (1970) (бір рет сахналанды) және «Герцль» (1976) (8 рет сахналанды), алайда екеуі де ұзаққа тозбады. Шари өзінің «Хейдей» атты естеліктерін жазды, ол өмірінің соңына таяу жарық көрді. Сұхбаттың бірінде ол: «Менің әрқашанда бір артық қасиетім болды, ал ол – жазушы екенім. Не болса да, мен жаза аламын. Мен қайратты адаммын. Оларды асырып түсіру үшін, олардан озу үшін қайратты болу қажет еді. Мен әрқашан осы жағынан сәтті болдым» деді.

Саясат

Шари 1947 жылғы Вальдорф мәлімдемесін жасаған студия басшыларының бірі болғанымен, ол Америкалықтардың антикоммунистік қызметі комитетінің тергеулеріне қарсы шықты. 1948 жылы ол Чарльз Э. Уилсон, Элеонора Рузвельт, Барни Балабан және Даррил Занукпен бірге Американың демократиялық мұрасын дамытуға қосқан еңбегі үшін Жамандауға қарсы лигасымен марапатталды. Шари 1963 жылдан 1969 жылдың 22 сәуіріне дейін Б'най Б'риттің Жамандауға қарсы лигасының ұлттық төрағасы болды, содан кейін Сэмюэл Далсимер жаңа ұлттық төраға болып сайланды. Сол жылы 22 тамызда Далсимер күтпеген жерден қайтыс болғаннан кейін Шари ұлттық төраға міндетін атқарушы болып тағайындалды және 1970 жылдың мамырына дейін қызмет етті, одан кейін Сеймур Граубард оның орнына сайланды. Шари Нью-Йорк қаласының мәдениет жөніндегі комиссары лауазымына қала әкімі Джон Линдсей тағайындады.

Жеке өмір

Шари жастық шағында Ньюарк, Нью-Джерсидегі Art Craft Press баспасында баспагер болып жұмыс істеді. Ол 1932 жылдың 5 наурызында пианист және суретші Мириам Светке үйленді. Олардың үш баласы болды: романист және мемуаршы Джилл Шари Робинсон, психоаналитик доктор Джой Шари және CLIO сыйлығының иегері, продюсер Джеб Шари. Мириам мен Доре Шаридің жеті немересі және 13 шөбересі болды. Доре Шари 1980 жылы 74 жасында қайтыс етті және Нью-Джерси штатының Вест-Лонг-Бранч қаласындағы еврей зиратына (Монмут-Филдс еврей зираты деп те аталады) жерленді. Мириам Свет Шари 1986 жылдың 2 қазанында 74 жасында қайтыс болды және күйеуінің қасына еврей зиратына жерленді.

Мұра

Оның естелігін құрметтеу үшін, Жамандауға қарсы лига 1982 жылы «ADL миссиясымен байланысты тақырыптарды қамтитын ең үздік студенттік фильмдер мен бейнеөнімдерді марапаттау мақсатында» Доре Шари сыйлығын тағайындады.