Кіріспе
Артур Лоуренс (14 шілде 1917 – 5 мамыр 2011) – американдық драматург, театр режиссері және сценарист. Жеті онжылдыққа созылған мансабында ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде екі «Тони» сыйлығы, «Драма Деск» сыйлығы, сондай-ақ екі «Оскар», екі «BAFTA» және «Алтын глобус» сыйлықтарына ұсынылды. Колледжді бітіргеннен кейін радиошоулар үшін сценарийлер жазып, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясы үшін оқу фильмдерін жасағаннан кейін Лоуренс Бродвейге бет бұрды, оның еңбектерінің ішінде «Вест-Сайд Стори» (1957), «Циган» (1959) және «Халлелуя, сәби!» (1967) бар. Соңғысы үшін ол «Ең үздік мюзикл» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды. 1983 жылы ол «La Cage aux Folles» мюзикліне режиссерлік жасап, «Ең үздік режиссура» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын алды. Лоуренс Альфред Хичкоктың «Rope» (1948) триллері, «Анастасия» (1956), «Bonjour Tristesse» (1958) және Сидней Поллактың «The Way We Were» (1973) романтикалық фильмі сияқты Голливуд фильмдерінде де сценарист ретінде жұмыс істеді. Ол Герберт Росс түсірген «The Turning Point» (1977) драмалық фильмі үшін «Үздік фильм» және «Үздік түпнұсқа сценарий» номинациялары бойынша екі рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды.
Arthur Laurents (July 14, 1917 – May 5, 2011) was an American playwright, theatre director, film producer and screenwriter. With a career spanning seven decades he received numerous accolades including two Tony Awards, a Drama Desk Award, and nominations for two Academy Awards, two BAFTA Awards, and a Golden Globe Award. After writing scripts for radio shows after college and then training films for the U. S. Army during World War II, Laurents turned to writing for Broadway, producing a body of work that includes West Side Story (1957), Gypsy (1959), and Hallelujah, Baby! (1967), winning the Tony Award for Best Musical for the latter. He directed the musical La Cage aux Folles in 1983 and received the Tony Award for Best Direction of a Musical. Laurents also worked as a screenwriter on Hollywood films such as Alfred Hitchcock's thriller Rope (1948), Anastasia (1956), Bonjour Tristesse (1958) and Sydney Pollack's romance The Way We Were (1973). He received two Academy Award nominations for Best Picture and Best Original Screenplay for the Herbert Ross drama film The Turning Point (1977).
Ерте өмір
Артур Левин есіммен туған Лоранс орта таптық еврей ата-анасының ұлы, әкесі заңгер, ал анасы мектеп мұғалімі болған. Анасы үйленген соң мансабынан бас тарды. Ол Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданындағы Флатбуш аймағында туып өсті, екі баланың үлкені еді және Эразм Холл орта мектебінде оқыды. Оның әпкесі Эдит бала кезінде хореямен ауырады. Әкесінің ата-бабалары ортодоксал яһудилер болса, анасының ата-анасы яһуди болып туғанымен, атеист болған. Анасы күйеуі үшін үйін кошер сақтап, синагогқа бару мен еврей мейрамдарын тойлауға көңіл бөлмеген. Лоранстың бар-мицвасы оның діни білімінің аяқталуын және барлық фундаменталистік діндерді қабылдамаудың басталуын білдірді, бірақ ол өзін еврей деп есептеуін жалғастырды. Дегенмен, өмірінің соңында ол тегін Левиннен Лорансқа, еврей емес есімге өзгерткенін мойындады, "жұмыс табу үшін". Лоранстың мансабы Екінші дүниежүзілік соғыстың ортасында АҚШ армиясына шақырылғаннан кейін тоқтап қалды. Бірқатар кеңселік қателіктердің арқасында ол соғысқа қатыспады, орнына Куинс штатының Астория қаласындағы киностудиядағы АҚШ армиясының сурет қызметіне бекітілді, онда оқу фильмдерін жазып, Джордж Кукор мен Уильям Холден сияқты адамдармен танысты. Кейіннен ол "Armed Service Force Presents" радио бағдарламасы үшін пьеса жазуға тағайындалды, бұл бағдарлама қарулы күштердің барлық түрлерінің еңбегін көрнекті етіп көрсетті.
