Кіріспе

Корнуоллдағы қала, Англия. Корнуоллдағы жер

Камборн – Ұлыбританияның, Англияның Корнуоллдағы қала. 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 20 845 адамды құрады. Парохияның солтүстік жиегі Оңтүстік-Батыс жағалау жолының, Hell's Mouth және Deadman's Cove бөлігін қамтиды. Камборн бұрын әлемдегі ең бай қалайы кендерінің бірі болған және Камборн кен мектебінің орны болған.

Топонимика

Крейг Уэзерхилл Камборнды былай түсіндіреді: "Камброн (шамамен 1100 – 1816 ж.) Камброн, ? 'қисық төбе'".

"Каммбронн" корн тілінде "қисық төбе" деген мағынаны білдіреді. "Камм" сөзі кейде бретон тілінде де қолданылады, ал уэльс және ирланд гаэль тілінде "кам" сөзі қолданылады.

География

Камборн Корнуоллдағы ең ірі қалалық және өнеркәсіптік аймақтың батыс бөлігінде, Редрут қаласынан шығысқа қарай 3 миль (5 км) қашықтықта орналасқан. Ол үлкен азаматтық округтің діни орталығы және қалалық кеңесіне ие. Камборн-Рдрут, теңізге қарай еңістеніп жатқан Карн-Бреа/Карнменеллис гранитті үстірттің солтүстік жағында жатыр. Екі қала 1839 жылы салынып біткен A3047 тас жолымен байланысқан, ал жол бойындағы ауылдар (батыстан бастап) – Роскеар, Таккинмилл, Пулл және Илоган. Солтүстіктен оңтүстікке қарай көптеген шағын өзендер ағып, олардың тар шатқалдары ғасырлар бойы қалайы өндіру және басқа да өнеркәсіптік процестердің салдарынан терең ойылып қалған. Мысалы, Ред-Ривер аңғары Таккинмиллде A3047 тас жолымен қиылысады. Солтүстік жағында A30 (тас жолы) қалалық аймақ пен шаруашылық жерлер арасындағы шекараны белгілейді.

Климат

Камборн Корнуоллға тән мұхиттық климатқа ие, тіпті британдық стандарттармен салыстырғанда температура диапазоны өте тар. Жақын маңда үлкен құрлықтың болмауы салдарынан, жазда континенттен келген жылы ауа теңіз үстінде суынады. Қыста, осы әсердің нәтижесінде суық ауа массалары жұмсалады. Гольфстрим ағысынан келген ылғалды ауаның әсерінен жауын-шашын жыл бойы жиі жауады. Ұлыбритания метеорологиялық қызметі Камборнде жоғары қабаттағы ауа станциясын пайдаланады.

Ерте тарих

Ортағасырлық Камборн шіркеуінің алғашқы айғағы 1181 жылға жатады, бірақ 1931 жылы Камборнның жанындағы Илоган ауданындағы Магор шаруашылығында римдік-британ вилласының қираған қалдықтары табылып, сол жылы Корнуолл Корольдік институтының жетекшілігімен қазба жұмыстары жүргізілді. Бұған қоса, жазулы құрбандық тасы (қазір Санкт-Мартин және Санкт-Меридок шіркеуінде сақталады) сияқты ерте христиандық орындары да бар, ол 10 немесе 11 ғасырға жатады және сол кезде елді мекен болғанын көрсетеді. Лэнгдон (1896) шіркеу аумағында жеті тас айқыш болғанын жазған, олардың екеуі Пендарвесте орналасқан. Орта ғасырдың соңына қарай айналасындағы жерлерде феодалдық иеліктер қалыптасты, ал шіркеу жолдары шіркеу қаласын шеттегі кішкентай елді мекендермен байланыстырды. Корнуолл ортағасырлық мистик ойындары арнайы алаңда өткізілді, ал шіркеу ауласындағы саяхатшыларға арналған шағын шіркеу мен қасиетті бұлақ болған деген әңгіме бар. Джон Норден 1584 жылы Камборнға сапар шегіп, оны "Шөл төбелерінің арасында тұрған шіркеу" деп сипаттаған. Сол кезде айналасындағы жерлерде сортаңдар мен жайылымдық жерлер, сондай-ақ шағын егістік алқаптары болған.

