Кіріспе
Заңгерлік этика – заң саласындағы мамандардың кәсіби қызметінде сақтауға тиіс мінез-құлық принциптері. Олар заңгерлік мамандықтың өркендеуінен туындаған.
Legal ethics are principles of conduct that members of the legal profession are expected to observe in their practice. They are an outgrowth of the development of the legal profession itself.
АҚШ-та
АҚШ-та әрбір штат немесе аумақта кәсіби мінез-құлық кодексі бар, ол этика ережелерін белгілейді. Бұл ережелерді тиісті штат заң шығарушы органдары және/немесе сот жүйелері қабылдауы мүмкін. Америкалық адвокаттар қауымдастығы (American Bar Association) Кәсіби мінез-құлық үлгілік ережелерін жариялаған, ол жеке ұйымның ұсынысы болғанымен, көптеген юрисдикцияларда маңызды рөл атқарды. Үлгілік ережелерде клиент-адвокат қарым-қатынасы, сотта адвокаттың міндеттері, клиенттерден басқа тұлғалармен, заң фирмаларымен және ұйымдармен байланыс, қоғамдық қызмет, жарнама және кәсіптің беделін сақтау сияқты мемлекеттік этика ережелерінде кездесетін көптеген мәселелер қарастырылады. Клиент сенімін құрметтеу, сот алдында шыншылдық, басқаларға берген мәлімдемелердегі ақиқаттылық және кәсіби тәуелсіздік – заңгерлік этиканың маңызды белгілері. Көпмемлекеттік кәсіби жауапкершілік емтиханы (MPRE) адвокаттардың кәсіби мінез-құлқына қатысты белгіленген стандарттарды білу және түсіну деңгейін бағалау үшін қолданылады. MPRE АҚШ-тың 50 штатының 48-інде, сондай-ақ Колумбия округінде, Гуамда, Солтүстік Мариана аралдарында, АҚШ-тың Виргин аралдарында және Палау Республикасында заңгер ретінде жұмыс істеуге рұқсат алу үшін бар экзаменнің алғы шарты немесе бірдей қажетті шарты болып табылады. АҚШ-тың 56 юрисдикциясының ішінде тек Пуэрто-Рико мен Висконсин MPRE-ді пайдаланбайды; алайда, бұл юрисдикциялар өздерінің адвокаттық емтихандарында жергілікті этика ережелерін енгізеді. Мейнард Пирсиг 1949 жылы заңгерлік этика бойынша алғашқы оқулықтардың бірін – «Заңгерлік этика бойынша жағдайлар мен материалдар» (Cases and Materials on Legal Ethics) жариялады. 1974 жылы Мейнард Пирсиг «Британника энциклопедиясында» (Encyclopedia Britannica) «Заңгерлік этика» анықтамасын жариялады. Кейбір АҚШ штаттары, соның ішінде Нью-Йорк, заңгер болуға үміткерлердің заң мектебінде кәсіби жауапкершілік курсын оқуын талап етеді.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тың әрбір штатында заңгерлердің мінез-құлқын қадағалайтын реттеуші орган (әдетте штаттық адвокаттар қауымдастығы деп аталады) бар. Адвокаттар штаттың заңгерлік қызметін жүзеге асыруға лицензия алғанда, олар осы билікке бағынады. Жалпы жауапкершілік көбінесе штаттың жоғарғы сотында (мысалы, штаттық жоғарғы соты) болады. Штаттық адвокаттар қауымдастығы, көбінесе сотпен кеңесіп, қолданылатын этикалық міндеттерді белгілейтін ережелер жинағын қабылдайды. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, 48 штат Америка адвокаттар қауымдастығының үлгілік ережелерін қабылдаған. Калифорния – екеуінің де бірін қабылдамаған жалғыз штат. Оның орнына, бұл штаттар өз ережелерін бастапқыдан жазды. Кез келген уақытта штаттық этикалық ережелердің федералды прокурорларға қолданылуы туралы пікірталас болды. Әділет министрлігі әртүрлі басшылықтар кезеңінде әртүрлі пікірлер білдірді, Торнбург меморандумы бұл ережелердің қолданылмайтынын көрсетеді, ал Рено ережелері олардың қолданылатынын мәлімдейді. Қазіргі таңда, 28 U.S.C. § 530B мемлекеттік адвокаттардың өз қызметін жүзеге асыратын штаттың этика заңдарына бағынуын қамтамасыз етеді. Жергілікті этика ережелерін сақтамаған адвокаттар, жеке (жарияланбаған) сөгістен бастап, адвокаттық қызметтен шеттетуге дейін тәртіптік жазаға тартылуы мүмкін.
Танзания
Танзанияда жеке практикадағы адвокаттардың (сот өкілдерінің) кәсіби этикасы «Адвокаттар туралы заң», Бап 341 (негізгі заңнама) және 2018 жылғы «Адвокаттардың (кәсіби мінез-құлқы және әдеп нормалары) ережелері» (2018 жылғы Үкімет хабарламасы № 118) арқылы реттеледі, бұл Ұлттық адвокаттар комитеті (бұрынғы Адвокаттар комитеті) қабылдаған қосалқы заңнама болып табылады. Ұлттық адвокат – Танзаниядағы адвокаттардың тәртіптік органы. Аталған комитет тәртіптік орган ретінде адвокаттарды адвокаттар тізімінен шығару, адвокаттардың қызметін тоқтату және адвокаттарға ескерту беру өкілеттігіне ие.
Үндістан
Үндістанда 1961 жылғы Адвокаттар туралы заңға сәйкес Үндістанның адвокаттар кеңесі адвокаттарды тіркеу қағидаларын жасауға, заңгерлік этиканы реттеуге және тәртіптік шаралар қолдануға жауапты. Үндістанда Legalethics (https://www.legalethics.in) деп аталатын заң фирмасы бар, ол әділдік пен білімсіздік салдарынан заңдық көмекке мұқтаж адамдарға заң туралы ақпарат ұсынады.