Театр
Джон Кламның айтуынша, "Лоранс әрқашан өз заманының айнасы болды. Оның ең үздік туындылары арқылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтардағы солшыл, гендерлік және гомосексуалдық саясаттың сахналық тарихын көруге болады". 1937 жылы Корнелл университетін бітіргеннен кейін, гомосексуал болған Лоранс Нью-Йорктегі CBS радио драмасының сценарисі ретінде жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери міндеттері, "Armed Service Force Presents" бағдарламасы үшін оқу фильмдері мен радио сценарийлерін жазу, оны көрнекті режиссерлермен, атап айтқанда, танымал режиссер Джордж Кукормен байланыстырды, ол оның алғашқы сценарийін қойды. Лоранстың соғыс жылдарындағы радио және кинодағы жұмысы, жас драматург пен сценарист үшін тамаша оқу мектебі болды. Ол сонымен қатар Нью-Йорк қаласында жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды. Оның алғашқы сахналық пьесасы "Батырдың үйі" 1945 жылы қойылды. Пьесаны киностудияға сату, Лорансқа Голливуд сценарисіне қадам жасауға қажетті мүмкіндік берді, бірақ ол драма жазуды әртүрлі деңгейдегі табыспен жалғастырды. Оның ерте сценарийлерінің ең маңыздысы Альфред Хичкок үшін жазған "Арқан" фильміне жасаған бейімдеуі. Армиядан босатылғаннан кейін көп ұзамай, Лоранс балерина Нора Кеймен танысты, және олардың арасындағы романтикалық қарым-қатынас үздіксіз жалғасып, үзілістермен ауысты. Кей "Fancy Free" тобымен гастрольдік сапарда болғанда, Лоранс радио үшін жазуын жалғастырды, бірақ осы ортаға көңілі толыққандай болмады. 1962 жылы Лоранс "Мен сізге оны оптом аламын" атты спектакльді қойды, бұл сол кездегі беймәлім Барбра Стрейзандты жұлдызға айналдыруға көмектесті. Оның келесі жобасы – өзі режиссерлік еткен және либреттосын жазған "Кім болса да сыбызғы тарта алады" мюзиклі болды, бірақ ол күлкілі сәтсіздікке ұшырады. Кейіннен ол "Халлилуйя, бейби!" (Лена Хорн үшін жазылған, бірақ ақырында Лесли Уггамс ойнаған) және "La Cage Aux Folles" (1983) мюзикалдарымен табысқа жетті, ол режиссерлік етті, алайда "Nick & Nora" сәтті болмады. 2008 жылы Лоранс Бродвейде Патти ЛуПонның басты рөлде ойнаған "Цыган" романының жаңа қойылымын қойды, ал 2009 жылы ол "Вест-Сайд Стори" романының екі тілді жаңа қойылымын жасады, онда кейбір диалогтар мен әндерді Лин-Мануэль Миранда испан тіліне аударды. "Вест-Сайд Стори" спектакліне дайындалғанда ол: "1957 жылғы музыкалық театр және мәдени нормалар кейіпкерлердің шынайы болуына мүмкіндік бермейтін" деді. 19 наурызда Palace театрындағы премьерадан кейін The New York Times газетінің Бен Брантли аудармаларды "толыққандай сәтті тәжірибе" деп сипаттап, "Мырза Лоранс намыстылықты бейтараптыққа айырбастады және мұндай келісімдердің көпшілігі сияқты, пайда да, зиян да бар" деп қосты. Ұлттық турне (2011–2012) Лоранстың Бродвейдегі қойылымында режиссердің ассистенті болған Дэвид Сенттің режиссерлігімен өтті. Испан тіліндегі лирика мен диалогтар шамамен 18%-дан 10%-ға дейін азайтылды.