Тау-кен өндірісі

Кен өндірудің алғашқы жазбалары 1400 жылдарға дейін барады, ол кезде минералды аймақты кесіп өтетін кішкентай арналарды және кен талшықтарын ұстанған беткі кен орындарын пайдалану басталды. Адиттерді пайдалану арқылы кен өндіру алғаш рет 16 ғасырда тіркелген. 1870 жылдардағы экономикалық дағдарыс Камборнда кен өндірісінің төмендеуіне алып келгенде, әлеуметтік шиеленіс күшейді. 1873 жылдың қазан айында мыңдаған кеншілер, қала тұрғындарының қолдауымен, жек көрінетін, өкіметтік билікке ие полиция күшіне қарсы көтеріліс жасады. Корнуолл тарихындағы кеншілердің наразылығының ең көрнекті мысалы қала әкімшілігіне зардап келтірді, полиция бөлімшесі тоналды, ал қаладағы елу шамасындағы полицейлер ұрып-салып, шашыратылды. Көтерілісті басу үшін Плимуттен әскер шақырылды, ал Ішкі істер министрі Роберт Лоу оқиғалар туралы ақпарат алуды сұрады. Камборн көтерілісі туралы ұлттық газеттерде жарияланды, ал Корнуоллдың әділет судьясы сэр Колман Рашлиг, осы төңкеріс туралы Бас сот алқасына сөз сөйледі. Нәтижесінде, Камборн полициясының барлық қызметкерлері қызметтен алынып немесе басқа жерге ауыстырылды. Ешбір көтерілісші сотталған жоқ. Долкоат кеніші (ағылшын тілінде: Old Ground Mine), «Корнуолл кеніштерінің патшайымы» көп жылдар бойы әлемдегі ең терең кеніш болды, оның тереңдігі 3500 фут (1067 м) құрады, және 1921 жылы жабылғанға дейін ең көне кеніштердің бірі саналды. 1998 жылы жабылған, Еуропадағы соңғы қалайы өндіретін South Crofty кеніші де Камборнда орналасқан. Жергілікті кәсіпорын South Crofty қалайының шамалы көлемін сатып алды, және осы азайып бара жатқан қор арнайы қалайыдан жасалған әшекейлер жасауға қолданылады, бұл әшекейлер South Crofty Collection деп аталады. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында берілген қола медальдар South Crofty кенішінде өндірілген қалайыдан жасалған.

Камборн тау-кен мектебі

Металл өндіру Корнуол экономикасы үшін бұрынғы маңыздылығына байланысты, Камборн тау-кен мектебі (CSM) 1851 жылы Корольдік тау-кен мектебі құрылғанға дейін Ұлыбританиядағы жалғыз мамандандырылған қатты тау-кен білім беру орталығы ретінде дамыды. Мектепке қатысты жоспарлар 1829 жылы жасалды, нәтижесінде 1888 жылы қазіргі мектеп ашылды. Қазір ол Эксетер университетінің құрамына кіреді; 2004 жылы университеттің Тремго кампусына (қазір Пенрин кампусы деп аталады) көшірілді.

Корнуол тілінде

Корнуоллингтік тіл 18 ғасырдың басына дейін Камборн аймағындағы аудандардың тілі болды және 1644 жылы Труроның батысында тұратын барлық адам корнуоллингтік тілде сөйлегені жазылған. Николас Босон 1700 жыл шамасында корнуоллингтік тілдің Редрут және Фалмутқа дейін сөйленгенін жазды. Орта ғасырлық корнуоллингтік әдебиеттің ең маңызды сақталған туындыларының бірі – Бьюнанс Мериасек, Камборнның қасиетті қамқоршысы Сент Меридоктың өмірі. 19 ғасырда Камборн халқының лақап аты Мера джексі немесе Мерри гейк болды, ал Сент-Мериасек бұлағында жуынғандарды Меррасикс, Меррасикерс, Морагикс немесе Меарагакс деп атады. 20 ғасырда Камборн тұрғындары арасында әлі де қолданылып жүрген бірнеше корнуоллингтік сөздер мен тіркестер тіркелді. Оларға тау тавас (тыныш тіл) және алликумпоэстер (әбден ретпен) жатады. 19 және 20 ғасырлардың басында Корнуоллдың батысындағы кейбір мектептерде корнуоллингтік тіл шектеулі көлемде оқытылса да, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Э.Г. Реталлак Хупер басқарған Маунт Плезант Хаус мектебі қайта жаңғырған корнуоллингтік тілді оқытуға толыққанды берілген алғашқы мектеп болды. 2011 жылғы Ұлыбритания халқының санағында, корнуоллингтік тілге арналған нақты сұрақ болмаса да, Камборн ауданында тұратын отыз адам корнуоллингтік тілді үйдегі негізгі тілдері деп мәлімдеді, ал Трон және Бикон аудандарында – он үш адам.

