Елтаңбадағы қалқан бөліктерінің түрлері

Кіріспе

Геральдикада қалқанның өрісі (фоны) әр түрлі түстердің бірнеше аймағына немесе бөліміне бөлінуі мүмкін, әдетте, бір қатарлы сызықтар бойынша және оның атын алып жүреді (мысалы, шеврон пішінде бөлінген қалқан "шеврон бойынша" бөлінген деп айтылады). Қалқандар осылайша ерекшелендіру (басқа ұқсас гербтермен қақтығысты болдырмау үшін) немесе біріктіру (екі немесе одан көп гербті біріктіру) мақсатында немесе жай ғана стиль үшін бөлінеді. Қалқанды бөлетін сызықтар міндетті түрде түзу болмауы мүмкін, сонымен қатар өрнекті сызықтарды сипаттау үшін терминология жүйесі бар, ол геральдикалық элементтермен де ортақ. Француз геральдикасы көп жағдайда осы мақалада сипатталғаннан өзгеше көзқарасқа ие.

Шаусе

Қалқан шевронға кері (қарсы) бөлінген болуы мүмкін, бұл шевронға бөлінгенге ұқсас, бірақ төңкерілген. Қалқанның бас бөлігінің бұрыштарынан негізіне дейін тартылған екі (түзу) сызықпен түзілген бөлік шаусе (шоссе) деп аталады, оны қалқанның төменгі жағына жетпейтін үйік (пиль) бөлігінен ажырату қажет. Егер сызықтар қисайған немесе иілген (французша: ployé) болса, онда ол шаусе плойе деп аталады.

Маршаллдық

Геральдикадағы өрісті бөлудің бір себебі – одақ, мұрагерлік, лауазымды атқару сияқтыларды білдіру үшін екі немесе одан көп гербті біріктіру. Бұл практика, маршалл деп аталады, бастапқыда димидиация түрінде болды, яғни екі гербтің ортасынан бөліп біріктіру (кейде, сирек болса да, фесс бойынша немесе төрттен біріне бөліп). Осылайша, бір гербтің жартысы екінші гербтің қарама-қарсы жартысымен сәйкес келетін. Бірақ мұндай тәсіл кейде шатасуға немесе қате түсіністікке әкелетін болғандықтан, оны екі жақты етіп, екі гербті жартылай кеңістікке сығып қоятын ағашқа ілу (импалемент) әдісімен алмастырды. Фокс Дэвистің (1909) айтуынша, димидиациялық тәжірибе қысқа ғұмырлы болды және 14 ғасырдың басында ең жоғары деңгейіне жетті, ал импалемент қазірге дейін қолданылып келеді. Дегенмен, бұл тәжірибеден қалған маңызды нәрсе – бір жағы бар герб екінші гербпен біріктірілгенде, шекара ортадан төмен қарай жалғаспай, импалемент сызығына жеткен жерде тоқтайды. Соңында, төрт бөлуге бөлу пайда болды, және Виктория дәуірінде оның танымалдылығының шыңында, кейбір гербтерде жүздеген «төрт бөлік» (оң жақтағы Гренвилл гербін қараңыз) болды. Бірақ көбінесе төрт бөлікке бөлінген герб аты айтқандай, төрт бөліктен тұрады. Төрт бөлудің пайда болуының және негізгі мақсаты – әйелдер арқылы мұрагерлікті білдіру: егер әйел мұрагер (ағасы жоқ немесе ағалары одан бұрын қайтыс болған) қайтыс болса, оның ұлы (оның қайтысынан кейін ғана) әкесінің гербімен бірге оның гербін төрт бөлікке бөліп, әкесінің гербін бірінші (жоғарғы сол жақта) және төртінші (төменгі оң жақта) бөлікке, ал анасының гербін екінші (жоғарғы оң жақта) және үшінші (төменгі сол жақта) бөлікке орналастырады. Ұлыбритания геральдикасында мұрагерліктің геральдикалық бейнелеуіне байланысты күрделі жүйелер дамыды және дамып келеді. Көп жағдайда некеде қалқанның оң жағына күйеудің толық гербі, ал сол жағына әйелдің толық гербі орналастырылады. Егер әйел мұрагер болса, оның гербі күйеуінің гербінің үстіне (осындай қолданыс толығымен ағылшын тілінде, ал шотландтық маршалл кез келген басқа некелік герб сияқты импалементтейді) қойылады. Егер күйеу қандай да бір орденнің рыцары болса, онда сол орденнің белгілері тек оған ғана тиесілі және әйелімен бөліспейді. Сонда екі бөлек қалқан қолданылады, оң қалқан күйеудің гербін оның рыцарлық шеңберінің ішінде бейнелейді, ал сол қалқан күйеудің гербін әйелінің гербімен бірге бейнелейді, әдетте көркемдік тепе-теңдік үшін емен жапырақтарынан жасалған мағынасыз гүлдестемен қоршалған. Егер әйел жұрты қарапайым адаммен некеге тұрса, күйеу оның гербін өзінің гербінің үстіне, оның дәрежесінің тажымен бірге қояды, бірақ оның дәрежесінің қолдаушылары оған берілмейді, ал әйел өзінің гербін лозенжға (ромбқа) жеке орналастырады, оның дәрежесінің қолдаушылары мен тажымен бірге. Украинаның Звягель қаласының гербінде төрт бөлікке бөлінгенде жүрекпен біріктірілген ерекше форма бар, онда бір бөлігі димидиацияланған, ал қалғандары жоқ.