Голливуд
Оның алғашқы Голливуд тәжірибесі көңілін қалдырды. Режиссер Анатоль Литвак Франк Партос пен Миллен Брэнд ұсынған «Жылан ұясы» (1948) сценарийіне наразы болғандықтан, Лорансты оны қайта жазуға шақырды. Кейін Партос пен Брэнд түсірілім сценарийінің көп бөлігі оларға тиесілі екенін мәлімдеді және Лоранстың жазған көптеген беттерінің көшірмелерін көрсетіп, өздерінің сөзін растауға тырысты. Лоранс жобаны аяқтағаннан кейін түпнұсқа сценарийді, барлық жазбаларын және қайта жазылған беттерін жойғандықтан, жұмыстың көп бөлігінің өзіне тиесілі екенін дәлелдей алмады, ал Америка жазушылар гильдиясы оған экрандық тізімдеме берді. Брэнд кейіннен олар Лоранстың жазған көрінелерін көшіргенін мойындады және алдауы үшін кешірім сұрады. Төрт он жылдан кейін Лоранс WGA денсаулық сақтау жәрдемақысын алуға құқылы емес екенін білді, себебі ол қажетті мөлшерде есімдер жинақтамады. Оған бір есім жетпейді, ол «Жылан ұясы» үшін алмаған есім. 20th Century Fox басшылары Лоранстың «Жылан ұясы» бойынша жұмысына риза болғандықтан, Альфред Хичкок оны келесі жобасына, Джеймс Стюарттың ойнаған «Арқан» фильміне алды. Хичкок Лоранстың Патрик Гамильтонның 1929 жылғы «Арқан» британдық пьесасын экранға бейімдеуін қалады. Ол кездегі жақыны Фарли Грейнджердің рөлде ойнауына қуанған Лоранс тапсырманы қабылдады. Оның алдындағы мәселе – үш басты кейіпкердің гомосексуалды екенін ашық айтпастан көрерменге қалай жеткізу еді. Хейс кеңсесі оның жұмысын тығыз бақылап отырды, ал соңғы сценарий соншалықтай жасырын болды, Лоранс әріптесі Джеймс Стюарттың кейіпкерінің гей екенін түсінген-түсінбегеніне көз жеткізе алмады. Кейінірек Хичкок одан «Жыртылған перде» (1966) және «Топаз» (1969) сценарийлерін жазуды сұрады. Бірақ Лоранс екі жағдайда да материалға қызығушылық танытпады және ұсыныстан бас тартты. Лоранс сондай-ақ «Анастасия» (1956) және «Қайғылы сәлем» (1958) фильмдеріне сценарий жазды. «Біздің жолымыз» (1973) фильмінде ол өзінің көптеген тәжірибелерін, әсіресе HUAC-қа қатысты жағдайларды пайдаланды, ол Барбра Стрейзандпен қайта табысты және оның Нора Кейге деген махаббатынан шабыттанған «Бұрылыс нүктесі» (1977) фильмін оның күйеуі Герберт Росс түсірді. «Анастасия» (1997) анимациялық фильмі оның 1956 жылғы ойнатылатын фильмнің сценарийіне негізделген.