Жергілікті билік

Камборн жергілікті кеңесі 1873 жылы құрылды; мөрінде 1873 жыл жазылған және «Камборн ауданының жергілікті кеңесі» деген жазумен шахта және мотор үйі бейнеленген. 1895 жылы бұл кеңес Камборн қалалық округімен алмастырылды, ол 1903 жылы кеңес кеңселерін салды.

Корнуолл кеңесі

2021 жылдың мамырына дейін Камборн бес сайлау округімен өкілдік етілді: Камборн Пендарвс, Камборн Роскеар, Камборн Треловаррен, Камборн Треслотан және Камборн Тресвитиан. 2021 жылғы Корнуолл кеңесі сайлауынан бастап Камборн төрт округке бөлінеді: Төрт жол, Бикон және Трон; Камборн Роскеар және Такмингмилл; Камборн Треловаррен; және Камборн Батыс және Тресвитиан.

Дін тарихы

Камборнның приход шіркеуі Әулие Мартин мен Әулие Меридокқа арналған: ол толығымен граниттен салынған, 15 ғасырға жатады, бірақ 2009 жылы солтүстік қанаттың батыс қабырғасында табылған нормандық шеврон тасы сияқты бұрынғы құрылымдық элементтерін де қамтиды және I санатта тізімделген. Әулие Мартин 15 ғасырда Әулие Меридокқа арналған бастапқы арнауға қосылған. Шамамен 60 фут биіктігіндегі батыс мұнарасында сегіз қоңырау (1882 жылға дейін сағат болған) орналасқан, ал қанаттардың дизайны бірдей: ғимарат 1861-62 жылдары қиратылып, қайта жаңартылды, ал 1878-79 жылдары Джеймс Пирс Сент-Обиннің жобасы бойынша оңтүстік қанат қосылды. Шіркеу 1879 жылдың 7 тамызында Труро епископы Эдвард Бенсонмен қайта ашылды. Чапель Иа, Троонда табылған және қазірде приход шіркеуіндегі Әйелдер шіркеуінің алтарь ретінде орнатылған жазулы алтарь тасы 10 немесе 11 ғасырға жатады, бұл сол кезде елді мекеннің болғанын көрсетеді. Камборн шіркеуінің маңындағы жерлерден жиналған көптеген кресттер бар: ең әдемісі 1896 жылы Крейндегі құдықтан табылған, бірақ Уильям Борлаздың Фентон Ирде болған кездегі есебінен де белгілі. Артур Лэнгдон (1896) шіркеу аумағында алты кресттің бар екенін жазды, оның ішінде екеуі Пендарвесте, екеуі Тревуде және біреуі институттың сыртында. Камборн саябағында да крест бар. Орта ғасырларда тағы екі шапель болғандығы белгілі: біреуі приход шіркеуінен алыс емес, Әйел және Әулие Аннаға арналған, ал екіншісі Менадарвада (Мертер Дервадан шыққан) кельт тектес, Әулие Дерваға, Таза қызға арналған, бірақ 1429 жылы айтылған. Теміржол станциясы қала орталығынан оңтүстікке қарай жарты миль қашықтықта орналасқан, шығыс жағында деңгейлес өткел және жаяу өткел бар. Камборн теміржол станциясы қысқа платформаларымен әйгілі болған, бұл Лондон Паддингтон мен Пензанс арасындағы басты маршруттардағы жолаушылар тек белгілі бір вагондарға ғана міне алатындығын білдірді. Осы себепті қызметтердің бәрі Камборнда тоқтамай, жақын жердегі Редрутқа (GWR компаниясының қысқа тоқталыс станциясы ретінде жіктеледі) барып жеткен. Платформалар жаңартылды, бірақ естелік сақталып қалды, комедия актері Джетроның әңгімелерінде де көрініс тапты. Камборн теміржол станциясына CrossCountry және GWR пойыздары қатынайды. CrossCountry Плимуттан Пензансқа әр бағытта бір рейс ұсынады. Камборн ширек ғасыр бойы Корнуоллдың жалғыз трамвай желісінің соңғы станциясы болды. Бұл жүйе 1902 жылдың қараша айында ашылды және 1927 жылдың қыркүйегінде жабылғанға дейін Редрутке тұрақты қызмет көрсетті.