One common reason for dividing the field in heraldry is for purposes of combining two or more coats of arms to express alliance, inheritance, occupation of an office, etc. This practice, called marshalling, initially took the form of dimidiation, or splicing together two coats of arms split down the middle (or sometimes, though rarely, split across the centre per fess or quarterly) so that half one coat was matched up with the opposite half of the other. As this would sometimes yield confusing or misleading results, the practice was supplanted by impalement, which kept both coats intact and simply squished them into half the space. According to Fox Davies (1909), the practice of dimidiation was short lived and had already reached its peak in the early 14th century, while impalement remains in practice to modern times. One important remainder of the practice, however, is that when a coat of arms with a bordure is impaled with another coat, the bordure does not continue down the centre, but stops short where it meets the line of impalement. Eventually quartering gained usage, and in the height of its popularity during the Victorian era, some coats of arms featured hundreds of "quarterings" (see the Grenville arms at right). More usually, however, a quartered coat of arms consisted of four parts, as the name suggests. The origin and underlying purpose of quartering is to express inheritance by female succession: when a female heir (who has no brothers, or whose brothers have all preceded her in death) dies, her son (only after her death) quarters her arms with those of his father, placing the father's arms in the first (upper left) and fourth (lower right) quarters and his mother's arms in the second (upper right) and third (lower left). In the UK heraldries, complex systems of marshalling have developed, and continue to thrive, around heraldic expressions of inheritance. In many cases of marriage, the shield is impaled with the husband's entire coat of arms placed on the dexter side and the wife's entire coat placed on the sinister side; if the wife is an heiress, however, her arms are placed in escutcheon over her husband's (such usage is almost entirely English, Scots marshalling being impaling like any other marriage arms). If the husband is a knight of any order, however, the ensigns of that order belong only to him and are not shared with his wife. Two separate shields are then employed, the dexter shield bearing the husband's arms within the circle of his knighthood, and the sinister shield bearing the husband's arms impaled with the wife's usually encircled with a meaningless wreath of oak leaves for artistic balance. If a female peer marries a commoner, however, the husband places her arms inescutcheon, surmounted by a coronet of her rank, over his own, but the supporters of her rank cannot be conferred to him; the wife bears her arms singly on a lozenge with the supporters and coronet of her rank. The arms of Zviahel, Ukraine, show an unusual form of marshalling quarterly with a heart, where one quarter is dimidiated while the others are not.

Басқа да өзгерістер

Жоғарыда талқыланған күрделі сызықтардан басқа, өрістің бөліністері басқа тәсілдермен де өзгертілуі мүмкін. Кейде өрістің бөлінісі фимбриацияланған (шекараланған) немесе, дәлірек айтқанда, басқа түспен "шеттелген" немесе қарапайым фигураның немесе оның кіші нұсқасымен бөлінеді. Соңғысы, өрісті алып жүретін бөлінген өрістен өзгеше, егер өрісті бөліп тұрған фигура екі белгінің арасында болса, белгілер фигурамен жабыспайды, ал фигура олардың арасында орналасады. Бұған Швецияның үлкен гербі – "алтын крестпен төрт бөлікке бөлінген" гербі әйгілі мысал.

Өрістің бір бөлігі (бірақ кейде ол белгі ретінде сипатталады) бас бөлікке ғана шектелген: бас бөлік садақ тәрізді сызықпен бөлінгенде, бұл шапурне немесе шаперонне ("кішкентай капюшон") деп аталады. "Жарылған" деген мағына беретін ромпу, көбінесе шевронға қолданылады, онда ортасы әдетте жарылып, күшейтіледі (қалыптыдан өткір нүктеге жеткізіледі).

Әдеттегі емес түрлері

Бөлім сызықтары төрт L пішінін құраған кезде, алаң төрт бөлікке бөлініп, en equerre (атап айтқанда, "төртбұрыштық алаң", Winkelmaßschnitt) көрсетіледі. Көптеген бөлімдер неміс геральдикасына тән, соның ішінде иілген сайын, қайың жапырағы пішінде бұзылған. Бофутасвананың бұрынғы Республикасының қарулары "пер фесс (номбриль нүктесінде)" (қалыпты фесс бөлінісінен төмен; "номбриль нүктесі" – алаңның ортасы – фесс нүктесі мен алаңның төменгі жағындағы негіз нүктесі арасындағы ортасы) болып келген. Француздық Côtes d'Armor департаментінің гербінде émanché бейнеленген, бұл жағдайда ағылшын тіліндегі per fess dancetty екі толық нүктемен жоғары қарағанмен тең. Оңтүстік Африкадағы Мпумаланга провинциясының гербінде сол жаққа қарай иілген сайын көрсетілген, және екі жағында фесс бойынша еңкейген.