Қара тізім
Рассел Круздың салған бір сөзінің арқасында Лорант Вашингтонға, өз саяси көзқарастары үшін есеп беруге шақырылды. Ол АҚШ-тың антиамерикандық қызметтер жөніндегі комитетіне түсіндірді, бірақ оның қатысуы оның мансабына ешқандай айқын әсер етпеді, ол сол кезде көбінесе театрмен айналысып жүрген. 1950 жылы МакКарранның ішкі қауіпсіздік заңы қабылданғаннан кейін, бұл заң бүлікшіл қызметпен айналысқан деген күдік туған адамдарға паспорт алуға тыйым салды. Лорант пен Грэнджер дереу паспорттарын алып, Гарольд Кларман мен оның әйелі Стелла Адлермен бірге Парижге кетіп қалды. Лорант пен Грэнджер шамамен 18 ай бойы Еуропа мен Солтүстік Африканы аралап, шетелде қалды. Одан бірнеше жыл бұрын Лорант пен Джером Роббинс «Мама, мен билеп жатырмын!» (1948) мюзиклын жасады, ол балет әлемі туралы Бродвейде 188 қойылым көрсеткен, ал басты рөлдерді Нэнси Уокер мен Гарольд Ланг ойнады. Алайда Лорант жобадан шығып кетті, ал мюзикл Джером Лоуренс пен Роберт Лидің кітабы бойынша қойылды. Роббинс Paramount Pictures студиясына экрандық нұсқасын түсіру туралы өтініш білдіргенде, студия Лорант жобаға қатыспаса келісім берді. Содан ғана Лорант өзінің ресми түрде қара тізімге енгізілгенін білді, себебі «Батырлар үйі» туралы мақала Daily Worker газетінде жарияланған еді. Ол Парижге қайтуға шешім қабылдады, бірақ Мемлекеттік департамент оның паспортын жаңартпады. Лорант үш ай бойы өзін ақтауға тырысты, содан кейін өзінің саяси нанымдарын егжей-тегжейлі баяндайтын ұзақ хат жолдады. Оның саяси көзқарастары ерекше болғандықтан, ол ешқандай бүлікшіл ұйымға мүше бола алмайтыны анықталды. Бір апта ішінде оның паспорты жаңартылды, ал ертесі күні ол «Иль-де-Франс» кемесімен Еуропаға аттанды. Кемеде жүргенде Metro Goldwyn Mayer студиясынан оған сценарий жазу туралы телеграмма келді. Қара тізімге енгізу тоқтатылды.
Мемуарлары
Лоуренс 2000 жылы "Артур Лоуренстің түпнұсқа әңгімесі: Бродвей мен Голливуд естеліктері" атты өмірбаяндық кітабын жазды. Онда ол өзінің ұзақ мансабы мен көптеген гомосексуалдық қарым-қатынастары мен ұзақ мерзімді байланыстары туралы айтады, оның ішінде Фарли Грейнджер және Том Хэтчер (1929 жылғы 24 тамыз – 2006 жылғы 26 қазан) туралы да әңгімелейді. Хэтчер – актер болуды армандаған адам еді, сол кезде Хэтчер басқарып тұрған Беверли-Хиллстегі ерлер киімдері дүкенінде оны іздеуді Гор Видал Лоуренске ұсынған. Бұл жұбайлық 52 жылға созылды, Хэтчер 2006 жылғы 26 қазанда қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Лоуренс 2009 жылы "Негізінен режиссура туралы: "Цыган", "Вест-Сайд Стори" және басқа да мюзиклдер" атты кітабын жазды, онда ол өзі режиссерлік еткен мюзиклдер мен басқа режиссерлердің жұмысы туралы пікір білдірді. Оның соңғы өмірбаяндық кітабы "Оқиғаның қалған бөлігі" 2012 жылдың қыркүйек айында, өлімінен кейін жарық көрді.
Өлім
Лоранс 2011 жылдың 5 мамырында Манхэттендегі үйінде пневмонияның асқынуларынан 93 жасында қайтыс болды. Ұзақ дәстүр бойынша, 2011 жылдың 6 мамырында кешкі сағат 8-де Бродвей театрларының жарығы бір минутқа оның құрметіне сөндірілді. Оның күлі Том Хэтчердің күлімен бірге Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы естелік орындықта жерленді.