Спорт

Камборн RFC 1878 жылы құрылған және көп жылдар бойы Корнуолл құрамасына көптеген ойыншыларды тәрбиелеген Корнуоллдың ең танымал клубтарының бірі. 1987 жылы Камборн жаңа құрылған Ұлттық лигалардағы ең жоғары деңгейдегі Корнуолл клубы болды, олар 1987–88 жылғы Courage Аймақтық лигасының Оңтүстік тобына (қазіргі Ұлттық лига 2 Оңтүстік) қосылды. Камборн – Корнуолл регби командасы пайдаланатын алаңдардың бірі, және ол 1905, 1924 және 1953 жылдары Жаңа Зеландияның «All Blacks» командасы, 1908, 1947 және 1967 жылдары Австралия, 1960 жылы Оңтүстік Африка, 1977 жылы АҚШ және Оңтүстік Африка варварлары, Кантербери (Жаңа Зеландия) сияқты көптеген танымал халықаралық командаларды қабылдаған. 2006 жылдан бастап Recreation Ground алаңын жергілікті бірінші лига командасы Cornish Pirates-пен бірлесіп пайдалануға келісім жасалды, содан бері алаңда үлкен жөндеу жұмыстары жүргізілді, оның ішінде 2007–08 және 2008–09 маусымдары үшін жаңа трибуна салынды. Белгілі жергілікті регбишілердің қатарында 2010 жылы 18 жасында Фиджи құрамасы сапында Шотландияға қарсы тұңғыш ойынын өткізген Джош Матавеси және оның інісі Сэм, 2013 жылы Канадаға қарсы дебют жасады.

Білім

1844 жылы Колледж көшесінде Англия шіркеуінің ұлттық мектебі салынды (1896 жылы оның орнына, шіркеуге қарай көше бойында жаңа ғимарат салынды, ол қазір бұзылыпты); келесі жылы Жүзжылдық методист шіркеуінде төрт жүз ұлға арналған мектеп ашылды, ал 1847 жылы Бассет жолындағы британдық (методист) мектебі ашылды. 1872 жылы Бассет отбасы химия зертханаларын қаржыландырғаннан кейін Тау-кен мектебі құрылды.

Туининг

Камборн екі қаламен туысқан: Францияның Бретань аймағындағы Сантез Анна Венед және Мексиканың Идальго штатындағы Пачука. Камборн 2008 жылдың 3 шілдесінде Мексикада өткен салтанатты шарада Пачукамен туыстық қатынас орнатты. Қаланың аты Жаңа Зеландиядағы Порруа қаласының жағажай маңындағы Камборн ауданының атына шабыт берді, бұл ауданды Артур Корниш басқаратын инвестициялық компания дамытты. Оның көптеген көшелерінің атаулары Корнуолл аймағынан алынған. Бұл аудан Плиммертонмен іргелес жатыр.

Музыка

Камборн қаласының оркестрі 19-ғасырдың соңынан бері қазіргі күнге дейін музыкалық конкурстарға қатысып келеді. Ол BBC радиосында сөйлеген. Холман Климакс ерлер хоры 1940 жылы Камборн қаласында Эдгар С. Кессел (1910–1981) құрған.

Әдебиет және кино

Алан М. Кенттің 2005 жылғы романы "Жұмысты жақсы атқару, Чарли Керноу!" Камборн қаласының шетіндегі, Трелоуни деп аталатын ойдан шығарылған тұрғын үйлер кешенінің маңында және ішінде өтеді. Зои Палмер – Камборнда туған актриса.